بودجه کتاب با دو زیرشاخه «برنامه توسعه نشر و ترویج کتابخوانی» و «حمایت از نشر، کتاب و مطبوعات» در شکل کلان هر چند با کاهش 13 میلیارد و 500 میلیون تومانی مواجه بوده است، اما در بخش برنامه‌های تخصصی این حوزه با افزایش 480 میلیون تومانی مواجه شده است.

به گزارش چاپ ونشر به نقل از ایرنا، دکتر حسن روحانی در حالی (چهارم دی ماه) لایحه بودجه کل کشور برای سال 1398 را تقدیم مجلس شورای اسلامی کرد که بر اساس آن، در حوزه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بودجه در نظر گرفته شده برای سال آینده، 1415 میلیارد و 616 میلیون تومان در نظر گرفته شده است.

این در حالی است که در لایحه بودجه سال 97 برای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی عدد درج شده یک‌هزار و237 میلیارد و 596 میلیون تومان در نظر گرفته شده بود. بر همین اساس و در یک نگاه آماری و مقایسه ابتدایی می توان دریافت که بودجه این وزارتخانه در سال 98 در قیاس با بودجه امسال (1397) افزایش بیش از 178 میلیارد تومانی (128 میلیارد و 20 میلیون تومان) را تجربه کرده است.

به واسطه ارائه لایحه بودجه سال آینده (1398) به مجلس شورای اسلامی، بنا به سیاست و رسالت رسانه ای خود در نظر دارد تا طی سلسله گزارش هایی، بودجه بخش های مختلف این وزارتخانه را مورد تحلیل و بررسی قرار دهد و طی آن با مقایسه آماری بودجه سالهای 1397 و 1398 به تفاوت ها، نقاط اختلاف، مشابهت ها و نحوه بررسی و تخصیص بودجه بخش های مختلف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نگاهی تحلیلی و آماری داشته باشد.

بر همین اساس، چهارمین بخش از حوزه های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که مورد تحلیل و بررسی قرار می گیرد مربوط به بودجه حوزه کتاب و ترویج فرهنگ کتابخوانی این وزارتخانه و از زیر مجموعه های کلان معاونت فرهنگی این وزارتخانه خواهد بود.

 

تجربه خوب و بد مانند دو روی سکه

بدون اغراق باید گفت حوزه کتاب و کتابخوانی با تمامی زیرمجموعه های خُرد و کلان خود در سال جاری (1397) روزهای خوب و بد را چونان دو روی سکه توامان تجربه کرد. در بحث برگزاری نمایشگاه بین المللی کتاب تهران به عنوان یکی از بزرگترین رخدادهای حوزه یارمهربان در جهان و یا برگزاری نمایشگاه های استانی، سال 1397 یکی از درخشان ترین سال های معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و خانه کتاب به شمار می رود.

اما مساله بحران کاغذ به ویژه بعد از آغاز مجدد تحریم های یکجانبه و عاری از منطق آمریکا از یک سو و محدودیت های ایجاد شده در تخصیص بودجه تعیین شده خانه کتاب در سال 1397 به دلیل مشکلات اقتصادی در کشور، که سبب شد تا تسویه حساب با کتابفروشان شرکت کننده در طرح های تابستانی و پاییزه کتاب دیرتر از موعد مقرر صورت گیرد، روزهای تلخی را برای یارمهربان و دوستداران و فعالان این حوزه رقم زد. که تمامی این مسایل را نیکنام حسینی پور مدیرعامل خانه کتاب مطرح کرده است.

 

کاهشی محسوس ولی با منطق

در لایحه پیشنهادی بودجه 1398 که توسط دکتر روحانی به مجلس شورای اسلامی ارائه شد، در بخش وزارت ارشاد دو قسمت برای هزینه در مورد تخصیص بودجه پیش‌بینی شده است. یکی با عنوان «برنامه توسعه نشر و ترویج کتابخوانی» با بودجه 43 میلیارد و 80 میلیون تومان و دیگری برنامه «حمایت از نشر، کتاب و مطبوعات» با بودجه 118 میلیارد و 500 میلیون تومان، دو قسمت اعظم تشکیل دهنده بودجه 232 میلیارد تومانی در حوزه «کتاب و صنعت نشر» را به خود اختصاص داده است.

این در حالی است که بودجه حوزه «کتاب و صنعت نشر» با سه زیر مجموعه «نشر»، «کتاب» و «مطبوعات» در سال جاری (1397)، مبلغ 245 میلیارد و 500 میلیون تومان برآورد شده بود. در یک نگاه کلی می توان چنین نتیجه گرفت که بودجه حوزه «کتاب و صنعت نشر» در سه زیر مجموعه یاد شده، در لایحه بودجه 1398 وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 13 میلیارد و 500 میلیون تومان کاهش داشته است.

اما در کنار این کاهش بودجه در سه زیر مجموعه یاد شده، بخش «کتاب» به عنوان یکی از مهمترین زیرمجموعه های معاونت فرهنگی در سال 1398 در قیاس با سال 1397 افزایش 480 میلیون تومانی را تجربه کرده است. به گونه ای که در سال 1398 بودجه بخش کتاب 43 میلیارد و 80 میلیون تومان برآورد شده است در حالی که این بودجه در سال 1397، عدد 42 میلیارد و 600 میلیون تومان را مقابل نام خود می دید.

 

الف) ریز هزینه کرد بخش حمایت از نشر، کتاب و مطبوعات

ریز اعتبار مدنظر برای بخش «حمایت از نشر، کتاب و مطبوعات» 118 میلیارد و 500 میلیون تومان عنوان شده است که اهم بندهای هزینه کرد در این بخش به شرح زیر است:

- حمایت از خرید کتب خارجی توسط دانشجویان، اساتید، پژوهشگران، اهل قلم و کتابخانه‌های کشور از نمایشگاه بین المللی کتاب در داخل کشور، 5 میلیارد و 100 میلیون تومان

- کمک به اطلاع رسانی، تبلیغات کتاب و راه اندازی پایگاه های تازه های کتاب، 4 میلیارد و 200 میلیون تومان

- کمک به انتشار آثار ارزشمند، 3 میلیارد تومان

- کمک به برگزاری نمایشگاه کتاب استانی، 5 میلیارد و 500 میلیون تومان

- کمک به خرید کتاب برای تقویت کتابخانه ها و موسسات فرهنگی و پژوهشی غیردولتی، 41 میلیارد و 100 میلیون تومان

- کمک به شبکه توزیع کتاب، 12 میلیارد تومان

- کمک به مصرف کنندگان کتاب از طریق تخفیف در بهای کتاب در زمان برگزاری نمایشگاه های کتاب استانی و تخصصی، هفت میلیارد و 600 میلیون تومان

- کمک به مصرف کنندگان کتاب در اقشار دانش آموز، دانشجو و طلاب از طریق انتشار کارت اعتباری و یا بن ارزشی خرید کتاب، 30 میلیارد تومان

- کمک به مصرف کنندگان کتاب در سایر اقشار جامعه از طریق انتشار کارت اعتباری و یا بن ارزشی خرید کتاب، 10 میلیارد تومان

 

ب) ریز هزینه کرد بخش برنامه توسعه نشر و ترویج کتابخوانی

همچنین هزینه کرد بودجه 43 میلیارد و 80 میلیون تومانی در برنامه «توسعه نشر و ترویج کتابخوانی» در بودجه سال 1398 به شرح زیر است:

- بررسی کتاب در سراسر کشور 4 میلیارد تومان است که نسبت به بودجه سال 97، افزایش 500 میلیون تومانی داشته است.

- حمایت از برگزاری نمایشگاه بین المللی کتاب تهران 9 میلیارد و 300 میلیون تومان است که نسبت به بودجه سال 97، کاهش 200 میلیون تومانی را تجربه می کند.

- حمایت از ترویج فرهنگ نقد کتاب و توسعه کرسی های آزاد اندیشی با محوریت کتاب یک میلیارد تومان، که نسبت به بودجه سال 97 تغییری نداشته است.

- حمایت از حضور بین المللی صنعت نشر و کتاب 3 میلیارد تومان است که نسبت به بودجه سال 97 تغییری را تجربه نکرده است.

- حمایت از مراکز، موسسات، انجمن ها، کانون ها و مجامع ادبی و فرهنگی سه میلیارد و 500 میلیون تومان است که این بخش نیز نسبت به بودجه سال 97 تغییری نکرده است.

- سیاستگذاری و برنامه ریزی در حوزه نشر و کتاب 700 میلیون تومان است که این بخش هم در قیاس با بودجه سال 97 بدون تغییر باقی مانده است.

- صدور مجوز برگزاری جشنواره، مسابقه، نمایشگاه فرهنگی و سایر موارد مرتبط یک میلیارد تومان است که نسبت به بودجه سال 97 بدون تغییر باقی مانده است.

- صدور پروانه فعالیت نشر دو میلیارد تومان است که نسبت به بودجه سال 97، کاهش 600 میلیون تومانی را تجربه کرده است.

- نظارت و تمدید پروانه فعالیت نشر موسسات انتشاراتی یک میلیارد تومان است که این بخش نیز در قیاس با بودجه سال 97 بدون تغییر باقی مانده است.

- کمک به برگزاری مراسم، جشنواره ها، نشست ها، هفته کتاب و مسابقات کتاب و کتابخوانی 9 میلیارد و 600 میلیون تومان است که نسبت به بودجه سال 97، کاهش 200 میلیونی تومانی را تجربه کرده است.

- حمایت از ترجمه و انتشار کتب برگزیده سال در بازارهای جهانی یک میلیارد و 600 میلیون تومان است که نسبت به بودجه سال 97، بدون تغییر باقی مانده است.

- توسعه فرهنگ کتابخوانی با اولویت مناطق کمتر توسعه یافته 3 میلیارد و 480 میلیون تومان است که نسبت به بودجه سال 97، افزایش 480 میلیون تومانی را تجربه کرده است.

- حمایت از ساماندهی انجمن های ادبی و فرهنگی 800 میلیون تومان است که این بخش نیز نسبت به بودجه سال 97 بدون تغییر باقی مانده است.

- حمایت از تبلیغ و اطلاع‌رسانی کتاب 2 میلیارد و 100 میلیون تومان است که نسبت به بودجه سال 97، افزایش 500 میلیون تومانی را تجربه کرده است.

آنچنانکه مشخص است بیشترین افزایش بودجه زیرمجموعه فعالیت های برنامه «توسعه نشر و ترویج کتابخوانی» وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در بودجه سال 1398 در قیاس با بودجه امسال، به بخش هایی چون «بررسی کتاب در سراسر کشور» با افزایش 500 میلیون تومانی؛ «حمایت از تبلیغ و اطلاع‌رسانی کتاب» با افزایش 500 میلیون تومانی و «توسعه فرهنگ کتابخوانی با اولویت مناطق کمتر توسعه یافته» با افزایش 480 میلیون تومانی مربوط می شود.

البته بخشی هم در بودجه سال 1398 برنامه «توسعه نشر و ترویج کتابخوانی» وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در قیاس با بودجه این بخش در سال 1397 نیز کاهش نشان می دهد، که از جمله آنها می توان به بخش های «صدور پروانه فعالیت نشر» با کاهش 600 میلیون تومانی؛ «کمک به برگزاری مراسم، جشنواره ها، نشست ها، هفته کتاب و مسابقات کتاب و کتابخوانی» با کاهش 200 میلیون تومانی و «حمایت از برگزاری نمایشگاه بین المللی کتاب تهران» با کاهش 200 میلیون تومانی اشاره کرد.

در این میان و مطابق معمول هستند بخش هایی که در تخصیص بودجه آنها برای سال 1398 در قیاس با سال جاری تغییری اعمال نشده است و بر همان اساسِ ردیف بودجه ای به کار خود در سال آینده ادامه خواهند داد که از جمله آن بخش ها می توان بندهای «حمایت از ترویج فرهنگ نقد کتاب و توسعه کرسی های آزاد اندیشی با محوریت کتاب»؛ «حمایت از حضور بین المللی صنعت نشر و کتاب»؛ «حمایت از مراکز، موسسات، انجمن ها، کانون ها و مجامع ادبی و فرهنگی»؛ «سیاستگذاری و برنامه ریزی در حوزه نشر و کتاب»؛ «صدور مجوز برگزاری جشنواره، مسابقه، نمایشگاه فرهنگی و سایر موارد مرتبط»؛ «نظارت و تمدید پروانه فعالیت نشر موسسات انتشاراتی»؛ «حمایت از ترجمه و انتشار کتب برگزیده سال در بازارهای جهانی» و «حمایت از ساماندهی انجمن های ادبی و فرهنگی» را نام برد.

یکی از مهمترین نقاط قوت بودجه برنامه «توسعه نشر و ترویج کتابخوانی» در توجه به مطالبات صنف ناشران و کتابفروشان به بحث صدور مجوز تاسیس نشر باز می گردد که در برنامه سال 1398 با کاهش 600 میلیون تومانی مواجه شده است.

این مساله که پیشتر از زبان محمود آموزگار رییس اتحادیه ناشران و کتابفروشان بارها به عنوان یکی از آسیب های صنعت نشر، کتاب و کتابخوانی در کشور به شمار می رفت، اینبار با درایت مسئولان و برنامه ریزان بودجه فرهنگی با سد محکمی مواجه شده است. بدون هیچ شکی، ایجاد این مانع از آسیب ایجاد رانت و تاسیس نشرهای ظاهری برای بهره مندی از یارانه های معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و خانه کتاب و همچنین سوء استفاده هایی که برخی سودجویان از بازار کاغذ به بهانه تاسیس انتشاراتی های ظاهری می کردند، به شدت و با قدرت جلوگیری خواهد کر

 

 

 

بر اساس آمار گمرک در ۶ ماهه سال ۹۷، بیش از ۳۳۴ تن کتاب، بروشور، جزوه و مطبوعات چاپ شده از کشور‌های مختلف جهان وارد ایران شده است.

به گزارش چاپ ونشر به نقل از میزان، آمار مقدماتی گمرک از تجارت خارجی ۶ ماهه نخست سال ۹۷ نشان می‌دهد که در این مدت بیش از ۳۳۴ تن کتاب، بروشور، جزوه و مطبوعات چاپ شده از کشور‌های مختلف جهان وارد ایران شده است.

بر اساس واردات این حجم آلبوم به کشور ۴ میلیون و ۱۲۹ هزار و ۱۲۱ دلار ارز از کشور خارج شد که معادل ریالی آن بالغ بر ۱۲ میلیارد و ۶۱ میلیون و ۱۷۳ هزار و ۹۷۷ تومان در آمار گمرک به ثبت رسیده است.

براساس این گزارش کتاب، بروشور، جزوه و مطبوعات چاپ شده از ۱۸ کشور جهان از جمله چین، ایتالیا، آلمان، اتریش، پاکستان، فدراسیون روسیه و ... وارد ایران شده است.

بنا بر آمار منتشره از سوی گمرک بیشترین واردات کتاب، بروشور، جزوه و مطبوعات چاپ شده از کشور فدراسیون روسیه به حجم بیش از ۳۸ تن و به ارزش ۳ میلیون و ۶۰۱ هزار و ۱۴ دلار بوده است.

 

مشاور اجرایی معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: طی ۵ سال گذشته بالغ بر ۴۰۰ میلیون تومان کتاب از ناشران خریداری شده و به صورت رایگان در اختیار استان‌ها قرار گرفته است.

به گزارش چاپ و نشر به نقل از فارس، داریوش رضوانی در مراسم افتتاحیه دوازدهمین نمایشگاه کتاب خراسان‌جنوبی، برگزاری طرح پاییزه و عیدانه کتاب را در جهت حمایت از کتابفروشی‌ها ذکر کرد و با اشاره به برنامه‌های وزارت ارشاد برای راه‌اندازی کتاب فروشی‌ها در مناطقی که فاقد کتاب‌فروشی هستند، اظهار داشت: جهت راه‌اندازی کتاب‌فروشی در این مناطق تسهیلات با سود کم ارائه می‌شود.

وی از برگزاری نمایشگاه کتاب در ۲۶ کشور دنیا خبر داد و اعلام کرد: طی ۵ سال گذشته بالغ بر ۴۰۰ میلیون تومان کتاب از ناشران خریداری شده و به صورت رایگان در اختیار استان‌ها قرار گرفته است.

 

متولی گرانی کاغذ سازمان فرهنگ و ارشاد نیست

مشاور اجرایی معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین اشاره‌ای به بحث گرانی کاغذ کرد و بیان داشت: متولی گرانی کاغذ سازمان فرهنگ و ارشاد نیست و در این خصوص کارگروهی برای در اختیار گذاشتن کاغذ به قیمت مناسب به ناشران برگزار شد.

رضوانی با اشاره به حضور ناشران کشورهای همسایه در نمایشگاه‌های کتاب، گفت: در این زمینه می‌توانیم مراوداتی داشته باشیم و انتظار ما این است خراسان‌جنوبی میزبان حداقل ۴۰۰ ناشر باشد که این امکان در سال آینده فراهم خواهد شد.

وی به اقدامات خوب وزارت فرهنگ و ارشاد در راستای نشر کتاب و کتاب‌خوانی اشاره کرد و گفت: حمایت از نویسندگان، آموزش و ایجاد رقابت در قالب جشنواره‌ها و حمایت از خرید کتاب ناشران از اهم اقدامات انجام شده است.

 

نمایشگاه کتاب؛ فصل بارش باران علم

مشاور اجرایی معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نمایشگاه کتاب را فصل بارش باران علم، دانش و آگاهی دانست و با بیان اینکه نمایشگاه آوردگاه میهمان بزرگی است، اضافه کرد: کسب علم و دانش باعث دست به قلم شدن افراد و نشر کتاب می‌شود.

رضوانی کتاب فروشی‌ها را حلقه پایانی حوزه نشر دانست و با بیان اینکه باید حلقه‌های دیگری وجود داشته باشد، تبیین کرد: خوشبختانه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در شکل‌گیری همه حلقه‌ها نقش و مأموریت‌های ویژه‌ای دارد که باید به آن‌ها بپردازد.

 

لزوم ارائه کتاب‌های تازه و نوبرانه در نمایشگاه

وی با اشاره به عرضه کتاب در نمایشگاه کتاب خراسان‌جنوبی، تأکید کرد: باید کتاب‌هایی که در نمایشگاه عرضه می‌شود تازه و نوبرانه باشد نه اینکه ناشران کتاب‌های بر روی دست مانده خود را در این نمایشگاه عرضه کنند.

مشاور اجرایی معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به خشکسالی‌های پیاپی و محرومیت در خراسان‌جنوبی، گفت: بی‌توجهی به این نقطه کشور سبب نشده که این استان در کشور ندرخشد بلکه مشکلات سبب استواری مردم در این دیار شده است.

رضوانی برگزاری کنگره ملی دو هزار شهید خراسان‌جنوبی را اقدامی بزرگ در بحث شهدا دانست و گفت: عزت امروز خود و جامعه را مدیون خون شهدا هستیم.

 

در حالی هفته کتاب را پشت سر می‌گذاریم که قیمت کتاب 3 برابر شده است. در این میان، دانشجویان و کسانی که اهل مطالعه و پژوهش هستند مجبورند با اوضاع موجود کنار بیایند و کتاب مورد نظرشان را به هر نحو ممکن تهیه کنند.

اوضاع اسفناک

به گزارش چاپ ونشر به نقل از همشهری، حسین ندرلو، رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران زنجان از وضعیت این صنف می‌گوید: و بر این باور است که اوضاع صنعت چاپ در استان اسفناک است. وی با اشاره به قیمت‌های کاغذ می‌گوید: کاغذی که تا تیر ماه 120 هزار تومان بود امروز به 260 هزار تومان رسیده و این بر وخامت اوضاع افزوده است. ندرلو قیمت هر کیلوگرم کاغذ پشت‌طوسی را 15 هزار تومان می‌داند و می‌افزاید: واقعیت این است که قیمت‌ها از عرف خارج شده است و نظارتی نیز روی آنها انجام نمی‌شود.

 

کاهش سفارش

رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران زنجان با بیان این‌که تعداد سفارش‌ کار به چاپخانه‌ها کاهش چشمگیری یافته است ادامه می‌دهد: خروجی چاپخانه‌ها کاهش چشمگیری یافته است، تا آنجا که بیشتر فعالان این صنف که به صورت دوشیفت کار می‌کردند، فقط در یک شیفت و چند ساعت محدود کار می‌کنند. وی می‌افزاید: بیشتر چاپخانه‌داران به دلیل رکود اقتصادی به فکر تعدیل نیروهایشان هستند. حتی یکی از فعالان عرصه بسته‌بندی نیز که کسب و کار خوبی داشت، این روزها در چند ساعت محدود کار می‌کند.

 

 واحدهای غیرفعال

ندرلو در پاسخ به این سوال که چه تعداد واحد فعال در این صنف مشغول هستند می‌گوید: 20 واحد چاپخانه در زنجان وجود دارد، اما در عمل هیچ کدام به صورت کامل فعال نیستند. آنها هر روز در چاپخانه‌هایشان را باز می‌کنند و آخر شب دست خالی به خانه برمی‌گردند، چون سفارشی برای کار وجود ندارد. از طرفی، باید هزینه نگهداری محل، کرایه و کارگر را هم پرداخت کنند.

وی در مورد سفارش کار در سال جاری می‌گوید: چاپ کتاب به‌شدت کاش یافته است و ناشران هم سفارشی به چاپخانه‌ها نمی‌دهند. به جز چاپ عملکرد چند اداره مانند دانشگاه علوم پزشکی و شرکت ترانسفو و چند ماهنامه دیگر سفارشی نداریم.رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران می‌افزاید: کاغذ براساس وزن و بند قیمت‌گذاری می‌شود و افزایش قیمت تعداد و حجم کاغذها را کاهش نداده است. فقط در مورد کاغذ A4 که برای چاپ دیجیتال استفاده می‌شود، ممکن است کارخانه‌های بسته‌بندی‌کننده را به سمت تولید محصول کم‌کیفیت‌تر سوق دهد و این کارخانه‌ها برای پر کردن خلأهای خود ناچارند برندهای معروف و باکیفیت را کنار بگذارند و از جنس متوسط‌‌تری استفاده کنند.

وی با اشاره به این‌که برخی از چاپ‌های روتین از جمله چاپ فاکتور، تبلیغات و کارت ویزیت همچنان مشتری دارد ادامه می‌دهد: چنین سفارش‌هایی حجم کمی دارند و مقرون به صرفه نیست.

 

مواد اولیه وارداتی

رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران زنجان در مورد هزینه‌های چاپ می‌گوید: سودی که مد نظر ماست 30 درصد است، اما هزینه‌ها افزایش پیدا کرده. به عنوان مثال، قیمت جوهر از 25 هزار تومان به 90 هزار تومان رسیده و به دلیل این‌که 80 درصد مواد اولیه چاپ وارداتی و در قبضه چین است با کمبود و گرانی مواجه هستیم.

ندرلو ادمه می‌دهد: تعرفه‌ها سالانه 12 درصد افزایش پیدا می‌کند، در حالی که هزینه‌ها 400 درصد تغییر کرده است و دیگر چاپخانه‌دار با وضعیت موجود نمی‌تواند به سود برسد.

وی ادامه می‌دهد: پیش‌تر اجناس مورد نیاز خود را به صورت چک و اقساط پرداخت می‌کردیم، اما حال فروشندگان و عرضه‌کنندگان پول نقد می‌خواهند و تا زمانی که پول به حسابشان واریز نشود، سفارشی قبول نمی‌کنند.

 

تعطیلی صحافی‌ها

رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران زنجان در مورد وضعیت صحافی‌ها می‌گوید: صحافی‌های سنتی کم‌کم به سمت تعطیلی کشیده می‌شوند. درگذشته صحافی پایان‌نامه‌ها در 3 جلد از سوی دانشجویان درخواست می‌شد، اما هم‌اکنون به یک جلد و یک سی‌دی کاهش یافته و از سویی، کارها به سمت دیجیتالی شدن حرکت کرده است.

وی درباره سرمایه‌گذاری در این بخش می‌گوید: برای سرمایه‌گذاری در این حوزه نیاز به 800 میلیون تومان تا چند میلیارد تومان سرمایه است که همه اینها هزینه‌بر است. بیشتر دستگاه‌های موجود مربوط به سال 2004 است که هر کدام از آنها 270 میلیون تومان قیمت دارد.

 

نظر مردم

سارا عظیمی دانشجوی رشته مدیریت در یکی از دانشگاه‌های دولتی است. وی با اعلام این موضوع که برای تهیه کتاب درسی 100هزار تومان پرداخت کرده است می‌گوید: در شرایط فعلی حتی نمی‌توان کتاب مورد نظری را که اساتید معرفی می‌کنند تهیه کرد. در این میان، برخی از کتاب‌ها نیز نایاب شده و به‌زحمت می‌شود آنها را پیدا کرد.

علی دشتی، صاحب یک کتاب‌فروشی، می‌گوید: قیمت کتاب‌هایی که به‌تازگی چاپ شده‌اند بسیار بالاست و برای خرید آنها با مشکل مواجه هستیم. نه ناشران امیدی برای چاپ دارند و نه چاپخانه‌داران اشتیاقی برای کار. / زهرا هادیلو

 

 

در حال حاضر چاپخانه ها فعالیت خود را به شدت پایین آورده‎اند و حتی کتاب هایی برای تعدادی افراد خاص چاپ می شود که در برخی مواقع تعداد آنها حدود ۱۰۰ یا ۱۵۰ نسخه است یعنی در تعریف چاپ هم نمی گنجد و نوعی کپی است. به گفته عضو کمیته کنترل بحران کاغذ مشکلات فعالان عرصه کاغذ بسیار جدیست.

به گزارش چاپ ونشر به نقل از خانه ملت، احسان قاضی زاده هاشمی که عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی گفت: کاغذ عمده ترین و مسئله ساز ترین موضوع آینده حوزه فرهنگ خواهد بود.

وی ادامه داد:  در حال حاضر چاپخانه ها فعالیت خود را به شدت پایین  آورده‎اند و حتی کتاب هایی برای تعدادی افراد خاص چاپ می شود که در برخی مواقع تعداد آنها حدود 100 یا 150 نسخه است یعنی در تعریف چاپ هم نمی گنجد و نوعی کپی است.

چیزی که این نابسامانی کم ندارد دلیل است از مدیریت نادرست اختصاص ارز دولتی تا مشکل  پخش و احتکار و حتی  پیاده شدن یک سیاست بین المللی که با وجود قابل پیش بینی بودن فکری به حال آن نشد.

رمضان علی سبحانی فر از اعضای کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی ریشه بخشی از   مشکل بازار کاغذ  را در چین  دانست و ادامه داد: بسیاری از کارخانجات کاغذ در چین که بیشترین تولید کاغذ در دنیا را دارند برای رعایت استاندارد های محیط زیستی مجبور به توقف تولید شده اند. به هر حال وابستگی بسیار  صصنعت نشر نیازمند تدابیر مهم است.

اصغر مسعودی عضو کمیسیون فرهنگی در این زمینه گفت: ما منابع غنی از کربنات کلسیم و سنگ آهگ داریم که می تواند مواد اولیه کارخانه های داخلی را تامین کند و اگر چرخ این کارخانه ها بچرخد قطعا مشکلی به نام تولید کاغذ نخواهیم داشت. فکری که بعد از بحران به ذهن برنامه ریزان حوزه صنعت رسید تاسیس کارخانه هایی است که می تواند نیاز داخلی را با کمک این فناوری تامین کند.

آنچه سبحانی فر عضو کمیسیون صنایع و معادن به ما گفت:  تلاش  می شود چندین کارخانه بدین ترتیب می تواند شکل بگیرد وحداقل دو کارخانه به مرحله تولید رسیدند که مواد اولیه کاغذ در آنها از داخل تهیه می شوند.

این راه حل ها برای میان مدت و دراز مدت مطلوب است ولی راه حل فوری برای بازاری که اعتماد خود را از دست داده چیست ؟

احسان قاضی زاده هاشمی در جواب این سوال اظهار کرد: ما دوراه بیشتر نداریم یا باید دولت راسا کاغذ وارد کند که قبلا هم تجربه آن هست و یا مقدار پولی که دولت کمک می کند تبدیل به یارانه نقدی شود و در اختیار مطبوعات و ناشران قرار گیرد. در عین حال  دولت باید به کمک ناشران بشتابد چون نشریات با این تیراژ اندک به زودی از صحنه فرهنگ خارج می شوند.

اصغر مسعودی عضو کمیسیون فرهنگی گغت:  یک راه حل به نظر قابل اجرا ارائه می دهد. در مورد نشر هم دولت باید به کمک ناشران بشتابد چون نشریات با این تیراژ اندک به زودی از صحنه فرهنگ خارج می شوند.

مسعودی ادامه داد: اگر برای هر کتابخانه عمومی حتی یک جلد کتاب در نظر بگیریم در کل شهرهای کشور به حدود 1200 جلد کتاب می رسیم. تلاش برای به موقع رسیدن غذای روح که ارزشش کمتر از غذای جسم نیست.

 

 

 

 

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور گفت تیراژ کتاب‌ها در ابتدای انقلاب حدود ۳۰ هزار نسخه بود اما الان کتاب تک نسخه هم داریم که وضعیت مطلوبی نیست.

به گزارش چاپ ونشر به نقل از باشگاه خبرنگاران پویا، علیرضا مختارپور، دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در نشست هم‌اندیشی کتابداران کتابخانه‌های مساجد کشور که در ستاد عالی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد برگزار شد، به ارائه نکاتی دربارۀ جذب مخاطب توسط کتابداران پرداخت و گفت: لازم است کتابداران خود کتابخوان باشند و علاوه بر این، از مهارت قصه‌گویی و معرفی کتاب برای کودکان استفاده کنند. یک کتابدارِ خوب باید بتواند کتاب را به خوبی معرفی کند.

مختارپور  افزود: راه‌های مختلفی برای معرفی کتاب وجود دارد که از جمله آن‌ها فضای مجازی است. فضای مجازی رقیب کتاب و مطالعۀ آن نیست، این در حالی است که در دنیای امروز برخی فضای مجازی را مضرر می‌دانند اما ما می‌توانیم از فضای مجازی به نفع خودمان استفاده کنیم و این بستگی به نوع مدیریت ما دارد که تا چه اندازه می‌توانیم از این فضا به نفع خودمان بهره ببریم.

وی خاطرنشان کرد: برخی معتقدند مطالعه برای پر کردن اوقات فراغت است. در حالیکه مطالعه بیانگر امری تفننی نیست. مطالعه یکی از مهم‌ترین و شگفت‌آورترین فعالیت‌های انسانی است. به عنوان مثال، فردی در گوشه‌ای از جهان نشسته و مطالبی را در قالب مجموعه‌ای از کلمات می‌خواند و از این طریق، کشفی بزرگ رخ می‌دهد؛ این یک واقعۀ شگفت‌آور است. در واقع وقتی به مطالعه می‌پردازیم، اثری وصف‌ناشدنی در ما به وجود می‌آید.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور دربارۀ تعریف فلاسفه از مطالعه گفت: برخی از فلاسفه در تعریف تفکر از واژه «فکر کردن» استفاده می‌کنند. هر کس بیشتر مطالعه کند، قدرت او در استفاده از کلمات بیشتر می‌شود و به تبع آن، بهتر فکر می‌کند. به عبارت دیگر، قدرت تفکر ما به ازای افزایش مطالعه بیشتر می‌شود.

مختارپور به وضعیت نشر در مهرماه سال 97 اشاره کرد و گفت: طبق آخرین آمار رسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در مهر سال 97، تعداد 6 هزار و 961 عنوان کتاب در 10 میلیون و 900 نسخه به چاپ رسیده است. 50 درصد این کتاب‌ها کمک‌درسی است و مبلغی در حدود 141 میلیارد تومان هزینه کتاب‌های کمک‌درسی می‌شود.

وی اضافه کرد: در کشورهای پیشرفته تعداد ناشران زیر یک‌ هزار ناشر است اما ما 13 هزار ناشر داریم و 3 هزار ناشر دیگر نیز در صف دریافت پروانه هستند، اما تعداد شمارگان کتاب‌های ما بسیار اندک است. در سال‌های اولیه پیروزی انقلاب اسلامی متوسط تیراژ انتشار کتاب در ایران 20 تا 30 هزار نسخه بود اما اکنون کتاب‌های تک‌چاپ هم داریم که نامعقول است. مطالعه کتاب در اوایل انقلاب یک ارزش محسوب می‌شد، اما اکنون ارزش به حساب نمی‌آید.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور گفت: مطالعه بر وزن مفاعله است و این یعنی یک جریان دو سویه. مرحوم اشراق در تعریف مطالعه می‌گوید: مطالعه طلوع آدمی بر جان کتاب و طلوع کتاب بر جان آدمی است.

مدیرکل کتابخانه های عمومی ایلام گفت: ناشران این استان در روند چاپ کتاب بر محتوای آن ها نظارت بیشتری داشته باشند.

به گزارش چاپ ونشر به نقل از ایرنا، مراد جلیلیان در آستانه هفته کتاب و کتابخوانی در نشست خبری با رسانه های گروهی ایلام افزود: انتشار کتاب های پرمحتوا، با کیفیت و متناسب با نیاز مردم باید مورد توجه ناشران قرار بگیرد.

وی ادامه داد: کیفیت کتاب چه از نظر محتوایی و چه فیزیکی مورد توجه باید قرار گرفته و سهل انگاری از سوی ناشران در این زمینه پذیرفتنی نیست.

 وی با بیان اینکه حمایت از آثار نویسندگان بومی در دستور کار قرار دارد افزود: در این زمینه در تمامی کتابخانه های عمومی استان قفسه ای حاوی آثار نویسندگان ایلامی قرار گرفته است.

 

خریداری 75 عنوان کتاب از نویسندگان بومی استان

مدیرکل کتابخانه های عمومی استان ایلام گفت: همچنین به منظور حمایت از نویسندگان بومی در طول یکسان گذشته 75 عنوان کتاب به ارزش 570 میلیون ریال از این افراد خریداری شده است.

 جلیلیان با بیان اینکه علاوه بر این خریداری 53 عنوان کتاب دیگر از سوی نهاد کتابخانه های عمومی کشور تایید شده افزود: خریداری 15 عنوان کتاب دیگر از نویسندگان ایلامی در مرحله اخذ استعلام است.

 وی با اشاره به فعالیت 44 کتابخانه عمومی در استان گفت: خوشبختانه این فضاها وضعیت مناسبی از نظر تجهیزات داشته بطوریکه امسال یکی از کتابخانه های مهران به عنوان کتابخانه برتر کشور انتخاب شد.

 

راه اندازی مرکز مبادله کتاب در استان

 جلیلیان در ادامه به راه اندازی مرکز مبادله کتاب در این نهاد اشاره کرد و گفت: در این مرکز 47 هزار جلد کتاب که در سایر کتابخانه ها مخاطبی ندارند جمع آوری و در اختیار مردم و مراکز مختلف قرار می گیرد.

 وی اظهار کرد: در طول 6 ماه گذشته در مجموع 10 هزار جلد کتاب از طریق این مرکز به مردم اهدا شده است.

 

علاقه مندی افراد خیر برای مشارکت در ساخت کتابخانه

مدیرکل کتابخانه های عمومی ایلام همچنین به مشارکت افراد خیر با این نهاد اشاره کرد و گفت: مشارکت افراد خیر با این نهاد مطلوب بوده بطوریکه بسیاری از کتابخانه های عمومی استان با مشارکت مردم احداث و ساخت این مراکز فرهنگی در ایلام هزینه ای برای دولت نداشته است.

 به گفته جلیلیان، علاقه مندی مردم برای مشارکت با این نهاد برای توسعه کتابخانه ها مطلوب است بطوریکه بسیاری از افراد خیر در این زمینه اعلام آمادگی کرده اند.

 به گفته وی، در طول یکسال گذشته مردم این استان 57 هزار جلد کتاب را برای تجهیز کتابخانه های عمومی به این نهاد اهدا کرده اند.

 مدیر کل کتابخانه های عمومی استان ایلام یادآور شد: هم اینک ساخت 8 کتابخانه عمومی در استان در حال ساخت است و بررسی مناطق روستایی و دور افتاده استان که شرایط احداث کتابخانه را داشته در حال بررسی است.

 

اجرای 100 برنامه در هفته کتاب و کتابخوانی

جلیلیان به برنامه های گرامیداشت هفته کتاب و کتابخوانی در این استان اشاره کرد و گفت: به همین مناسبت 100 عنوان برنامه مختلف در طول این هفته در استان برگزار خواهد شد.

 جلیلیان دیدار با مسوولان، نشست های نقد و بررسی کتاب، افتتاح کتابخانه، تجلیل از ناشران و کتابداران موفق، توزیع هدفمند هفت هزار جلد کتاب، دیدار با فعالان حوزه کتاب، دیدار با خانواده شهید کتابدار و نواختن زنگ کتاب و کتابخوانی را از جمله این برنامه ها عنوان کرد.

 24 تا 30 آبان ماه به عنوان هفته کتاب و کتابخوانی نامگذاری شده است.

 

 

 

 

تولید و توزیع کتاب‌های غیرقانونی به دلیل سانسور و ممیزی سبب می شود تا خطر قاچاق این کالای فرهنگی افزایش یابد و اینگونه به تار وپود صنعت نشر لطمه جدی وارد شود. به همین منظور در راستای مبارزه با تکثیر و عرضه غیرقانونی کتاب باید به صیانت از حقوق مادی و معنوی پدیدآورندگان و ناشران و بهبود فضای کسب و رونق اقتصادی در حوزه نشر و فرهنگ‌سازی پرداخت.

به گزارش چاپ و نشر به نقل از ایرنا، این روزها در تمام سطح شهر دستفروشانی دیده می شوند که در کنار پیاده روها اقدام به فروش کتاب هایی می کنند که به نوعی غیرمجاز هستند، کتاب هایی که هرگز در کتابخانه ها موجود نبوده اند و نامی از نویسنده و شاعری در آنها دیده نمی شود زیرا این گونه کتاب ها بر روی خط قرمز بازار نشر به چاپ رسیده اند.

دستفروشی کتاب به عنوان پدیده ای اجتماعی در حال رواج است و به صورت چشمگیری در کلان شهرهایی همچون تهران، اصفهان، تبریز و ... مشاهده می شود که افراد با ویژگی خاص را به طرف خود می کشاند.

کتابخوانی و خرید کتاب جایگاه ویژه و با ارزشی دارد و برای ترویج آن باید به اقدام های جدی دست زد زیرا در میان این کتاب‌ها، کتاب‌های غیرمجاز و قاچاق هم ممکن است به فروش برسد. همچنین مردم تصور می‌کنند، در کتاب فروشی‌ها همه ‌چیز گران است و می توانند از بساط دستفروش‌ها نسخه‌های بدون سانسور و ارزان‌تری را تهیه کنند. با گذر در خیابان انقلاب تهران دیده می شود که نمایشگاهی دائمی در این خیابان وجود دارد که از قانون خاصی نیز پیروی نمی کند. این روزها با وجود تورم، قشر متوسط جامعه که قشر کتابخوان نیز به شمار می روند، درگیر و دار مشکلات معیشتی‌ نخستین حذف سبد خانواده خود را به بخش کتاب اختصاص داده اند که البته باید گفت ابزارهای مدرن مانند ماهواره و اینترنت نیز باعث رکود و حذف کتابخوانی از سبد خانوار شده است.

البته در ماه های اخیر برخورد‌های قانونی و سریعی با پدیده شوم قاچاق در حوزه کتاب صورت گرفت و در این ارتباط موضوع ایجاد «پلیس کتاب» به صورت جدی مطرح شده است تا جایی که حجت‌الاسلام «هادی صادقی» معاون فرهنگی رییس قوه قضاییه، در این ‌باره می گوید: «در صورت تشکیل پلیس کتاب، این پلیس می‌تواند به محض دریافت خبری مبنی بر پدیده قاچاق کتاب وارد عمل شود. جریان کارشناسی بررسی پدیده قاچاق کتاب باید پیش از ارسال پرونده به دادگاه انجام شود، دادگستری نیز بعد از بررسی شواهد مانند دیگر پرونده‌ها به این موضوع رسیدگی خواهد کرد. باید درباره سرقت و چاپ غیرقانونی کتاب تمهیدات لازم اندیشیده شود با توجه به اینکه قانون نیز درباره این موضوع موجود است اما به نظر می‌رسد رسیدگی قانونی به قاچاق کتاب کافی نباشد. اتحادیه ناشران و کتابفروشان همچنین پلیس و کارشناسان وزارت ارشاد باید طرحی را با هدف جلوگیری از بروز قاچاق کتاب تدوین و ارائه کنند.»

 

عوامل زمینه ساز قاچاق کتاب

برای دانستن چرایی پدیده چاپ غیرقانونی کتاب یا به اصطلاح «قاچاق کتاب» باید دلایل آن را به دست آورد. مواردی همچون کمیاب شدن و عرضه غیرقانونی آنها، ارزان بودن کالا، نبود نظارت کافی قانونی بر عرضه و فروش و ... از مهم‌ترین دلایل قاچاق کتاب در کشور است. شاید اصلی ترین عامل گسترش قاچاق کتاب در ایران را باید سیاست‌های نظارتی وزارت ارشاد در دولت های قبلی دانست زیرا در آن دوران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تجدید چاپ بسیاری از کتاب‌های نشر را غیرمجاز اعلام کرد. به این ترتیب ده‌ها عنوان از کتاب‌های چاپ نخست و دیگر ناشران اجازه چاپ دوباره نگرفتند و این امر باعث شد که برخی افراد به تکثیر غیرقانونی برخی از کتاب‌ ها اقدام کنند.

 

سانسور به جذابیت فروش را بالا می برد

سانسور بزرگ‌ترین حامی قاچاق کتاب به شمار می رود. تصور سانسور به جذابیت فروش کتاب‌های غیرمجاز می‌افزاید و میزان فروش آن را بسیار فراتر از میزان معمول می کند. بسیاری از خریداران تصور می‌کنند با خرید کتاب‌های غیرمجاز در برابر سانسور ایستاده‌اند و حاضر هستند نسخه‌های غیرمجاز قدیمی و از نظر چاپ و حروف‌چینی بی‌کیفیت برخی کتاب‌ها را با قیمت چند برابر تهیه کنند اما چاپ جدید و باکیفیت آن را به گمان مورد ممیزی قرار گرفتن، نخوانند. بنابراین شرط نخست برای مقابله با تکثیر غیرمجاز کتاب، مشخص شدن تکلیف سانسور است. هر صنف و صنعتی که مقررات مشخص و قابل اجرایی برای مبارزه با قاچاق کالا نداشته باشد، نباید فراموش کند که ناگزیر با گسترش این پدیده روبرو خواهد شد.

«محمدرضا توکل صدیق» عضو هیات مدیره اتحادیه ناشران و کتاب ‌فروشان تهران در همین باره معتقد است: «وقتی قوانین منسجمی درباره کتاب موجود نباشد و افراد متخلف مورد پیگرد قرار نگیرند، افراد سودجو دست به این‌گونه اقدام‌ها می‌زنند. به لحاظ فرهنگی برخی تصور می‌کنند که انتشار این آثار ایرادی ندارد، چون باعث گسترش کتاب‌خوانی می‌شود.»

 

عوامل اجرایی قاچاق کتاب

پس از پرداختن به علت‌های شکل‌گیری پدیده قاچاق کتاب، باید دانست که چه افرادی در این کار دخالت دارند. آیا متهمان این اقدام غیرقانونی فقط بساطی‌ها و دست‌فروشان کتاب در تهران و دیگر شهرها هستند یا باید به دنبال کشف شبکه‌ای پرنفوذ و قدرتمند در این زمینه بود.

«محمدعلی مرادی» مدیر مرکز نشر و پخش کتاب پیام امروز، طیف گسترده‌ای از ناشران، مراکز پخش و برخی کارمندان متخلف وزارت ارشاد را در این امر دخیل می‌داند و بر این عقیده است که «شماری از ناشرانی که در روال قانونی به موفقیت نمی‌رسند و احتمال کمتری برای گرفتن مجوز انتشار کتاب‌هایشان دارند انگیزه بیشتری برای دست زدن به تکثیر غیرمجاز کتاب دارند. البته درباره قاچاق کتاب تنها افرادی که به انتشار غیرمجاز کتاب‌ها دست می‌زنند، مقصر نیستند، بلکه مرکز پخشی که به توزیع این کتاب‌ها اقدام می‌کند یا کتاب‌فروشی‌هایی که کتاب‌های غیرمجاز را در ویترین می‌گذارند یا ناشری که با مرکز پخشی متخلف همکاری می‌کند، مقصر به نظر می رسند.»

 

پیامدهای تولید و توزیع غیرقانونی کتاب

استمرار جریان قاچاق کتاب‌های پرفروش به‌ تدریج به نابودی صنعت نشر کتاب ایران خواهد انجامید. این اقدام باعث پایین آمدن انگیزه فعالیت در ناشران می‌شود چون تلاش فرهنگی آنها بدون هیچ ثمری خواهد بود. همچنین به تمامی اعضای صنف کتاب آسیب می‌زند و درنهایت باعث نابودی این مجموعه می‌شود زیرا در آینده حتی کتاب ‌فروش هم کالایی برای فروش نخواهد داشت و این مهم حقوق مولف و ناشر را از میان می‌برد و به صنعت نشر لطمه جدی وارد می‌کند.

 

نقش نهادهای صنفی و قضایی

در هر کسب ‌وکاری نقش نهادهای صنفی و قضایی در جلوگیری از فعالیت‌های غیرقانونی بسیار مؤثر است. در ارتباط با صنعت نشر می‌توان 2 جریان را موثر دانست، نخست تشکل‌های صنفی مرتبط همچون اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان تهران، شرکت تعاونی توزیع‌کنندگان کتاب تهران و از طرف دیگر معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیروی انتظامی و البته قوه قضاییه که امکانات ویژه‌ای برای مقابله با قاچاق کتاب در ایران دارند.

در این میان «حسین رحیمی» فرمانده انتظامی تهران بزرگ، از کشف و ضبط کتاب‌هایی خبر می دهد که آنها را «ضاله» و «غیرمجاز» می نامد. او در خصوص این موضوع می گوید: «این اقدام در راستای حمایت از ناشران و اصناف مرتبط با این صنعت است که با هماهنگی آنها، کتاب ها را جمع آوری کرده‌اند. برخورد با ناشران کتب ضاله و غیرمجاز از دیگر اقدام ها در اجرای این طرح است که در همین راستا، در عملیاتی که در نقاط مختلف پایتخت به مرحله اجرا در آمد، بیش از 333 هزار جلد کتب غیرمجاز و ضاله کشف و ضبط شد. کتاب‌ها به حدود 900 دست‌فروش در سراسر کشور توزیع می شدند که با اقدامات انجام شده از طرف پلیس، جلوی آن گرفته شد.»

«محمدرضا توکل صدیق» عضو هیات مدیره اتحادیه ناشران و کتاب ‌فروشان تهران درباره برخورد نیروی انتظامی با بساطی‌هایی که اقدام به فروش کتاب‌های غیرمجاز می‌کنند معتقد است: «با دست‌فروشان کتاب، شهرداری و نیروی انتظامی باید برخورد کند. با دست‌فروشان دیگری که گاهی نیازمند هم هستند، برخورد جدی صورت می‌گیرد اما با افرادی که مخل نظام فرهنگی کشور هستند، برخورد انجام نمی‌شود. از آنجاکه حوزه فرهنگ بسیار حساس است و امکان دارد هر اقدامی نتایج منفی خاصی داشته باشد، حتی نیروی انتظامی و شهرداری بااحتیاط وارد موضوع می‌شوند و این از نظر من تا حدی طبیعی است. برخورد با معلول‌های یک پدیده اجتماعی مشکل را حل نمی‌کند و بسیار حاشیه ‌ساز است».

 

راهکارهای پیش‌ روی مقابله با پدیده قاچاق کتاب

جدا از برخوردهای انتظامی و قضایی با عوامل قاچاق کتاب، می‌توان به راهکارهای دیگری به عنوان شیوه‌های درون صنفی مقابله با این مشکل اشاره کرد. کتاب‌فروشی ها باید از توزیع‌کننده‌های رسمی و دارای مجوز کتاب بخرند. اگر ناشر تولیدات خود را به طور انحصاری و تنها از راه یک پخش‌کننده فعال توزیع کند، پیگیری مساله قاچاق کتاب ساده‌تر است. الصاق هولوگرام یا برچسب امنیتی به وسیله ناشر بر روی کتاب‌ها برای ایجاد تمایز میان کتاب قانونی و قاچاق از دیگر پیشنهادها به شمار می رود. همچنین فرهنگ‌سازی در این زمینه و ایجاد هماهنگی میان سه بخش چرخه تولید، توزیع و عرضه کتاب (یعنی ناشران، مراکز پخش و کتاب‌فروشان) و البته نظارت و همراهی دولت می تواند راهکاری موثر برای مقابله به پدیده شوم قاچاق کتاب باشد.

 

سخن آخر

در شرایطی که سرانه مطالعه روزانه کتاب در ایران از چند دقیقه تجاوز نمی‌کند و این روزها بازار کتاب دچار رکود شده است شیوع آفت قاچاق می تواند تیر خلاصی بر پیکره نیمه ‌جان نشر فرهنگی کشور باشد. بنابراین لازم است تا متولیان فرهنگی به ویژه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با مدیریت برای صدور مجوز چاپ و نشر کتاب از انتشار کتاب هایی با محتوای نامناسب و آسیب زننده جلوگیری کند.

 

«بیشتر از یک ماهه بدون کتاب میریم مدرسه، بعضی‌ بچه‌ها رفتن از سال قبلی‌ها کتاباشون رو قرض گرفتن که حداقل از رو درس‌های اونا بخونیم تا کتاب خودمون برسه، تازه مجبور شدیم با هم‌دیگه سه تا یکی شریکی از کتابا استفاده کنیم؛ واسه تمرین خونه هم از روی درس‌ها کپی بگیریم؛ چاره دیگه‌ای هم داریم مگه؟ هر روز میگن فردا میاد، شنبه میاد؟ کو، کجا؟ الان آبانه» این روایت هادی سخایی، دانش‌آموز رشته کامپیوتر پایه دوازدهم یکی از هنرستان‌های تهران است تلاش داشته تا صدایشان را به گوش مسئولان آموزش و پرورش برسانیم؛ اتفاقی که فقط مخصوص دانش‌آموزان یک هنرستان و یک مدرسه نیست و امسال گریبان بسیاری از دانش‌آموزان به‌خصوص در پایه دوازدهم را گرفته است.

 

مشکل از تغییر محتوای کتاب‌های درسی است

ثبت‌نام کتاب‌های درسی هر سال از تیرماه آغاز و توزیع آن در کتابفروشی‌ها و مدارس از اوایل شهریور انجام می‌شود؛ این روالی است که سال‌هاست در آموزش و پرورش تکرار شده و تا حالا خلل چندانی در آن به‌وجود نیامده بود اما امسال ظاهرا این چرخه از نقطه آغاز معیوب شده و دانش‌آموزان را با مشکل مواجه کرده است. سمیه سنایی، معلم تاریخ یکی از مدارس مطرح علوم انسانی در این‌باره به همشهری گفت: «مشکل از تغییر محتوای کتاب‌های درسی شروع شد که امسال به پایه دوازدهم رسیده و باعث شده که کتاب‌های جدیدالتالیف دیرتر برای چاپ آماده شوند و به تبع در توزیع سراسری آن هم تأخیر ایجاد شده آن هم در زمانی که مشکل کاغذ هم وجود دارد. الان دانش‌آموزان ما در علوم انسانی هم کتاب ندارند؛ در نهایت مجبور شدیم با کتاب‌های سال قبل آموزش بدهیم تا کتاب‌های جدید برسد.»

 

کتاب‌ها اتوبوسی به فومن رسیدند

سلمان جنگلبانی، معلم ریاضی یکی از مدارس فومن هم از توزیع نامناسب کتاب پایه دوازدهم در مدارس گلایه دارد. او معتقد است که این توزیع نامنظم و نابسامان در ابتدای سال تحصیلی قطعا باعث افت تحصیلی دانش‌آموزان در ادامه سال خواهد شد. «‌اینطور نیست که کتاب نباشد، هست اما یا درست توزیع نشده یا به تعداد کمتری چاپ کرده‌اند؛ الان 12 نفر از دانش‌آموزان مدرسه ما از رشت و تهران و شهرهای دیگر کتاب خریده‌اند آن هم با کلی زحمت؛ مثلا 3 نفر به اقوامشان در تهران گفته‌اند که کتاب‌ها را بخرند و با اتوبوس برایشان بفرستند؛ یا 2 نفر توانسته‌اند تک جلد و 2 جلد از کتابفروشی‌های مختلف رشت کتاب‌ها را جمع کنند. آنهایی هم که ندارند با کپی از صفحات کتاب‌های بچه‌ها درس‌ها را سپری می‌کنند.»

او افزود: «‌خود من از طریق سامانه‌ای که آموزش و پرورش معرفی کرده است کتاب‌ها را سفارش دادم ولی هنوز به دستم نرسیده و مجبورم از نسخه پی‌دی‌اف موجود در سایت رشد استفاده کنم.»

البته مشکل کمبود کتاب و توزیع نامناسب در رشته‌های فنی و حرفه‌ای و کاردانش هر سال وجود دارد و مختص امسال نیست. هادی سخایی در این‌باره گفت: «‌ما دانش‌آموزان این دو شاخه هر سال با این مسئله روبه‌رو می‌شیم، به ما میگن که چون رشته‌هاتون متنوع هست و کتاب‌ها هم هر چندسال یک‌بار به روز میشه، دیر به دستتون میرسه، حتی تو بعضی رشته‌های کار دانش کتاب بعد از 4 ‌ماه توزیع میشه، ولی امسال اوضاع خیلی آزاردهنده‌تر شده و در همه رشته‌ها و درس‌ها این اتفاق افتاده.»

 

تأیید و انکار همزمان مسئولان‌آموزش و پرورش

آش کمبود کتاب‌های درسی در مدارس آنقدر شور شد که مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران هم واکنش نشان داد. عباسعلی باقری در این‌باره به مهر گفته است: «‌کتاب‌های پایه دوازدهم چون امسال سال اولی بود که منتشر می‌شد کمی با تأخیر چاپ و سپس به استان‌ها تحویل داده شد و این چرخه تا منطقه و مدرسه نیز ادامه پیدا کرد. اخیرا تعداد زیادی کتاب تحویل مناطق شده است و تا آخر این هفته به‌تدریج به‌دست دانش‌آموزان می‌رسد.»

اما مسئولان سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی این موضوع را به‌طور کلی رد می‌کنند. آنها می‌گویند که چنین مشکلی وجود ندارد و کتاب‌ها به موقع چاپ و توزیع شده است. احمدرضا امینی، مدیرکل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی وزارت آموزش و پرورش به صراحت به همشهری می‌گوید که کسری کتاب نداریم و آموزش و پرورش استان‌ها تاکنون گزارشی مبنی بر کمبود کتاب ارائه نکرده‌اند: «‌در نحوه توزیع کتاب‌ها هیچ خلل و مشکلی پیش نیامده ضمن اینکه ما هیچ گزارشی درخصوص کسری کتاب نداریم و کتابفروشی‌های مجاز حتما کتاب‌ها را دارند که دانش‌آموزان می‌توانند با مراجعه به سایت ما اسامی آنها را بردارند و برای خرید کتاب مراجعه کنند.»

او حتی صحبت دانش‌آموزان و معلمان را درخصوص کمبود کتاب پایه دوازدهم عجیب توصیف کرد و گفت: «‌غیراز خرید کتاب از کتابفروشی‌های مجاز، دانش‌آموزان از هر جای کشور می‌توانند وارد سامانه irtextbook.ir  شوند و کتاب‌های خود را به شکل تکی یا بسته کامل سفارش بدهند و در زمان مناسب تحویل بگیرند.»

سیدحسین طلایی زواره، معاون توسعه منابع و پشتیبانی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی حرف‌های امینی را تکرار کرد و به همشهری گفت: «‌تاکنون هیچ موضوعی مبنی بر کسری کتاب به ما گزارش نشده است. در واقع هیچ استان و منطقه‌ای تاکنون اعلام نکرده که در آنجا با کمبود کتاب مواجه شده‌اند، این موارد فراگیر نیست و هر سال در برخی از مناطق به‌وجود می‌آید.»

مشکل کمبود کتاب‌های درسی فقط مخصوص پایه دوازدهم و رشته‌های فنی و حرفه‌ای نیست؛ برخی از دانش‌آموزان در پایه‌های تحصیلی دیگر نیز تا مدت‌ها کتاب نداشته یا هنوز نتوانسته‌اند خریداری کنند که البته تعداد آنها مشخص نیست ولی صحبت‌های والدین و دانش‌آموزان نشان می‌دهد که در این حوزه نیز مسئله توزیع نامناسب کتاب در سال تحصیلی جاری وجود داشته است. ایلیا طاهاوند، معلم پایه چهارم ابتدایی مدرسه روستایی هیرمند در این‌باره گفت: «متأسفانه دانش‌آموزان مدرسه ما هنوز کتاب ندارند و ما با کمک دانش‌آموزان سال قبل توانستیم این مشکل را تا حدی حل کنیم. در سامانه هم ثبت‌نام کرده‌ایم ولی هنوز کتاب‌ها به ‌دستمان نرسیده است.»

 

کاغذ برای چاپ کتاب نیست

اما ظاهرا مشکل کمبود کتاب‌های درسی دانش‌آموزان در سال تحصیلی آینده جدی‌تر از امسال است، چراکه براثر تحریم‌ها، واردات کاغذ برای چاپ کتاب‌های درسی با مشکل مواجه شده و هنوز بلاتکلیف است. طلایی زواره گفت: «برای خرید کاغذ کتاب‌های درسی وزیر آموزش و پرورش چندین بار با رئیس بانک مرکزی گفت‌وگو کردند اما مشکل تاکنون حل نشده است.»

وی افزود: « اگر تمدید ثبت سفارشات انجام شود، می‌توانیم بخشی از کاغذی که وارد کشور شده و در گمرک است را دریافت کنیم؛ علاوه بر این، مقداری دیگر هم از طریق کشتی در راه کشور است که اگر ثبت سفارشات صورت بگیرد به آنها هم دسترسی پیدا خواهیم کرد.»

طبق آماری که رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی می‌گوید، امسال 140میلیون نسخه کتاب در همه رشته‌ها و پایه‌های تحصیلی برای 13میلیون و800 هزار دانش‌آموز چاپ شده است که این رقم با توجه به افزایش آمار دانش‌آموزی در سال آینده بیشتر هم خواهد شد./ فهیمه طباطبایی

 

 

گزارش‌های اخیر از بازار کتاب ایسلند نشان می‌دهد که ایسلند که به کشور عاشقان کتاب معروف و مشهور بوده، هر سال کتاب‌های کم‌تری در آن به چاپ می‌رسند.

به گزارش چاپ ونشر به نقل از ایبنا به نقل از وب‌سایت خبری کوارتز در ایسلند که شمالی‌ترین کشور اروپاست هرسال ناشران در ایام کریسمس خود را برای مراسم سنتی «سیل کتاب» آماده می‌کنند. در این مراسم ایسلندی‌ها به مناسبت کریسمس به یکدیگر کتاب هدیه می‌‌دهند و به همین خاطر ناشران ایسلندی اغلب سعی می‌کنند کتاب‌های خود را چند ماه مانده به روزهای کریسمس منتشر می‌کنند تا از این راه فروش بالای آثارشان تضمین شود.

ریشه‌های این سنت فرهنگی به سال 1944 میلادی و زمانی بازمی‌گردد که کشور ایسلند از دانمارک مستقل و تنوع اجناس موجود در این کشور بسیار محدود شد. کاغذ اما جزء معدود کالاهایی بود که جیره‌بندی نشد و ایسلندی‌ها کتاب را جایگزین هدیه‌های دیگر برای کریسمس کردند. همه این‌ها سبب شد تا ایسلند به عنوان ملت عاشقان کتاب با تعداد بسیار نویسنده و پشتوانه تاریخ ادبیات غنی شناخته شود.

گزارش اخیر منتشر شده از بازار کتاب ایسلند نشان می‌دهد که این سنت در عصر پیشرفت تکنولوژی هرچه بیشتر دارد رنگ می‌بازد و ایسلندی‌ها دیگر کم‌تر به سمت کتاب و مطالعه می‌روند.

از سال 2010 تا 2017 میلادی فروش کتاب در ایسلند تا 43 درصد کاهش یافته و گزارش ماه آگوست سال جاری میلادی نشان می‌دهد که اوضاع از سال قبل هم بدتر شده و فروش کتاب تا 5 درصد نسبت به سال گذشته کم‌تر شده است. تعداد کتاب‌های منتشر شده در ایسلند نیز از سال 2011 به طور مستمر کاهش یافته است.

نظرسنجی اخیر بازار کتاب ایسلند هم‌چنین نشان می‌دهد که ایسلندی‌ها کم‌تر از قبل کتاب می‌خوانند. 13 درصد از مردمان ایسلند در سال 2017 هیچ کتابی را مطلقا مطالعه نکرده بودند. در حالی که این آمار در سال 2010 تنها 7 درصد از مردم را شامل می‌شد و علی‌رغم سنت مرسوم در این کشور 43 درصد از ایسلندی‌ها در سال گذشته حتی یک کتاب هم برای کریسمس دریافت نکرده بودند.

گفتنی است که از سال 2010 تا 2016 استفاده از تبلت‌ها و گوشی‌های هوشمند تا 38 درصد در ایسلند افزایش یافته و کارشناسان علت کم‌توجهی مردم ایسلند به کتاب را رشد سریع تکنولوژی و علاقه آن‌ها به اینترنت و گوشی‌های هوشمند دانسته‌اند.