١٥ خرداد برابر با ٥ ژوئن روز جهاني محيط زيست است. شعار امسال روز جهاني محيط زيست «غلبه بر آلودگي پلاستيك» است. افزايش آلودگي‌هاي پلاستيكي در جهان موجب انتخاب اين شعار بوده است و این در حالی است که مسعود تجريشي، معاون محيط زيست انساني سازمان حفاظت محيط زيست مي‌گويد: متاسفانه در حال حاضر مصرف پلاستيك سهم بسيار پررنگي از سبد خانوارها را در كشور به خود اختصاص داده كه نيازمند مجموعه‌اي از اقدامات مداخله‌اي و فرهنگي است.

در آستانه روز جهاني محيط زيست، بسياري از كشورهاي جهان قوانين سختگيرانه‌اي را درباره مصرف پلاستيك وضع مي‌كنند تا مقابل موج مخرب استفاده بي‌رويه از محصولات پلاستيكي مقاومت سخت‌تري از خودشان نشان دهند. اين در حالي است كه در ايران هنوز دولت و مجلس حركت اميدبخشي براي تدوين چنين قوانيني از خودشان نشان نداده‌اند و اندك حركت‌هاي قبلي هم در ميانه راه بي‌نتيجه متوقف شده است.

 آلودگي‌هايي كه در محيط زيست انساني، طبيعي و دريايي آثار ويرانگري به جا مي‌گذارد. به گزارش «نشنال جئوگرافيك» براي مثال، نمونه‌برداري از ۵۰۴ ماهي از ده گونه مختلف نشان داد در بدن يك سوم آنها قطعات پلاستيك بسيار ريز ديده شده است. اين يافته‌ها نگراني درباره باقي ماندن مواد شيميايي در بافت بدن انسان‌ها را هم افزايش داده است. به‌طور تقريبي ۴۰ درصد از ۴۴۸ ميليون تن پلاستيك توليد شده در هر سال، يك‌بار مصرف است و تنها در بسته‌بندي از آن استفاده مي‌شود كه آن هم چند دقيقه پس از خريد حذف مي‌شود. سير توليد پلاستيك هم در جهان بسيار نگران‌كننده است به‌طوري كه نيمي از پلاستيكي كه در حال حاضر در دنيا وجود دارد طي ١٥سال گذشته ساخته شده است. براي مثال شركت توليد نوشيدني كوكاكولا سال گذشته به عنوان بزرگ‌ترين توليد‌كننده بطري‌هاي پلاستيكي شناخته شد. اين شركت تاييد كرده است كه سالي ۱۲۸ ميليارد بطري مي‌سازد. شركت‌هاي نستله و پپسي در مرتبه‌هاي بعدي توليد بطري پلاستيكي هستند. همزمان با اين تحولات كشورهاي توسعه يافته كوشش كرده‌اند قوانين سختگيرانه‌اي را هم براي استفاده از پلاستيك وضع كنند. اتحاديه اروپا در تازه‌ترين اقدام هفته گذشته پيشنهاد ممنوعيت استفاده از پلاستيك‌هاي يك‌بار مصرفي چون ني، كارد، چنگال پلاستيكي و گوش پاك كن را مطرح كرده و همچنين خواستار جمع‌آوري بطري‌هاي پلاستيكي مايعات تا سال ۲۰۲۵ شد. در اين پيشنهاد، درخواست ممنوعيت استفاده از وسايل پلاستيكي ارايه شده اما ضرب‌الاجلي براي عملي شدن آن تعيين نشده است. پيشنهاد مطرح شده براي اينكه به مرحله اجرا گذاشته شود، بايد به تصويب ۲۸ كشور عضو اتحاديه اروپا و پارلمان اروپا برسد. به موجب اين طرح پيشنهادي، توليدكنندگان بايد بخشي از هزينه‌هاي مربوط به مديريت پسماند را تقبل كنند، ضمن اينكه مشوق‌هايي براي توليد وسايلي با آلودگي كمتر ارايه خواهد شد. همچنين طبق اين طرح، كشورهاي عضو اتحاديه اروپا موظف هستند ۹۰ درصد از بطري‌هاي پلاستيكي يك‌بار مصرف مخصوص نوشيدن مايعات را تا سال ۲۰۲۵ جمع‌آوري كنند.

 

ایران در چه شرایطی قرار دارد؟

بررسي‌هايي كه «كميسيون آب، محيط زيست و اقتصاد سبز اتاق بازرگاني ايران» در سال ٩٥ انجام داده نشان مي‌دهد سالانه ٢ ميليون و ١٠٠ هزار تن مواد پلاستيكي در ايران مصرف مي‌شود. بنا بر اين گزارش ميزان توليد پلاستيك در داخل برابر با ٢٤٨ هزار تن در سال و ميزان مصرف مواد پلاستيكي اعم از توليدات داخلي و وارداتي بالغ بر ٢ ميليون و ١٠٠ هزار تن برآورد شده است. بر اساس مطالعات صورت گرفته پرهيز از پذيرفتن بسته‌بندي‌هاي غيرضروري، استفاده از ليوان‌ها و فنجان‌هاي بادوام و ثابت و عدم استفاده از ظروف يك‌بار مصرف، انتخاب محصولاتي با بسته‌بندي‌هاي قابل بازيافت، تفكيك زباله‌ها و در نهايت بازنگري در قوانين بالادستي حاكم بر اقتصاد سبز از جمله معافيت مالياتي صنايع سبز، شفافيت مناسبات حاكم بر بازار بازيافت، استقرار نظام جامع مديريت پسماندها با محوريت بخش خصوصي و عملياتي شدن سازوكاري شفاف براي بازنگري و رسيدگي به جرايم و تخلفات زيست محيطي، مي‌تواند در بهبود شرايط كشور و نظم‌دهي به استفاده از محصولات پلاستيكي موثر باشد.

فعلا اجماع وجود ندارد

مسعود تجريشي، معاون محيط زيست انساني سازمان حفاظت محيط زيست مي‌گويد: متاسفانه در حال حاضر مصرف پلاستيك سهم بسيار پررنگي از سبد خانوارها را در كشور به خود اختصاص داده كه نيازمند مجموعه‌اي از اقدامات مداخله‌اي و فرهنگي است. اما آيا تبعات نگران‌كننده مصرف پلاستيك در ايران موجب شده تا قوانين بالادستي به نفع بهبود شاخص‌هاي زيست محيطي تغيير كند؟ تجريشي پاسخ مي‌دهد: «فعلا در ايران چنين اجماعي شكل نگرفته تا قوانين تغيير كند. ما در دو مرحله براي انجام مقدمات شكل‌گيري قوانين محدود‌كننده مصرف پلاستيك در ايران اقدام كرديم اما اين ايده به دليل اختلاف نظرهايي كه در ميان مسوولان وجود دارد به تصميم‌گيري منتج نشد»

به گفته معاون سازمان حفاظت محيط زيست ارزان بودن مواد اوليه ساخت محصولات پلاستيكي، شكل‌گيري الگوي غلط مصرف پلاستيك در ميان مردم و نبود قوانين دقيق و محدود‌كننده از دلايل افزايش روز افزون مصرف پلاستيك در ايران است. تجريشي در پاسخ به اين سوال كه آيا سازمان حفاظت محيط زيست برنامه مشخصي براي سياستگذاري در اين زمينه دارد؟؛ مي‌افزايد: «در حال حاضر در حوزه سياستگذاري فرهنگي، قانوني و قيمت‌گذاري براي كاهش مصرف پلاستيك، برنامه منسجمي نداريم.» تجريشي فعاليت‌هاي دولت در حوزه كاهش مصرف پلاستيك را موفق نمي‌داند اما در عين حال درباره سياست سازمان حفاظت محيط زيست براي بهبود مديريت پسماند توضيح مي‌دهد: «به هر حال بخش مهمي از پسماند توليدي در كشور را پلاستيك تشكيل مي‌دهد. ما كارگروه‌هايي تشكيل داده‌ايم تا درباره مديريت انواع پسماند برنامه‌هايي را تدوين كنند.» او هر چند وعده داد فعاليت اين كارگروه‌ها در سال ٩٧ به نتيجه مطلوب برسد اما درباره مصرف پلاستيك هنوز به نظر مي‌رسد راه درازي در پيش روي كشور باشد.

 

نسل آینده کارتن‌ها بازارهای این صنعت را از پلاستیک‌ها بازپس خواهند گرفت. تقویت ورق‌های کارتن با روش‌های گوناگون در دستور کار صنعت کارتن قرار گرفته است.کارتن‌های ضد آب تنها یکی از انواع کارتن‌های تقویت‌شده هستند.

تقویت ورق کارتن چه از نظر استحکام فیزیکی و چه مقاومت‌های شیمیایی همیشه امکان‌پذیر بوده اما این قیمت تمام‌شده مناسب و تجاری است که می‌تواند کارتن را در ایفای نقش جدید و بازپس‌گیری بازارهای از دست داده خود یاری کند.

اینک با تکنیک‌های پوشش‌دهی (Coating) مستقیم روی ورق کارتن به همراه مواد مناسب آن می‌توان بدون استفاده از پلاستیک کارتن‌هایی با قابلیت ضد آب یا ضدرطویت داشت.

کارتن‌های میوه و سبزی و محصولات شیلاتی همیشه برای صنعت بسته‌بندی سلولزی یک چالش محسوب شده‌اند. با انجام عملیات پوشش‌دهی توسط ماشین مخصوص آن، واکس مخصوص روی لاینر داخلی ورق کارتن که انجام می‌شود.

وکس‌ها در دو نوع سرد و گرم هستند که هر یک با ماشین مخصوص خود روی سطح مربوطه اعمال می‌شوند. این کار را به طور مستقل هم می‌توان روی کاغذ انجام داده و بعد از آن کاغذ برای تولید ورق و یا هر کاربرد دیگر استفاده کرد.

 

بسته‌بندی پایدار تبدیل به مشکلی بزرگ برای صنعت پلاستیک شده است، گروه‌های حامی محیط زیست بسته‌بندی پلاستیکی را عامل مرگ سیاره زمين دانسته و آن را مورد حمله قرار می‌دهند. این گروه‌ها فاکتور «پایداری» پلاستیک را زیر سوال می‌برند و همواره به اين احتمال فکر می کنند که پلاستیک عرصه رقابت را به کاغذ واگذار کند.

1- ویژگی‌های منحصر به فرد پلاستیک از قبیل، استحکام، وزن کم و دوام بالا، آن را به جایگزینی مناسب برای فلزاتی از قبیل آلومینیوم، فولاد، چدن و دیگر فلزات پر کاربرد در صنعت بسته‌بندی تبدیل کرده است.

امروزه پلاستیک‌های مختلفی وجود دارند که از نظر استحکام با فلزات برابری می‌کنند، به ویژه هنگامی که از موادی مانند کربن و پشم شیشه‌ به عنوان افزودنی استفاده کنیم. از دهه‌های ابتدایی 1900، بسیاری از محصولات فلزی توسط پلاستیک‌ها جایگزین شده‌اند، اما هنوز كالاهای زيادی وجود دارند که به دلیل استحکام پلاستیک و همچنین وزن کم آن پتانسیل جایگزینی توسط پلاستیک‌ها را دارند.

2- وزن کم پلاستیک دومین دلیل برای محبوبیت آن در تولید محصولات بادوام است. فاکتور وزن همیشه یک مسئله حياتي است. علاوه بر وزن وسیله نقلیه که تولیدکنندگان همواره به دنبال راهی برای کاهش مصرف سوخت برای مطابقت با استانداردهای جهانی هستند، با كاهش وزن کالاهای بادوامی که باید توسط کشتی‌­های دریایی، قطارها و کامیون‌ها در سراسر جهان حمل شود هزینه‌های حمل و نقل این اقلام بزرگ و سنگین کم خواهد شد. کاهش وزن منتج به کاهش سوخت برای حمل و نقل این کالاها می‌شود و این به معنی کاهش هزینه تولیدکنندگان است.

3- دوام پلاستیک یکی از دیگر دلایل محبوبیت پلاستیک برای تولید کالاهای "بادوام" است، کالاهای بادوام کالاهایی هستند که طول عمر سه سال یا بیشتر دارند و در صنایع خودروسازی، لوازم خانگی، لوازم الکترونیکی مصرفی، برق، زیرساخت‌ها مانند لوله‌های نفت و گاز، آب و فاضلاب، کشاورزی، چمن و باغ و ساخت و ساز کاربرد دارند. در نهایت، تولید کنندگان نباید بیش از حد در مورد «پایداری» این محصولات که در طولانی مدت مورد استفاده قرار ميگيرند نگران باشند.

خواص خارق العاده پلاستیک بسیاری از مشکلات کالاهای تولیدی با دیگر مواد متداول از جمله وزن و دوام را حل کرده‌است. از طرفی می‌توان ادعا کرد که پلاستیک در واقع پایدار است، به ویژه به دلیل فرآیند تولید، وزن پایین و استحکام و دوام آن. فراهم آوردن استحکام و دوام برای یک محصول به این معنی است که نیازی به تولید مکرر آن محصول به طور مرتب نیست. این مسئله باعث صرفه‌جویی در برق و بسیاری از نیازهای فرآیندي در تولید محصولات می‌شود.

به دلایلی که گفته ‌شد پلاستیک در كنار تسخير بازار کالاهای بادوام، توانسته راه خود را به بازار کالاهای غیر بادوام و صنعت بسته‌بندی باز کند. بسته‌بندی با وزن پایین در مقایسه با فلز و شیشه هزینه حمل و نقل را کاهش داده است؛ میزان انرژی که برای تولید محصولات پلاستیکی به کار می‌رود بسیار کمتر از فلز و شیشه است، و نسبت به ظروف شیشه‌ای که تلفات بالایی داشت استحکام زیادی دارند.

با این حال بسته‌بندی پایدار تبدیل به مشکلی بزرگ برای صنعت پلاستیک شده است، گروه‌های حامی محیط زیست بسته‌بندی پلاستیکی را عامل مرگ سیاره زمين دانسته و آن را مورد حمله قرار می‌دهند. این گروه‌ها فاکتور «پایداری» پلاستیک را زیر سوال می‌برند. در پاسخ به این حملات بسیاری از سازندگان مواد و تولیدکنندگان تمام موانع را از میان برمی‌دارند و پلاستیک قوی، سبک و با دوام را به ماده‌ای ضعیف تبدیل می‌کنند تا سریع و راحت در هر شرایط و در هر محیطی از بین برود.

در حالیکه فعالان بخش بسته‌بندی در صنعت پلاستیک تلاش می‌کنند پلاستیک‌های زیست تخريب پذیر تولید کنند، هنوز پیشرفت‌ زیادی در این زمینه انجام نشده است. مواد افزودنی مختلفی وجود دارند که باعث تخریب بعضی از مواد پلاستیکی می‌شوند، اما هیچ کدام از این روش‌ها آن اندازه که حامیان محیط زیست انتظار دارند، سریع و زود بازده نیست. هیچ چیز قادر نیست این مواد با دوام را که به لحاظ پیوند شیمیایی برای دهه‌ها پایداری طراحی شده‌اند، به طور ناگهانی و یک شبه از بين ببرد.

گزارش اخیر Coherent Market Insight نشان می‌دهد بازار جهانی بسته‌بندی سبز تا مبلغ 238.27 میلیارد دلار تا سال 2025 رشد خواهد یافت. اگر بخواهيم اين مسئله را از نظر خوراک اوليه بررسی كنيم باید به این نکته توجه کرد که بازار جهانی بسته‌بندی سبز در سال 2016 در تسخیر بخش کاغذ و مقوا بوده است و انتظار می‌رود که تا دوره‌ی مورد پیش‌بینی بازار بسته‌بندی در تسلط اين بخش باقی بماند.

با توجه به افزایش تقاضا برای بسته‌بندی سازگار با محیط زیست و زیست تخریب پذیر، این بخش از محبوبیت فراوانی برخوردار شده است زیرا کاغذ 100٪ قابل بازیافت و زیست تخریب پذیر است.

این گزارش همچنین پیش‌بینی می‌کند که بر اساس نوع فرآیند، بسته‌بندی با مواد بازیافت شده سهم قابل توجهی دربازار بسته‌بندی سبز داشته باشد. با توجه به کاهش مصرف انرژی و کاهش اثر کربن، این فرآیند محبوبیت زیادی به دست آورده‌است.

اما همچنان یک سوال باقی است: آیا استفاده از مواد بازیافتی روشی برای کاهش انتشار کربن است؟ با توجه به تمام فعالیت‌ها و سوخت‌های فسیلی مورد استفاده در کل پروسه‌ی جمع‌آوری ضایعات، انتقال این مواد به تاسیسات بازیافت، مرتب‌سازی، جداسازی تمیز کردن از طریق استفاده از مواد شیمیایی و آب گرم برای حذف برچسب‌ها و پسماندهای مخلوط، پرکردن، حمل و نقل به یک واحد صنعتی تولیدی، سپس حمل و نقل کاغذ، فلز و پلاستیک دوباره فرآوری شده به تولید کننده دیگر و تبدیل آن به محصول نهایی، آیا می‌توان بازیافت را یک فرآیند سبز تلقی کرد؟

این گزارش اشاره می‌کند که در میان کاربران مختلف، در سال ۲۰۱۶ بخش مواد غذایی و نوشیدنی‌ کنترل بازار را بر عهده داشتند و انتظار می­‌رود که در طول دوره مورد پیش‌بینی، این تسلط را حفظ کنند. فراگیری سریع محصولات بسته‌بندی سبز در میان تولید کنندگان صنعت مواد غذایی و آشامیدنی یکی از عوامل کلیدی رشد بازار بسته‌بندی سبز است.

شاید بهتر باشد که صنعت پلاستیک به جای صرف کردن وقت و هزینه برای تولید ظروف پلاستیکی یک بار مصرفی که به سرعت در محیط ناپدید شوند برای تولید پلاستیک‌های با دوام با کاربرد در بخش‌های صنعتی، حمل و نقل و دیگر کالاهای بادوام تمرکز کند و شاید بهتر باشد این بازار را به صنعت کاغذ و مقوا واگذار کرده و تلاش، زمان، انرژی و سرمايه خود را در زمینه‌­های ديگری مناسب با ويژگی‌های خاص پلاستيک قرار دهد.

ElifFine ارایه شده توسط Elif Holding A.S.، راهکاری جدید، خلاقانه و اقتصادی برای صاحبان برندی است که به دنبال بسته‌بندی‌های پایدار می‌گردند.

 

این بسته‌بندی پایدار که بر پایه مواداولیه طبیعی است، حس لمسی شبیه کاغذ ولی مزایایی بیش از آن دارد. به خاطر نفوذناپذیری بیشترش نسبت به فیلم‌های PE، ElifFine مزایای زیست‌محیطی بسیاری نیز دارد. وزن بسته‌بندی را کاهش می‌دهد و نیاز به لمیناسیون را از بین می‌برد که باعث بازیافت‌پذیری آن می‌شود. این بسته، نفوذناپذیری بسیار خوبی نسبت به رطوبت و اکسیژن دارد و همزمان از خم‌پذیری کاغذ نیز برخوردار است. همچنین سختی بالا و مقاومت خوبی در برابر پارگی دارد. از این فیلم می‌توان برای بسته‌بندی غذا، کالاهای بهداشتی و خانگی استفاده کرد. ElifFine بدون حلال و لمینیت است.

 

منبع: هنر بسه بندی