تاریخ تشکل‌های کارگری در ایران، تاریخ پرفراز و نشیبی است؛ از ایجاد اولین اتحادیه‌های کارگری در چاپخانه‌ها تا امروز راه درازی طی شده‌است.

به گزارش چاپ نشر، کارگران ایرانی دهه‌ها دیرتر از همتایانشان در جهان صنعتی توانستند متشکل شوند. اولین سندیکاها و اتحادیه‌های کارگری در آغاز قرون هجدهم در انگلستان  بوجود آمد. در فرانسه در خاتمه قرن هجدهم، در ایالات متحده آمریکا در اوائل قرن نوزدهم و در آلمان در اواسط قرن نوزدهم سندیکاها تشکیل شدند اما کارگران ایرانی تا قبل از قرن بیستم هیچ تشکل مدون و ساخت‌یافته‌ای نداشتند. این را هم باید در نظر داشت که به علت پا نگرفتن سرمایه‌داری صنعتی و نبودن صنایع و کارخانه‌های مدرن، ایران در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، فاقد کارگر صنعتی و تحصیل کرده بود.

آغاز جنبش کارگری ایران به سالهای انقلاب مشروطه بازمی‌گردد. جنبش اتحادیه‌ای ایران را کارگران مهاجری که از زور بیکاری و فقر به باکو و ماورای قفقاز مهاجرت کرده بودند و در آنجا به عضویت حزب سوسیال دموکرات کارگری روسیه درآمده بودند، پایه‌گذاری کردند. این کارگران مهاجر ابتدا حزب «اجتماعیون عامیون ایران» را به سیاق احزاب سوسیال دموکرات روسیه پاگذاری کردند و پس از آن نیز حزب عدالت را پایه‌ گذاشتند.

اولین اتحادیه کارگری در سال ۱۲۸۴

در سال ۱۲۸۴ (یک سال قبل از به ثمر رسیدن انقلاب مشروطه) در چاپخانه‌ای کوچک در تهران نخستین اتحادیه کارگری تأسیس شد. هم‌زمان با اتحادیه کارگران چاپخانه‌ها در دیگر کارخانه‌ها نیز این امر رو به رشد نهاد، تا اینکه کارگران مشهد، تبریز، انزلی و دیگر نقاط کشور را هم دربرگرفت. شعارهای مزد عادلانه، هشت ساعت کار در روز و درخواست برای تدوین قانون کار، خواسته‌های اصلی این اولین تشکل‌های کارگری را تشکیل می‌دادند.

در سال ۱۲۹۹ تعداد اتحادیه‌های کارگری تهران به ۱۵ رسیده بود، در سال ۱۳۰۰ شورای مرکزی اتحادیه‌های حرفه‌ای کارگران ایجاد شد که هدف آن رهبری جنبش سندیکائی و اتحادیه‌ای در سطح کشور بود. در عرض ۴ سال بیش از ۳۰ هزار کارگر و کارمند زیر پرچم شورای مرکزی اتحادیه‌های حرفه‌ای گرد آمدند. تحت تأثیر همین جنبش بود که در فاصله سال های ۱۳۰۴۱۳۰۰ چندین اعتصاب بزرگ، ازجمله اعتصاب ۱۴ روزه کارگران چاپخانه‌ها و اولین اعتصاب کارگران نفت آبادان انجام گرفت.

در سالهای بین ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰، تصویب قانون رضاخان مبنی بر ممنوعیت افکار اشتراکی، فعالیت‌های اتحادیه‌ای کارگران را تحت تاثیر قرار داد؛ بگیر و ببندها شروع شد و کارگران سالهای سیاه استبداد رضاخانی را تجربه کردند. در واپسین دهه حکومت رضاشاه، سیاست کلیدی دولت، سرکوب اتحادیه‌های کارگری و حامیان آنها در میان روشنفکران رادیکال بود. / کارگر نیوز