خانه کتاب با همکاری تعدادی از موسسات داخلی و خارجی ازجمله انستیتو نسخ خطی شرقی آکادمی علوم روسیه در سنت پترزبورگ و موزه ارمیتاژ روسیه اولین سمینار «روابط ایران و روسیه از دریچه کتاب و صنعت چاپ» را ۱۰ اردیبهشت ماه سال آینده برگزار می‌کنند.

به گزارش چاپ و نشر به نقل از ایلنا، روس‌ها در تاسیس و گسترش صنعت نشر ایران نقش بسیاری داشته‌اند و آن سرزمین در دویست سال گذشته از مهم‌ترین کانون‌های انتشار متون فارسی بوده و یکی از مهم‌ترین زوایای ایران‌شناسی روسی، بازخوانی، تصحیح و نشر گنجینه‌های ادبی و تاریخی فارسی زبان بوده است.

پرفسور اولیمپیادا شگلوا (۱۹۳۶-۲۰۱۷) نسخه پژوه، کتب‌شناس و ایران‌شناس برجسته روس سهم مهمی در توسعه مناسبات ایران و روسیه از منظر کتاب و صنعت نشر با تاکید بر بررسی تاریخ صنعت چاپ سنگی متون فارسی در ایران و جهان داشته و آثار ارزشمندی به خصوص در زمیننه فهرست‌نگاری مجموعه‌های چاپ سنگی از خود به یادگار گذاشته است.

علاقمندان می‌توانند برای شرکت در سمینار «روابط ایران و روسیه از دریچه کتاب و صنعت چاپ» چکیده مقاله‌های خود را در محورهای «کارنامه علمی و فعالیتهای ایران‌شناسی اولیمپیادا پاولونا شگلوا»، «نقش کتاب و صنعت چاپ در روابط تاریخی ایران و روسیه»، «فهرست‌نگاری اسناد، نسخ خطی و کتابهای چاپ سنگی و سربی ایرانی-اسلامی در روسیه»، «پژوهشهای سند‌شناسی و نسخه‌شناسی فارسی در روسیه»، «چهره‌های موثر روسی در تاریخ صنعت نشر ایران»، «ادوار مهم روابط تاریخی دو کشور از منظر کتاب و صنعت چاپ»، «ترجمه‌های آثار ایرانی به زبان روسی و بالعکس» و «تاریخ چاپ کتاب‌های فارسی و عربی در روسیه» تا ۱۵ اسفند سال جاری به آدرس الکترونیکی scheglova@ketab. ir ارسال کنند.

مهلت ارسال اصل مقالات به اولین سمینار «روابط ایران و روسیه از دریچه کتاب و صنعت چاپ» ۱۵ فروردین سال ۱۳۹۷ است.

 

برگزاری «نمایشگاهی از آثار اولیمپیادا پاولونا شگلوا»، «رونمایی از ترجمه فارسی چند کتاب اولیمپیادا پاولونا شگلوا» و «رونمایی از مجموعه مقالات همایش» از جمله برنامه‌های جانبی این سمینار است.

این گزارش، وصف حال جان نزار کتاب است. گویی با هر محاسبه‌ای که کرده‌ایم، بخشی از فاجعه را به تحلیل نشسته‌ایم. هر جمع و ضرب و تقسیمی که صورت گرفته، چهره بحرانی عمیق را از پس غبار شعارهای خوش‌رنگ‌و‌لعاب کتاب و ترویج کتابخوانی بیرون آورده و حقیقتی تلخ را لخت و عریان پیش‌روی نهاده است. هشت تحلیل بخوانید که به شما می‌گویند ماجرای پر آب چشم کتاب در بهار و تابستان چگونه به دو ماه از صورت خزان چنگ زده و خراشی عمیق بر آن انداخته است؛ خزانی که برای اهل مطبعه تازه آغاز شده و با بحران کاغذ، کابوسی دیگر را نیز انتظار می‌کشد.

 

گزارش براساس آمار اعلامی خانه کتاب تنظیم شده است.

فروردین‌ماه به فراخور تعطیلات نوروزی، کم‌بنیه‌ترین ماه سال‌جاری به لحاظ انتشار کتاب است. از همین‌روست که در این ماه تنها با انتشار 2993عنوان کتاب مواجه‌ایم. آبان‌ماه، یعنی واپسین ماهی که آمارش از سوی خانه کتاب اعلام شده، با 8277عنوان کتاب، در صدر است. در عین حال، در همه ماه‌ها، نسبت به مدت مشابه سال 1395 با افزایش تعداد عناوین روبه‌روییم. فروردین سال گذشته 2684 و فروردین امسال 2993عنوان، اردیبهشت‌ماه سال گذشته 5960 و اردیبهشت‌ماه امسال 7575 عنوان، خردادماه سال گذشته 5515 و خردادماه امسال 6502 عنوان، تیرماه سال گذشته 5648 و تیرماه امسال 7750 عنوان، مردادماه سال گذشته 6926 و مردادماه امسال 8259عنوان، شهریورماه سال گذشته 6730 و شهریورماه امسال 7941عنوان، مهرماه سال گذشته 5622 و مهرماه امسال 7731 عنوان، آبان‌ماه سال گذشته 7851 و آبان‌ماه سال‌جاری 8277عنوان کتاب منتشر شده است.

بنابراین 57028 عنوان کتاب در هشت ماهه نخست سال منتشر شده است. تا همین‌جای کار بیش از ده‌هزار عنوان نسبت به مدت مشابه سال 1395 با افزایش عناوین منتشرشده مواجه هستیم. آمار خانه کتاب برای هشت ماهه سال گذشته، 46936عنوان را به ما نشان می‌دهد. از 57028 کتابی که از فروردین تا آبان‌ماه جاری منتشر شده‌اند، 13052 عنوان ترجمه و 43976 عنوان مربوط به آثار تالیفی است. تا همین جای کار نشان می‌دهد دست کم روی کاغذ، اقبال مخاطبان همچنان به کتاب‌هایی است که به قلم نویسندگان وطنی نوشته شده‌اند.

محاسبه نسبت عناوینی که برای بار نخست چاپ و منتشر شده‌اند با کتاب‌هایی که تجدید چاپ را تجربه کرده‌اند، چند تحلیل را پیش‌روی می‌نهد. ابتدا به آمار سری بزنیم؛ 34469 عنوان کتاب در هشت ماهه نخست سال جاری، چاپ اول خود را در بازار دیده‌اند و 22559 هم عددی است که از جمع‌کردن کتاب‌های تجدید چاپی فروردین تا آبان‌ماه به دست می‌آید. یک تحلیل می‌تواند بر این مبتنی باشد که ناشران حتی در ماه‌هایی که کاغذ آرام‌آرام روی ناخوش خود را در بازار نشان می‌داد، جسارتمندانه به انتشار کتاب‌هایی دست زده‌اند که پیش از این در آزمون بازار سنجیده نشده‌اند. در واقع ناشران در انتشار این مقدار از عناوین چاپ اول بیشتر بر گمانه‌زنی‌ها و پیش‌بینی‌های خود از میزان استقبال مخاطبان حساب کرده‌اند. تحلیلی دیگر اما می‌تواند این انگاره را پیش روی قرار دهد که اغلب کتاب‌هایی که ناشران در این مدت منتشر کرده‌اند، هنوز قابلیت رسیدن به چاپ دوم را نداشته‌اند.

75 میلیون و 435 هزار و 157 جلد کتاب از همه عناوین در هشت ماهه نخست سال منتشر شده است. بدیهی است که شمارگان اسفباری است. این آمار، تحلیلی بسیار ساده و ناراحت‌کننده را به دست می‌دهد. ما در هشت ماه گذشته حتی برای هر ایرانی یک جلد کتاب هم منتشر نکرده‌ایم؛ و البته که می‌دانید این آمار مربوط به شمارگان کتاب‌های منتشر شده است و نه کتاب‌های به‌فروش‌رفته. و این، حقیقتی تلخ‌تر است.

 حالا به متوسط شمارگان می‌رسیم؛ یعنی میانگین تعدادی که برای هر کتاب منتشرشده می‌توانیم محاسبه کنیم. بالاترین تیراژ، مربوط به شهریورماه است با 1878؛ ماهی که منتهی به فصل آغاز به کار مدارس است و بازار کتاب‌های کمک‌درسی داغ. پایین‌ترین آمار را هم تیرماه با 1249 تیراژ از آن خود کرده. می‌دانید رابطه غم‌انگیز سقف و قعر این جدول چیست؟ همان‌طور که در ماه منتهی به آغاز به کار مدارس شمارگان کتاب بالا رفته در آغازین ‌ماه تعطیلات مدارس پایین آمده؛ این یعنی بسیاری از جمعیت کتابخوان، همچنان فقط کتاب‌های درسی و کمک‌درسی‌شان را می‌خوانند و مطلقا به کتاب‌های عمومی روی خوش نشان نمی‌دهند. این‌گونه است که حتی اگر در عناوین، موضوعاتی چون ادبیات و دین، گوی سبقت را از کمک‌درسی‌ها ربوده باشد، حالا‌حالا‌ها مانده تا بتواند کمر درس و مشق را در شمارگان خم کند و روی تشک بازار کتاب بخواباند.

1534؛ این عددی است که از جمع و تقسیم شمارگان کتاب و در میانگین به‌دست می‌آید. لابد تصور می‌کنید با توجه به کتاب‌هایی که با شمارگان سیصد، پانصد و نهایتا هزارتایی در بازار می‌بینید، شمارگان ناامیدکننده‌ای نیست، اما فراموش نکنید که این عدد، میانگین است و در این میان، کتاب‌هایی معدود با تیراژهایی بیست‌سی‌هزارتایی به کمک این عدد آمده‌اند تا چندان آبروریزی بزرگی به بار نیاید. راستی! همین عدد آبروریزی نیست. برای جمعیت 80 میلیونی حتی همین تیراژ 1534تایی اسف‌بار نیست؟ حتما هست.

حالا برسیم به آمار پرعناوین‌ترین و همچنین پرتیراژترین کتاب‌ها به تفکیک موضوعات. محاسبه و بررسی آمار هشت ماهه نخست امسال، نکات جالب توجهی را پیش روی می‌نهد. ابتدا اجازه بدهید آمار چند حوزه را که به تفکیک محاسبه کرده‌ایم مرور کنیم:

ـ به لحاظ تعداد عناوین، حوزه ادبیات، تا این ‌جای امسال اول است با 8899 عنوان. پس از ادبیات، کتاب‌های کودک و نوجوان در رتبه بعدی هستند با 8328 عنوان. کتاب‌های کمک‌ درسی 6524 عنوان را به خود اختصاص داده‌اند و سر آخر آثار مربوط به دین 5579 شده‌اند. اما اگر به میانگین شمارگان این عناوین و موضوعات نگاهی بیندازیم، کلا این جدول، به هم می‌ریزد. جالب است که ادبیات با این‌که به لحاظ عناوین با حدود 8900 عنوان در جدول عناوین در رتبه نخست ایستاده اما اگر میانگین شمارگان این عنوان را محاسبه کنیم به عدد 1050 می‌رسیم و این‌گونه، ادبیات را باید از منظر شمارگان از صدر به قعر جدول بفرستیم. این را بگذارید به حساب این‌که جمعیت شاعر و قصه‌نویس ما آن‌چنان‌که این روزها در شبکه‌های اجتماعی نیز می‌بینید زیاد است اما ناشران برای این تعداد از عناوین، تیراژهایی بسیار پایین اختصاص می‌دهند.

ـ رتبه دوم جدولِ عناوین در موضوعات، به کتاب‌های کودک و نوجوان رسیده است با 8328 عنوان و البته این تنها رتبه‌ای است که اگر موضوع بررسی را عوض کنیم و به شمارگان برسیم باز هم سر رتبه خودش باقی می‌ماند؛ کتاب‌های کودک و نوجوان به لحاظ تیراژ هم دومند با میانگین تیراژ 1989.

ـ کتاب‌های کمک درسی به لحاظ عنوان در جدول ما سومند با 6524عنوان. اما اگر به میانگین تیراژ نگاه کنیم، کمک‌درسی‌ها به صدر جدول می‌رسند با 2886 شمارگان.

ـ عناوین کتاب‌های دینی امسال با جابه‌جایی‌هایی در جدول مواجه شده است. با این‌که به لحاظ عنوان، کتاب‌های دینی با 5579 مورد رتبه چهارم را دارند، اما اگر به میانگین شمارگان این کتاب‌ها توجه کنیم آنها یک رتبه در جدول بالا می‌آیند و با میانگین شمارگان 1680 سوم می‌شوند.

 

بررسی نسبت میانگین شمارگان و تنوع عناوین در موضوعات مختلف، ما را به این تحلیل می‌رساند که همچنان شمارگان کتاب‌های درسی حتی با توجه به تعداد عناوین پایین‌اش بالاست. این خود باز نشان‌دهنده این است که اقبال به کتاب‌های درسی، با توجه به کاربردی‌بودنشان و این‌که دانش‌‌آموزان و دانشجویان مجبورند به آنها رجوع کنند، همچنان حرف اول را می‌زند. خدا را شکر که زور بالا سر دانش‌آموزان و دانشجویان است و الا معلوم نبود، آنها که اغلبشان نشان داده‌اند اهل توجه به کتاب‌هایی جز کتاب‌های درسی‌شان نیستند چه‌ مقدار می‌توانستند این آمار را اسفناک‌تر کنند!

محمد مهدی شریعتمدار رایزن فرهنگی ایران در بیروت به بررسی فرصت ها و چالش های حضور ایران در بازار کتاب در کشورهای عربی پرداخت. به گفته وی ناشران ایرانی نباید خود را محدود به فضای داخل کنند بلکه باید منطقه ای و جهانی بیاندیشند.

گفت و گو با شریعتمدار به بهانه برگزاری شصت و یکمین نمایشگاه بین المللی کتاب بیروت انجام شد؛ جایی که ایران نیز در آن حضور داشت.

در گفت و گو با رایزن فرهنگی ایران در بیروت از او درباره وضعیت حضور ایران در نمایشگاه های کتاب در کشورهای عربی و به طور مشخص در بیروت که به پایتخت نشر در جهان عرب معروف است پرسیدیم. اینکه چرا به رغم تلاش های زیادی که صورت گرفته، حضور ناشران ایرانی در این عرصه آنطور که شایسته است، نیست؟ چه مشکلات و البته چه راهکارهایی وجود دارد؟

ارزیابی شما به عنوان رایزن فرهنگی ایران از وضعیت غرفه ایران در نمایشگاه کتاب بیروت چیست و تا چه اندازه آن را در حد انتظار و مطلوب می دانید؟

ایران در دوره های مختلفی در نمایشگاه کتاب بیروت و کشورهای دیگر عربی شرکت کرده که البته این حضور چندان موفق نبوده است. این وضعیت باعث شده بخش خصوصی چندان رغبتی برای حضور در نمایشگاه کتاب بیروت داشته باشد.

اصولا بیشتر آثار و کتاب های ایرانی از سوی ناشران لبنانی ترجمه و منتشر می شوند. بنابراین نوعی احساس بی نیازی نسبت به بازار نشر ایران در لبنان وجود دارد. از سوی دیگر کتاب های عربی متنوعی در ایران منتشر نمی شود. ترجمه ها نیز چندان قوی نیست. افزون بر این اقتصاد نشر در سال های اخیر دچار مشکلات زیادی شده است. حتی ناشران لبنانی با این مشکلات روبرو شده اند که یکی از آنها تکثیر آثار منتشر شده آنها در کشورهای دیگر است.

همه این عوامل باعث شده دولت جمهوری اسلامی ایران با توجه به روابط دیرینه و ویژه با لبنان حضورش را به صورت فراتر از بخش خصوصی تعریف بکند. بنابراین رایزنی فرهنگی هر سال غرفه ای در نمایشگاه کتاب بیروت داشت که در آن علاوه بر کتاب، صنایع دستی و فعالیت های فرهنگی و هنری و ادبی نیز عرضه و انجام می شد. گاهی نیز بعضی از ناشران خصوصی درخواست حضور داشته اند که بخشی از غرفه به آنها اختصاص داده می شد که مثال بارز آن حضور ناشر وابسته به جامعه المصطفی بود که بخش عمومی غیردولتی است.

اما امسال چرا رایزنی فرهنگی ایران در نمایشگاه بیروت حضور نداشت؟

در سال جاری با توجه به نامگذاری مشهد به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام از سوی «آیسسکو»، بعضی از فعالان فرهنگی مشهد پیشنهاد حضور در نمایشگاه را دادند. البته ما پیش از آن به دبیرخانه «مشهد 2017» پیشنهاد دادیم که با همکاری آنها برنامه های مختلفی را در لبنان اجرا کنیم که متاسفانه پاسخ روشنی نگرفتیم.

بعضی از فعالان فرهنگی مشهد اعلام آمادگی کردند که امسال در نمایشگاه بیروت حضور داشته باشند و ما هم استقبال کردیم و چون مایل بودند برنامه وسیعی داشته باشند ما هم دیگر صلاح دیدیم ایران دو غرفه در نمایشگاه نداشته باشد و رایزنی فرهنگی دیگر غرفه ای در نمایشگاه نداشت و ما از دوستان حمایت و پشتیبانی کردیم.

آیا برنامه ها رضایت بخش بود؟

قرار بود برنامه های مختلفی اجرا شود و شخصیت های زیادی حضور داشته باشند اما متاسفانه به دلیل مشکلاتی از جمله بودجه یا مسائل دیگری هیچ کدام از این ها انجام نشد و در نتیجه غرفه ایران گرچه با طراحی و آرایش خوبی شکل گرفت اما فعالیت مهمی در آن صورت نگرفت و شخصیت و گروهی نیز در آن حضور نیافت. بخشی از غرفه به جامعه المصطفی اختصاص یافت. برخی از آثار «به نشر» (انتشارات آستان قدس رضوی) نیز در این غرفه عرضه شد.

البته تاکید متولی غرفه ایران تنها روی کتاب نبود. تاکید آنها روی نشان دادن توانمندی های فرهنگی مشهد از طریق حضور گروه های هنری و حتی دعوت از شخصیت های مهم استان خراسان بود که قرار بود این کار با هماهنگی دبیرخانه مشهد 2017 انجام شود. بخشی از این برنامه ها قرار بود در غرفه و بخشی نیز در سالن همایش نمایشگاه برگزار شود. قرار بود نشست های زیادی برگزار شود اما تنها یک نشست برگزار شد و آن هم درباره تکنیک های آموزش زبان فارسی بود.

چون این فعالیت ها انجام نشد صحبت شد که کتاب هایی که در اختیار رایزنی فرهنگی ایران در بیروت بود و از سال های قبل آنها تهیه شده بودند در غرفه قرار داده شوند تا خلا پر شود. افزون بر این ها رایزنی فرهنگی کمک ها و پشتیبانی های دیگری را نیز از متولیان غرفه ایران انجام داد.

من با دو نفر از کسانی که از غرفه ایران بازدید کردند صحبت کردم آنها می گفتند که بیشتر کتاب هایی که دیده اند در حوزه کودک و نوجوان بوده و انتظار داشته اند کتاب های جدی تری که بازگو کننده نگاه ایران باشد بیشتر باشد.

البته این اشکالی ندارد که کتاب های کودک و نوجوان وجود داشته باشد. هرچند حدود 20 درصد از کتاب ها در غرفه ایران در این حوزه بود. اینکه ما در زمینه کتب سیاسی و حوزه های تخصصی آثار قابل توجهی به زبان عربی نداریم کاملا درست است. بخش از این مساله به داخل بازمی گردد. اصولا بیشتر کتبی که در ایران منتشر می شود در حوزه تراث و معارف است. مثلا ما در حوزه حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران کتابی به زبان عربی نداریم. یا درباره تجربه ایران در حوزه بانکداری اسلامی کتبی به زبان عربی نداریم. یا درباره تجربه ایران در حوزه اسلامی سازی علوم انسانی کتاب به زبان عربی نداریم. الان در برخی از دانشگاه های لبنان مثل دانشگاه معارف (وابسته به حزب الله) به دنبال ساز و کاری برای اسلامی سازی علوم انسانی هستند. در ایران حدود 60 نهاد به طور مستقیم و غیرمستقیم در این زمینه فعال هستند. اما ما نمی توانیم این تجربه را منتقل کنیم. حتی 5 صفحه گزارش راجع به فرایند اسلامی سازی علوم انسانی در ایران به زبان عربی وجود ندارد.

شما خودتان به عنوان رایزن فرهنگی به داخل ایران پیشنهاد داده اید که چه نیازهایی در کشورهای عربی وجود دارد؟

ما در سازمان فرهنگ ارتباطات یک مرکز ترجمه و نشر داریم. یک طرحی نیز به نام طرح «تاپ» برای ترجمه کتاب وجود دارد. اما در این زمینه هم مشکلاتی وجود داشته است. یکی از این مشکلات نبود مترجم در حوزه های تخصصی مثل اقتصاد، حقوق و .. است. طبیعی است ما در حوزه علوم دینی مشکلات کمتری نداریم. چون هم نیاز بیشتری وجود دارد و هم ساز و کار بهتری وجود دارد.

وزارت ارشاد چند سال پیش پروژه ای را با نام نشر بین الملل در نمایشگاه کتاب تهران آغاز کرد و کارهایی نیز انجام شد. اما زیرساخت های لازم وجود نداشت. کمبود مترجم متخصص، مخاطب شناسی ضعیف، شناخت ناکافی از بازار و توزیع نامناسب از جمله مشکلاتی بود که در این کار وجود داشت.

در حوزه ادبیات داستانی آثار خوبی در ایران منتشر شده است. مثلا در حوزه ادبیات پایداری رمان های خوبی درباره قهرمان های جنگ ایران منتشر شده است. این نوع کتاب ها اگر به عربی منتشر شود مطمئنا در کشورهای عربی و مشخصا در لبنان با استقبال روبرو خواهد شد اما می بینیم کمتر در این زمینه کار شده است. امروز می بینیم که عموم مردم در کشورهای عربی آشنایی کمتری با تحولات ما در حوزه ادبیات داستانی دارند. چرا اینگونه است؟

درباره ادبیات مقاومت کارهایی از سوی نه ناشران ایرانی بلکه ناشران لبنانی انجام شده و حدود 14 رمان در لبنان ترجمه شده و فروش زیادی داشته است. ما در حوزه ادبیات معاصر مشکلاتی داشته ایم و آثار کمتری به عربی ترجمه شده است. بخشی ممکن است به دلایل سیاسی و اجتماعی باشد. نبود مترجم و انتخاب غیر دقیق و توجه کمتر به توزیع مناسب نیز مشکلات دیگر است.

یکی دیگر از مشکلاتی که در این زمینه وجود دارد وجود یک جریان خاصی است که فضای فرهنگی و رسانه را در اختیار دارد. این جریان چه قبل و چه بعد از انقلاب در این عرصه حضور داشته است. جریان نسبتا همگونی است و عدول از آن کمتر امکان عرضه بروز و ظهور داشته است.

به دلیل ضعف افغانستان و تاجیکسان تولیدات زبان فارسی منحصر به ایران است. ابداع و نوع آوری و تنوع و تکثر در حوزه ادبیات کمتر امکان وقوع داشته است. جز نهادهای رسمی مثل وزرات ارشاد یا حوزه هنری در حوزه ترجمه فارسی به عربی بخش خصوصی فعالیت کمتری داشته است. البته نباید ارزش کارهای اشخاصی چون آقای «موسی هیدج» و نشریه ادبی شیراز را کم کرد.

یعنی ناشران ما تمایلی به حضور در کشورهای عربی ندارند؟

اصلا بازار را نمی شناسد و اطلاعاتی ندارند. از سوی دیگر صف بندی و فضای ایران هراسی نیز باعث شده در مقابل حضور آثار ایران به زبان عربی در کشورهای عربی موانعی بوجود بیاید.

اما در کشورهایی مثل لبنان و عراق که نباید مشکلی وجود داشته باشد.

بله ولی این کافی نیست. ما باید برای حضور در بازار نشر عربی به دنبال ساز و کارهای جدید باشیم. آژانس های مرتبط با خارج را باید ایجاد و تقویت کرد. این مساله نباید دولتی باشد. بازار را باید شناخت و تولیدات مناسب را داشته باشیم. بدون اینکه القا شود که به دنبال خط یا جریان خاصی هستیم. متاسفانه یکی از مشکلات این است که کارهای دولتی ما به دنبال القای خاص یک جریان خاص است و این باعث ممنوعیت می شود.

بخش خصوصی هم وارد کار نشده است. برخی از ناشران لبنانی آثار شخصیت های برجسته ایرانی را منتشر کرده اند. سال گذشته در حوزه کتب دینی کتاب های دکتر شریعتی در لبنان رتبه دوم را داشت.

طی سال های اخیر تیراژ کتاب ها در ایران از حد معمول 5 هزار نسخه بعضا به هزار یا حتی کمتر از آن کاهش یافته است. ناشران از وضعیت اقتصاد نشر ناراضی هستند. اما در چنین وضعیتی ناشران ما کمتر به فکر جذب مخاطب خارجی و حضور در کشورهای دیگر و روبرو شدن با مخاطبان بیشتر هستند. چه بسا اگر این اتفاق بیفتد بسیاری از ناشران ما از این وضعیت بغرنج اقتصادی رهایی می یابند. چرا ناشران ما به بازارهای خارجی کمتر می اندیشند و خود را محدود به بازار داخلی کرده اند؟

بله. کاملا درست است. ناشران در ایران با یک جامعه 80 میلیونی روبرو هستند اما اگر وارد فضای کشورهای عربی شوند با جامعه چند صد میلیونی روبرو می شوند. ناشران ما اگر به ساز و کارهای بازارهای جهانی توجه بیشتری کنند و خود را محدود به بازار داخلی نکنند حتی می توانند بر مشکلات اقتصادی که الان گریبانگیر آنهاست فائق بیایند. البته باید این حضور قوی باشد. مخاطب شناسی خوبی باید انجام بگیرد که اولا چه آثاری نیاز است که به زبان عربی تالیف شود. دوم اینکه باید ترجمه دقیق و روان باشد. مساله بعدی چاپ و توزیع است. گاهی کتاب های خوبی منتشر می شود اما به دلیل قرار ندادن در شبکه توزیع قوی فروش خوبی پیدا نمی کند.

 

منبع: ایرنا

دیر انتشارات افراز با اشاره به تاثیر مخرب افزایش غیر‌منطقی قیمت کاغذ بر فعالیت صنعت نشر کشور تاکید کرد اگر برای این صنعت فکری نشود حداقل باید با نشر کاغذی خداحافظ کنیم.

 

اعظم کیان‌افراز، مدیر انتشارات افراز درباره وضعیت نشر با توجه به نوسانات قیمت کاغذ گفت: متاسفانه در شرایط بحرانی و وانفسای نشر کتاب نه تنها جامعه نشر بلکه اصناف وابسته از‌جمله لیتوگراف‌ها، صحافان که جمعیتی بالغ بر 20 هزار نفر می‌شوند نیز صدمه می‌بینند.

 این ناشر با اشاره به افزایش غیرمنطقی قیمت کاغذ ادامه داد: کاغذ از ملزومات اصلی تولید کتاب به حساب می‌آید و این افزایش قیمت وحشتناک است.

کیان‌افراز بر لزوم حمایت از ناشران تاکید کرد تا کتاب به قیمت مناسب تولید شود و به دست مخاطب برسد. مدیر مسئول انتشارات افراز در ادامه دو عامل عملکرد ضعیف دولت‌های نهم و دهم در عرصه فرهنگ و همچنین ظهور نشر دیجیتال و چاپ نسخه الکترونیکی در کوتاه‌‌ترین زمان را در بی‌اعتمادی مخاطب و وضعیت نامناسب نشر مهم و موثر ارزیابی کرد و تاکید کرد که این وضعیت روز به روز در حال وخیم‌تر شدن است.

وی گفت: وقتی با نوسان قیمت کاغذ رو‌به‌رو هستیم، تولید‌کننده نیز برای تعیین نهایی کتاب نیز با مشکل مواجه می‌شود؛ بنابراین مشخص نیست که عاقبت صنعت ورشکسته نشر به کجا می‌رسد.

 عضو جامعه نشر ایران افزود: واقعیت این است که نشر در اوج بحران قرار دارد؛ بنابراین هرکس که در حوزه فرهنگ مسئولیت یا دغدغه دارد باید برای این مساله به فکر چاره باشد.  

 افراز با اشاره به دوران درخشان نشر در دولت‌های هفتم و هشتم ادامه داد: زمانی که جمعیت ایران نصف جمعیت فعلی بود، کتاب با شمارگان پنج‌هزار نسخه منتشر می‌شد، علاوه براین معتقدم در صورتی که سیاست‌های دولت‌های نهم  و دهم ادامه پیدا می‌کرد، به وضعیت فعلی نمی‌رسیدم. البته تعدد صدور مجوز فعالیت در حوزه نشر هم در ایجاد شرایط فعلی بی‌تاثیر نیست و در صورتی که این وضعیت بهبود پیدا نکند، حداقل باید با نشر کاغذی خداحافظی کرد.

منبع: ایبنا

 

ناشران پرفروش تا بیست و یکمین روز از اجرای طرح پائیزه کتاب و در آخرین ساعات باقی‌مانده از این طرح اعلام شدند.

 

همزمان با پایان بیست و یکمین روز از طرح پاییزه کتاب، ناشران پرفروش اعلام شدند.

 انتشارات قدیانی، افق، چشمه، انتشارات هوپا و انتشارات ققنوس در صدر این پرفروش‌ها قرار گرفتند. 

اجرای طرح «پائيزه كتاب» با شعار «هر ورقش دفتريست...» از دوم آذرماه آغاز شده و تا پایان امروز ادامه دارد.

 این طرح با 814 کتاب‌فروشی فعال در کل کشور و 617 کتاب‌فروشی فعال در مرکز استان، تا کنون تعداد کتاب‌های فروش‌ رفته به 530986 عنوان رسید که تعداد کل خرید آنها 225159 است.

 

منبع: ایبنا

مدیرکل دفتر امور چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه از سال 92 تاکنون چهار میلیون و 364 هزار و یکصد نسخه کتاب از ناشران خریداری شده، هدف از این اقدام را کمک به حوزه نشر و تجهیز کتابخانه ها و ترویج کتابخوانی عنوان کرد.

 

مهرزاد دانش اظهار کرد: خرید کتاب از ناشران توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از حدود 20 سال پیش آغاز شده، اقدامی که با هدف کمک به حوزه نشر و تجهیز کتابخانه ها و ترویج کتابخوانی انجام گرفته است.

وی با اشاره به فعالیت دبیرخانه هیات انتخاب و خرید کتاب افزود: کتاب های مناسب و منطبق با معیارهای موجود از ناشران خریداری می شود تا کمکی هر چند ناچیز به این افراد شده باشد البته این خرید یک التیام موقت و مسکن در این حوزه است و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هم متناسب با بودجه خود در این زمینه این خریدها را انجام می دهد.

دبیر دبیرخانه هیات انتخاب و خرید کتاب در معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی توضیح داد: کتاب های خریداری شده در انبار نگهداری می شود و بر اساس تفاهمنامه هایی که هر سال با مدیران کل ارشاد استان ها منعقد می شود، این کتاب ها در اختیار آنها قرار می گیرد تا آنها را در مکان های مورد نیاز توزیع کنند.

وی با بیان اینکه بر اساس برخی شاخص ها، سهمیه هر استان متفاوت از دیگری است، ادامه داد: مدیران ارشاد استان ها بر اساس همین سهمیه و بودجه تعیین شده، کتاب های مصوب را انتخاب می کنند و آنها را به مصرف کتابخانه های استان می رسانند.

دانش که از سال 93 دبیر دبیرخانه هیات انتخاب و خرید کتاب در معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است، اضافه کرد: بیشتر این کتاب ها در مناطق دور افتاده و محروم و استان های مرزی و بین عشایر توزیع می شود.

به گفته وی، بیشترین حجم اهدایی شامل کتاب هایی است که از طریق ادارات کل ارشاد استان به دست مخاطبان آن در مدارس، مساجد و دیگر مکان ها می رسد.

مدیرکل دفتر امور چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اظهار داشت: برخی از کتاب های خریداری شده نیز بر اساس درخواست های موردی به سازمان زندان ها، آسایشگاه ها، حوزه های علمیه و مراکز آموزشی و پژوهشی اهدا می شود.

وی با اشاره به فعالیت های کانون های ترویج کتابخوانی گفت: برخی دیگر از کتاب ها به شهر پایتخت کتاب و روستاهای دوستدار کتاب اهدا می شود.

** ملاک انتخاب و خرید کتاب متفاوت است

دانش با اشاره به ملاک های مورد نظر برای انتخاب و خرید کتاب تصریح کرد: آنچه بیش از هر چیز برای ما اهمیت دارد، کیفیت کتاب است بعبارتی قبل از اینکه به ناشرو موضوع کتاب توجه کنیم، کیفیت چاپ، ویراستاری، جلد و صفحه بندی کتاب را مد نظر قرار می دهیم.

وی گفت: اگر موضوع یک کتاب هنری است، باید خلاقیت های ادبی و هنری و استانداردهای لازم در آن رعایت شده باشد و در صورتی که موضوع کتابی پژوهش است، باید مبانی پژوهشی به شکل درست در آن مورد توجه قرار گرفته باشد.

به گفته مدیرکل دفتر امور چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در صورتی که یک کتاب موضوع مهمی مانند نماز را در بر داشته باشد اما کیفیت آن پایین باشد، مسلما در لیست خرید قرار نخواهد داشت زیرا شان موضوع با کیفیت نازل رعایت نشده است.

دانش افزود: برخی مواقع کتاب های نفیسی هم برای هیات خرید ارسال می شود اما به خاطر محدویت بودجه، ترجیح داده می شود کتاب های عمومی جایگزین این نوع کتاب ها شود زیرا مصرف عمومی دارد.

وی با بیان اینکه کتاب های آموزشی کنکور، کتاب های تحصیلی جزو ممنوعیت های خرید هستند، ادامه داد: این کتاب ها دارای مصارف مشخص هستند و خیلی جنبه کتابخانه ای ندارند، هرچند کتاب های یکبار مصرف مانند کتاب های نقاشی کودکان، جدول، بازی های کودکان، کتاب های غیر از زبان فارسی و کتاب های قدیمی هم جزو این ممنوعیت ها هستند.

به گفته دانش، اگر قرار باشد همه کتاب ها در هیات خرید کتاب بررسی و انتخاب شود نوعی ازدحام پیش می آید که هیات انتخاب از حیث بودجه و زمان ظرفیت جوابگویی به آنها را ندارد.

** هر ماه دو جلسه برگزار می شود

وی با بیان اینکه روال کار از 20 سال پیش تاکنون چنین بوده که هر ماه دو جلسه در هیات خرید داشته باشیم، افزود: پیش از این 6 نفر با حکم معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی عضو هیات انتخاب و خرید کتاب می شدند اما پس از رایزنی ها به دلیل اینکه این اعضا ممکن بود ظرفیت پرداختن به همه موضوعات را در جلسه نداشته باشند، کارگروه هایی شکل گرفت.

دانش ادامه داد: در نهایت آیین نامه جدید از حدود یکسال پیش به امضای وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی رسید و بر اساس آن چهار کارگروه دین، ادبیات و هنر، علوم انسانی و کودک تشکیل شد بنابراین اعضای این کارگروه ها، کتاب های مرتبط با حوزه خود را بررسی می کنند.

به گفته این مسئول در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بعد از این مرحله، مصوبات به تایید معاون فرهنگی وزارت ارشاد رسیده و سپس آماده اعلام می شود.

** استقبال و گلایه ناشران از خریدهای هیات انتخاب

مدیرکل دفتر امور چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره استقبال ناشران از خرید کتاب های آنها گفت: گزارش مصوبات و تعداد کتاب ها نشان از استقبال ناشران از این فعالیت دارد تا جایی که کتاب های ناشرانی که خود آنها هم احتمال می دهند انتخاب نشوند، به دبیرخانه هیات ارسال می شود به این امید که کتاب های بعدی آنها طابق با معیار های موجود پذیرفته و خریداری شود.

وی بازخورد این خرید را مثبت ارزیابی کرد و افزود: تنوع ناشران از حرفه ای و نوپا هم حکایت از استقبال این افراد از خریداری کتاب آنها توسط وزارت ارشاد دارد.

دانش توضیح داد: از چهار سال گذشته سیستم ورود کتاب به دبیرخانه هیات انتخاب و خرید کتاب تغییر کرد، تا قبل از این، کتابها به شکل خودکار برای این دبیرخانه ارسال می شد، به عبارتی یک نسخه از کتابی که اعلام وصول می گرفت در اختیار دبیرخانه هیات هم قرار می گرفت.

دبیر دبیرخانه هیات انتخاب و خرید کتاب در معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اضافه کرد: از سال 93 این موضوع تجدید نظر و اعلام شد، به دلیل اینکه برخی از ناشران ممکن است تمایلی برای فروش کتاب های خود نداشته باشند، دلیلی وجود ندارد که نسخه ای از کتاب آنها به دبیرخانه یاد شده ارسال شود.

وی اظهار کرد: تصمیم گرفته شد بر حسب تمایل ناشران، کتاب ها به دبیرخانه هیات ارسال شود.

به گفته دانش، گلایه هایی نیز از سوی ناشران درباره خرید کتاب ها وجود دارد، برخی معتقدند باید کتاب های تخصصی تر خریداری شود و برخی بر این باورند، کتاب های عمومی مخاطبان بیشتر دارد از این رو باید بیشتر این گروه از کتاب ها توسط وزارت ارشاد در لیست خرید قرار گیرد.

وی افزود: هیچ تصمیم نیست که درآن گله مندی وجود نداشته باشد هرچند سعی می شود برای خرید کتاب یک تعادلی برقرار باشد و بر اساس نیازسنجی ها، این کار انجام شود بعنوان مثال گاهی در یک مقطع نیاز است میزان کتاب های کودک بیشتر خریداری و در دوره ای دیگر کتاب های مذهبی تهیه شود.

مدیرکل دفتر امور چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تعداد جلسات هیات انتخاب و خرید کتاب را از شهریور سال 92 تاکنون، 85 جلسه و جمع مبالغ خریداری شده کتاب را 732 میلیارد و 651 میلیون و 105 هزار و 500 هزار ریال اعلام کرد.

 

منبع: ایرنا

نادر قدیانی، با بیان این مطلب که طرح‌های تخفیف فصلی را می‌توان گام به گام جایگزین نمایشگاه‌های استانی کرد بر برگزاری پیاپی این طرح‌ها تاکید کرد.

 

نادر قدیانی، مدیرموسسه انتشارات قدیانی، درباره دومین طرح «پاییزه کتاب» ضمن قدردانی از موسسه خانه کتاب به‌عنوان متولی این طرح گفت: مکرر به مجید غلامی‌جلیسه، گفته‌ام که طرح‌های تخفیف فصلی یکی از طرح‌‌های ابتکاری موفق موسسه خانه کتاب است؛ علاوه براین معتقدم طرح‌های تخفیف فصلی از قابلیت بالایی برخوردار است تا به‌طور پیاپی اجرا شود.

کاری کنیم مخاطب در انتظار طرح تخفیف باشد

این فعال حوزه نشر در ادامه به مدت زمان اجرای طرح‌های تخفیف فصلی اشاره و تاکید کرد که طولانی شدن این طرح‌‌ها از میزان تاثیر‌گذاری آن می‌کاهد؛ بنابراین معتقدم که اجرای این طرح‌ها نهایتا طی سه هفته مفید‌تر است در صورتی که این طرح‌ها بیش از این طول بکشد عملا کتابفروشان 80 درصد سال را در این طرح هستند و تخفیف برای مخاطب به امری عادی تبدیل خواهد شد؛ این در حالی‌ است با اختصاص 20 روز  از هر فصل به طرح تخفیف در مجموع 80 روز از سال در طرح هستیم.

به گفته قدیانی، برگزاری طرح‌های تخفیف فصلی طی 20 روز موحب می‌‌شود تا مخاطبان و به اصطلاح کتابخوانان واقعی به نوعی منتظر اجرای طرح باشند و از سوی دیگر  می‌توان به افزایش مشارکت ناشران و کتابفروشان نیز امیدوار بود. 

طرح تخفیف فصلی جایگزین نمایشگاه استانی شود

رئیس انجمن فرهنگی ناشران کتاب کودک و نوجوان با اشاره به تاثیر منفی برگزاری نمایشگاه‌های استانی بر کتابفروشی‌ها ادامه داد: از ابتکار احمد مسجد‌جامعی در پایه‌گذاری نمایشگاه‌های استانی که نخستین‌بار در رشت برپا شد 27 سال می‌گذرد، علاوه بر این برگزاری نمایشگاه‌های خیابانی با تخفیف‌های 50 درصدی نیز به کتابفروشی‌ها ضربه می‌زند بنابراین به نظر می‌رسد که می‌توان برگزاری طرح‌های تخفیف فصلی را گام به گام جایگزین نمایشگاه‌های استانی کرد.

  قدیانی با بیان این مطلب که مقوله تخفیف، نیمی از موضوع تاثیرگذاری مثبت طرح پاییزه کتاب است افزود: شاید تخفیف 10 تا 15 درصدی نقش آنچنانی در فعالیت کتابفروشان نداشته باشد؛ اما موجی که برگزاری این طرح با توجه به تبلیغات ایجاد می‌کند برای ناشران عمومی و کودک و نوجوان که از امکانات تبلیغاتی برخوردار نیستند، بسیار با اهمیت و موثر است.

 تخفیف 50 درصدی نتیجه بازار آشفته نشر است

این فعال حوزه نشر کودک و نوجوان در ادامه با اشاره به لزوم افزایش توجه رسانه‌ها درباره تخفیف‌های 50 درصدی نمایشگاه‌های خیابانی گفت: مردم باید بدانند که تخفیف‌های 50 یا حتی 60 درصدی نمایشگاه‌های خیابانی به هیچ وجه واقعی نیست؛ چراکه بیشتر این نمایشگاه‌های خیابانی، کتاب ناشران را براساس شرایط نامناسب و بی‌نظم بازار نشر اسکن، تکثیر و  عرضه می‌کنند؛ علاوه براین قیمت تمام شده کتاب را نیز افزایش می‌دهند که مخاطب نیز متوجه این نکته نمی‌شود؛ در نتیجه قیمت کتاب با چندین برابر قیمت واقعی و در ظاهر با 50 درصد تخفیف عرضه  به دست مخاطب می‌دهند.

مدیرموسسه انتشارات قدیانی با تاکید بر جریان‌سازی طرح‌های تخفیف فصلی ادامه داد: معتقدم  طرح‌های تخفیف فصلی به دلیل ارائه تخفیف نیست که موفق شده بلکه جریان‌سازی و تشویق مردم برای حضور در کتابفروشی‌ها در موفقیت این طرح موثر بوده است؛ علاوه براین به نظر می‌‌رسد که فرآیند استفاده مخاطب از طرح تخفیف مانند ارائه کد ملی نیز موجب شده تا این طرح برای علاقه‌مندان به کتاب جذاب شود.

 

منبع: ایبنا

سیدعباس حسینی نیک بازرس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران از بی توجهی وزارت ارشاد و شهرداری تهران به رشد بی‌رویه کتابفروشی‌های دستفروش انتقاد کرد.

 

سید عباس حسینی نیک بازرس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران با انتقاد به رویکرد خنثی شهرداری و وزارت ارشاد در برخورد با پدیده دستفروشی کتاب گفت: ناشران و کتابفروشان بارها نسبت به این موضوع به مسئولان شهرداری تهران و وزارت ارشاد اعتراض کرده‌اند‌، اما متاسفانه اقدامی در این زمینه تاکنون انجام نشده است.

وی ادامه داد: وضعیت به گونه‌ای شده است که دستفروشان کتاب در خیابان انقلاب برای خودمرکزیتی پیدا کرده و یک صنف به شمارمی‌روند،‌ رئیس دارند و با یکدیگر هماهنگ هستند تا اگر مشکلی برایشان به وجود آمد،‌ به یاری یکدیگر بشتابند. اگر یک کتابفروشی از اینکه مقابل کتابفروشی‌اش کتاب‌هایش توسط دستفروش فروخته می‌شود،‌ اعتراضی داشته باشد‌، همه به او حمله می‌کنند حتی سابقه ضرب و شتم نیز  داشته‌ایم.

حسینی‌نیک تصریح کرد:‌ سازماندهی دستفروشان کتاب امری خطرناک برای است،‌ مسئولان فرهنکی ـ سیاسی و امنیتی اگر یکبار با لباس شخصی به این دستفروش‌ها مراجعه کنند‌، خواهند دید که هر نوع کتاب غیرقانونی با هر نوع محتوایی در بساط آن‌ها پیدا می‌شود. صدمات و لطماتی که این دستفروش‌ها بر ناشران و کتابفروشان وارد می‌کنند،‌ بارها گفته شده و مشخص است. اما در دید حاکمیتی تاثیرات سوء به مراتب بیشتر است.

مدیر انتشارات مجد تصریح کرد:  کتاب‌های که به دلایل متعدد سیاسی‌، امنیتی ‌، اخلاقی و ... مجوز انتشار از سوی وزارت ارشاد نمی‌گیرند،‌ در هزاران نسخه از سوی این دستفروش‌ها تکثیر شده و درسراسر کشور توزیع می‌شوند. متاسفانه مسئولان ذیربط به کار ظاهری و روتین در این زمینه می‌پردازند و تنها با صدور یا عدم صدور مجوز رفع تکلیف می‌کنند‌، دیگر به اینکه محتوای رد شده در ممیزی چگونه در کشور توزیع می‌شود‌، ندارند.

بازرس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران ادامه داد: همه مسئولان اعم از وزیر ارشاد و شهردار تهران و ... در نکوهش و تقبیح این گونه اقدامات بارها سخن گفته‌اند‌، اما هیج اقدامی صورت نگرفته است،‌ چگونه است که در روز کتابگردی و یا در زمان‌هایی که بازدیدی انجام می‌شود،‌ این بساط‌ها برچیده می‌شود،‌ اما در زمان‌های دیگر نه. این نشان می‌دهد که می‌شود این بساط‌ها را جمع کرد. وزارت ارشاد و شهرداری باید مسئولیت جمع‌اوری این بساط‌ها را بپذیرند.

وی در پاسخ به اینکه اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران در این زمینه تاکنون چه اقداماتی کرده است، گفت: اتحادیه هم یکی از اضلاع این موضوع است، اما متاسفانه آنقدر مباحث اختلافی در صنف مطرح شده که بعضاً منشا آن نیز در جایی غیر از اتحادیه است. متاسفانه این اختلافات درون صنفی موجب شده توجه همه به اختلافات باشد و به مسائل مهم صنف که در حال نابود کردن است، توجهی نشود.

 

منبع: تسنیم

عضو شورای اسلامی شهر مشهد از خلأ حضور قدرتمندان حوزه‌ی نشر در نوزدهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب و ناشران جهان اسلام مشهد خبر داد.

 

بتول گندمی، عضو شورای اسلامی شهر مشهد، در بازدید از غرفه خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، در خصوص کیفیت و کمیت نوزدهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب و ناشران جهان اسلام مشهد، گفت: خلاء حضور قدرتمندان حوزه‌ی نشر در همه ظرفیت‌های نوزدهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب و ناشران جهان اسلام مشهد کاملا مشهود است.

وی با اشاره به این نکته که قبل از شروع هر کاری باید از همه ظرفیت‌ها وسلیقه‌ها استفاده و همفکری شود، افزود: این نمایشگاه با توجه به جایگاه شهروندان مشهدی و شأنیت شهر مشهد برگزار نشده است و ضعف‌های جدی دارد.

عضو شورای اسلامی شهر مشهد ادامه داد: در بخش‌هایی از نوزدهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب و ناشران جهان اسلام مشهد از نظر محتوایی کارهای خوبی صورت گرفته است.

گندمی با اشاره به نبود همه سلیقه‌ها در نوزدهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب و ناشران جهان اسلام مشهد، عنوان کرد: نبود همه سلیقه‌ها در نمایشگاه باعث شده است بر تعداد بازدید کنندگان تأثیر بگذارد.

 وی در خصوص این نکته که هرساله شاهد این ضعف‌ها در نمایشگاه کتاب هستیم، گفت: نیاز مبرمی به این داریم که قبل از برگزاری نمایشگاه کتاب گفت‌وگوهای جدی صورت بگیرد و از همه ظرفیت‌ها استفاده شود.

عضو شورای اسلامی شهر مشهد ادامه داد: در این زمینه نیاز به یک پیمایشی هم داریم که بدانیم چرا فقط جمعیت کمی از نمایشگاه کتاب اطلاع دارند و بازدید می‌کنند و نیز باید بر اساس حرف مردم برنامه‌ریزی کنیم.

 

گندمی در پایان یادآور شد؛ این گونه نمایشگاه‌ها چندان در فرهنگ کتاب‌خوانی شهر مشهد تأثیر ندارد.

صنعت چاپ از دستاوردهای تكنیكی جهان است كه راهگشای مبادله فرهنگ و آشنایی اهل قلم و پژوهشگران كشورها با هم محسوب می‌شود. ورود رایانه و چاپ دیجیتال و به دنبال آن، حضور كتابخانه‌های بزرگ نیز دستاورد شگرف دیگری برای جوامع بوده است.

 

 اگر در روزهای اخیر گذرتان به خیابان‌های اصلی شهرهای كردستان افتاده باشد، با انبوه افرادی مواجه می‌شوید كه حسابی سرگرم خرید و آماده كردن فرزندان خود قبل از بازگشایی مدارس هستند و نكته جالب اینكه در سبد خرید بیش از 99‌درصد از آنان، اثری از كالاهای فرهنگی مانند كتاب دیده نمی‌شود.

در گذشته به دلیل نبود صنعت چاپ، كتاب‌هایی محدود با مشقت بسیار تولید می‌شد و دست به دست می‌گشت تا علاقه‌مندان بتوانند فرصتی برای مطالعه بیابند، اما امروز درحالی كه تیراژ كتاب‌ها به میلیون‌ها نسخه می‌رسد، بازار كتاب در كردستان و به‌ویژه قروه رونق چندانی ندارد و نسبت به سال‌های پیشین، دچار ركود شده است.

این موضوع فقط به خرید كتاب محدود نمی‌شود و كاهش تعداد كتابخوان‌ها و علاقه‌مندان به مطالعه را نیز دربر می‌گیرد. به‌عنوان مثال كتابخانه‌های عمومی قروه با استقبال كم شهروندان روبه‌رو است و همچنین چند كتابفروشی و كتابخانه در میدان اصلی این شهر به دلیل استقبال نكردن علاقه‌مندان، تغییر شغل داده‌اند.

كاهش قدرت خرید مردم

فروشنده یكی از كتابفروشی‌های میدان «اتحاد» قروه كه به تازگی مغازه‌اش را جمع كرده و تغییر شغل داده است در گفت‌وگو با همشهری اظهارمی‌كند: قدرت خرید مردم پایین آمده است و كتاب‌ها نیز گران هستند و همین موضوع، مشكلات زیادی برای علاقه‌مندان به كتاب فراهم كرده است.«امید ویسی» ادامه می‌دهد: محدودیت‌های سلیقه ای در چاپ نشدن كتاب‌ها و همچنین گرانی كاغذ از دیگر دلایل كاهش فروش كتاب است.وی با اشاره وجود ضعف‌های اساسی در سیستم آموزشی كشور ادامه می‌دهد: مطالعات اجباری در دوران مدرسه و پس از آن در دانشگاه، برای دانش‌آموزان و دانشجویان میل به مطالعه باقی نگذاشته است و جوانان دیگر چندان سراغ مطالعات آزاد نمی‌روند.

كتاب‌های كردی چاپ شود

یكی از شهروندان قروه ای كه در كتابفروشی مشغول تماشای كتاب‌هاست نیز اظهار می‌كند: قیمت بالای كتاب‌ها، اجازه نمی‌دهد كتاب دلخواه خود را بخرم. اینجا فقط كتاب‌های نوشته شده در حوزه مدیریت كمی ارزان‌تر است که مردم می‌توانند به راحتی آن را خریداری كنند.

«مریم ناصری» با گلایه از محدود بودن چاپ كتاب‌هایی به زبان كردی می‌گوید: درچند سال اخیر شاهد تنوع در كتاب‌های منتشر شده در استان نبوده ایم.

وی تصریح می‌كند: برخی اعمال سلیقه‌های شخصی نیز سبب می‌شود بعضی از كتاب‌ها با محدودیت انتشار موجه شوند كه این موضوع بر كاهش رغبت مردم به خرید كتاب اثر منفی برجا می‌گذارد.

ناصری همچنین خواستار توجه جدی به مشكلات حوزه چاپ و نشر كتاب در استان می‌شود و می‌گوید: مسئولان باید این موضوع را در اولویت‌كاری خود قرار دهند و برای رفع مشكلات موجود تلاش كنند تا شاهد رونق كتابخوانی و افزایش سرانه مطالعه در استان فرهنگی كردستان و همچنین قروه باشیم.

مردم از كتاب فاصله گرفته اند

مدیر یكی دیگر از كتابفروشی‌های قروه نیز می‌گوید: غنای فرهنگی مردم كردستان و به‌ویژه قروه به‌عنوان یكی از شهرستان‌های آن بر كسی پوشیده نیست، اما باید میزان مطالعه خود را افزایش دهیم.«سامان مخدومی» اظهار می‌كند: مردم غرق زندگی روزانه شده و از كتاب خواندن فاصله فراوانی گرفته‌اند؛ موضوعی كه نمی‌توان به سادگی از كنار آن عبور كرد.

وی ادامه می‌دهد: بعضی از مردم ترجیح می‌دهند كه میزان زیادی از درآمد خود را صرف خرید وسایل تجملی كنند و دلیلی برای گنجاندن كتاب در سبد كالا و خرید خود نمی‌بینند.

مخدومی می‌افزاید: هر‌كشوری ضوابطی برای چاپ كتاب دارد و ما نیز ضوابط ویژه خود را داریم، اما باید تسهیلات بیشتری دراین زمینه درنظر گرفته شود.وی عنوان می‌كند: ازسوی دیگر هر‌خانواده ای هم برای خود ضوابطی دارد و با توجه به میزان توسعه فرهنگی و رشد باورها و اندیشه‌ها، این ضوابط تغییر می‌كند یا اصلاح می‌شود. پس سلیقه مردم نیز متفاوت است.

گرانی كاغذ بهانه است

یكی دیگر از كتابفروش‌های قروه ای درباره گرانی قیمت كتاب می‌گوید: این موضوع كه گران شدن كتاب جلوی مطالعه مردم را گرفته است واقعیت ندارد، چراكه حتی از كتاب‌هایی با قیمت پشت جلد سال‌های گذشته نیز چندان استقبال نمی‌شود و مردم‌گویی علاقه ای به خواندن كتاب ندارند یا ضرورتی برای خرید این كالای فرهنگی احساس نمی‌كنند.

«رسول اكرمی» می‌افزاید: گرانی ممكن است تاحدی سبب كم شدن میزان خرید كتاب شود، اما موضوع تعیین‌كننده ای نیست كه بخواهیم همه تقصیرها را به گردن آن بیندازیم.

وی ادامه می‌دهد: والدین باید برای توسعه كتابخوانی در خانواده بستر مناسبی فراهم و فرهنگسازی كنند تا كودكان از سنین پایین با كتاب و مطالعه همراه شوند و در بزرگسالی نیز خرید كتاب را ضروری بدانند.

اكرمی با بیان اینكه مردم از رسانه‌های ارتباط جمعی بیشتر استفاده می‌كنند، می‌افزاید: این موضوع، توجه بخشی از جامعه به‌ویژه جوانان را به خود جلب كرده است، اما بازهم چندان تأثیرگذار نیست.

وی اضافه می‌كند: در كشورهای غربی نیز مردم از اینترنت و فضای مجازی بسیار استفاده می‌كنند، اما سالانه شاهد چاپ میلیون‌ها نسخه كتاب هستیم.

بازار كساد كتاب

فروشنده یكی از كتابفروشی‌های خیابان «سیدجمال‌الدین اسدآبادی» قزوه نیز می‌گوید: این روزها بازار فروش كتاب دراین شهر بسیار كساد است.«روزبه یارعلی» می‌افزاید: سال‌های گذشته با خریداران زیادی در كتابفروشی‌ها مواجه بودیم، اما اكنون میزان فروش كتاب‌های علمی بسیار پایین آمده است و فقط كتاب‌های دانشگاهی تاحدی خریدار دارد. در سایر حوزه‌ها فروش چندانی نداریم. كتاب‌های تخصصی نیز بسیار گران شده است.

وی اظهار می‌كند: به‌طوركلی افت خرید كتاب و بازار كساد آن را باید در بالا رفتن قیمت كاغذ و مواد اولیه چاپ و همچنین بالا بودن هزینه نگهداری دستگاه‌های چاپ جست‌وجو كرد.

یارعلی می‌گوید: تورم گریبان حوزه چاپ كتاب را نیز گرفته است و باید برای رفع مشكلات موجود دراین حوزه تدابیر ویژه ای اندیشیده شود.

باید به‌طور ریشه ای كار كرد

یك استاد دانشگاه درباره كسادی بازار كتاب به‌ویژه در قروه می‌گوید: گرانی كاغذ، بالا بودن هزینه چاپ و مواد اولیه و همچنین دستمزد كارگر در گرانی قیمت كتاب بسیار تأثیرگذار است.

«كیومرث اردلان» می‌افزاید: اگر وضع كنونی حاكم نبود، بدون شك با رشد تعداد كتابخوان‌ها و همچنین رونق بازار كتاب مواجه می‌شدیم.

وی ادامه می‌دهد: نسبت به چند سال گذشته استقبال مردم از كتاب‌های تازه چاپ شده بسیار كم شده است و به همین دلیل هم باید برای رفع این مشكل فرهنگی، به‌صورت ریشه ای و كارشناسی شده، تصمیم‌گیری شود تا دیگر شاهد تغییر شغل و تعطیلی كتابفروشی‌ها نباشیم.

 

منبع: همشهری