در حالی که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از سفارش ۵ هزار تنی خود برای تولید کاغذ روزنامه به کارخانه چوب و کاغذ مازندران خبر می‌دهد‌، خط تولید این نوع کاغذ در کارخانه به دلیل نبود مواد اولیه راه نیفتاده است.

به گزارش چاپ ونشر به نقل از خبرنگاران پویا،‌ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای تأمین کاغذ مورد نیاز مطبوعات و رسانه‌ها از رئیس جمهوری خواسته است تا بانک ملی را مجاب کند، خط تولید کاغذ روزنامه کارخانه چوب و کاغذ مازندران را که یکسال پیش تاکنون متوقف شده است، راه‌اندازی کرده و در مرحله نخست 5 هزار تن کاغذ روزنامه تولید کند.

این اتفاق در نوع خود اتفاقی قابل توجه است، چرا که به تولید داخلی کاغذ و صنعت کاغذ در ایران کمک خواهد کرد، اما زمانی که پیگیر این اتفاق در کارخانه چوب و کاغذ مازندارن می‌شویم‌، می‌بینیم که به این آسانی‌ها تولید این سفارشات امکان پذیر نیست و هنوز خبری از راه‌اندازی خط تولید نیست،‌ چون اساساً کارخانه مواد اولیه این تولید را در اختیار ندارد. اما چرا؟

شاید بد نباشد برای رسیدن به این چرایی،‌ به این بپردازیم که اساساً چرا در کارخانه چوب و کاغذ مازندران تولید کاغذ روزنامه از یک‌سال پیش تاکنون متوقف شده است؟

مهر ماه سال گذشته بود که سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در ابلاغیه‌ای از توقف قراردادهای بهره‌برداری صنعتی و تجاری در جنگل‌های شمال طی سال جاری خبر داد. تصمیمی که به گفته رئیس این سازمان یک تصمیم مهم و اساسی در راستای پایداری جنگل است و براساس قانون پنج ساله ششم توسعه انجام می‌شود.

220 هزار هکتار زراعت چوب در سطح کشور وجود دارد که سالانه 4,5 میلیون متر مکعب چوب از این محل استحصال و در صنایع مختلف به مصرف می‌رسد. از مجموع شش میلیون متر مکعب چوب مصرفی سالیانه در کشور 4.5 میلیون متر مکعب از بخش زراعت چوب، 500 هزار متر مکعب از محل ضایعات باغی، 500 هزار متر مکعب از جنگل‌ها و 500 هزار متر مکعب دیگر بصورت واردات تامین می‌شود که با ابلاغیه توقف بهره‌برداری از جنگل‌های شمال حجم قابل توجهی از چوب مصرفی نیازمند واردات خواهد شد.

 یکی از زمینه‌های مصرفی چوب زراعتی جنگل‌های شمال کاغذ است،‌ کاغذ به‌عنوان یک کالای فرهنگی و به‌عنوان نماد توسعه‌یافتگی به خودی خود دارای اهمیت فراوانی است. کارخانه کاغذ مازندران حفاظت از 150 هزار هکتار از جنگل‌های مازندران را به‌عهده دارد،‌ که برای تهیه مواد اولیه کاغذ درخت‌های سالخورده و فرتوت قطع شده و به‌جای هر درخت‌،  پنج تا هفت نهال جدید کاشته می‌شد. این کارخانه سالانه 400 هزار تن از جنگل‌های شمال برداشت چوب می‌کرد که با این ابلاغیه عملاً‌ در تأمین چوب مصرفی خود با مشکلاتی مواجه شد،‌ در نتیجه خط تولید کاغذ چاپ و تحریر و روزنامه متوقف شد.

پس، کارخانه چوب و کاغذ مازندران برای تولید کاغذ چاپ و تحریر و یا کاغذ روزنامه با مشکل جدی نداشتن مواد اولیه روبروست،‌ واردات چوب از کشورهایی چون روسیه و ... نیز مستلزم طی کردن بروکراسی‌های اداری موجود در ساختار های وزارت جهاد و کشاورزی است،‌ سازمان حفط نباتات نیز قوانین سخت‌گیرانه‌ای برای واردات چوب به کشور دارد که هم برای تولیدکنندگان داخلی هزینه‌بر است و هم زمان‌بر.

ابوالفضل روغنی‌گلپایگانی در این باره می‌گوید: سازمان حفظ نباتات در زمینه واردات چوب سخت‌گیری‌هایی انجام می‌دهد، به هر حال ممکن است بیماری و باکتری از طریق چوب به کشور وارد شود، همه جای دنیا این دغدغه وجود دارد، اما ما بسیار سختگیرانه کنترل می‌کنیم، برای نمونه روش‌های مختلفی برای گندزدایی چوب وجود دارد، گاز زدن در کشتی‌، در مبدا و مرزها،‌ استفاده از قرنطینه و... گازدهی درکشتی،‌ گازدهی در مبدا،‌ گازدهی در مرزها، قرنطینه و ... به هر حال روش هایی که برای آفت زدایی وجود دارد،‌ در همه جای دنیا متداول است، ولی متأسفانه در ایران ما سطح سخت‌گیرانه‌تری داریم، می‌گویند باید ترکیبی باشد، داخل مبدأ،‌ داخل مقصد، داخل کشتی و....استفاده از همه این روش‌ها در کنار هم  هزینه‌بر است،‌ در نتیجه شرکت‌هایی که نیاز به منابع چوبی دارند،‌ دچار آسیب‌های بزرگی می‌شوند.

کارخانه چوب و کاغذ مازندارن قرار است امروز جلسه مجمع عمومی خود را تشکیل دهد تا در این زمینه تصمیم‌گیری کند،  اما قبل از هر چیز دولت باید تسهیلات لازم برای ورود مواد اولیه جهت تولید این کاغذها به کشور را فراهم کند،‌ سیاست یک بام و دوهوای دولت در این زمینه قطعا جوابگو نیست. اینکه از یک طرف بر طبل حمایت از تولید داخلی بکوبیم و از طرف دیگر موانعی بر سر راه تولید وجود داشته باشد،‌ راه به جایی نخواهد برد.

 

بازار کاغذ در ایران چیزی حدود ٢میلیون تن در سال است. بیشتر آن وارد می‌شود و طبق آنچه ابوالفضل روغنی‌گلپایگانی، رییس سندیکای تولیدکنندگان کاغذ و مقوا گفته است حدود ٧٠٠ تن در ایران تولید می‌شود. برای تولید کاغذ ٢ قلم ماده اولیه لازم است؛ «سلولز» و «آخال کاغذ» یا همان کاغذ باطله.

 

عمده مصرف‌کنندگان کاغذ رول در ایران سه گروه هستند؛ مطبوعاتی‌ها، موسسه‌های آموزشی و آمادگی کنکور و شرکت‌های بسته‌بندی. در این میان مطبوعاتی‌ها آسیب‌پذیرترند ولی صدای آنها به گوش دولت و تصمیم‌گیران اجرایی کشور می‌رسد.

 

کاغذ تحریر نیز در این مدت بی‌نصیب از این وضعیت نمانده است. کاغذ تحریر مصارف متنوع‌تری دارد و از هر بند ٧٢هزار تومان به هر بند ١١٠هزار تومان افزایش قیمت داشته است. یعنی چیزی حدود ۵٠ درصد. جالب است در شرایطی که می‌گویند در ایران سرانه مصرف کاغذ ٢٢ تا ٢۵ کیلوگرم است که نسبت به سرانه جهانی بسیار ناچیز است ولی همین بازار اندک هم به نسیمی، توفان تجربه می‌کند. این درحالی است که سرانه مصرف کاغذ در اروپا ۵۵ کیلوگرم، در امریکا ١۵٠ کیلوگرم و در برخی از کشورهای جهان ٣٠٠ کیلوگرم است. در چند روز گذشته که قیمت هر کیلو کاغذ به ٣هزار و ۶٠٠ تومان رسیده است چند علت را برای این گرانی برشمرده‌اند. «قیمت جهانی کاغذ با قوانین جدید حفاظت از محیط زیست افزایش یافته است»، «قیمت دلار در ایران افزایش یافته است»، «شرکت چوب و کاغذ مازندران تولیدش کاهش یافته است»، «کشور چین به عنوان یک تولید‌کننده، خود به وارد‌کننده کاغذ بدل شده است» و «تاثیر حذف ارز مبادلاتی از واردات کاغذ». به این موارد افزایش تعرفه گمرکی را هم بیفزایید.

هیاهو بر سر افزایش حدود ٤٦ درصدی قیمت کاغذ در این روزها و تلاطم ایجاد‌شده در بازار، سبب شد تا پیشنهاد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مبنی بر چگونگی کنترل بازار مورد پذیرش قرار گیرد و در مقابل با همکاری وزارت صنعت، معدن و تجارت، تا اطلاع ثانوی، افزایش تعرفه کاغذ وارداتی متوقف شده و ارز مبادلاتی نیز برای خرید کاغذ وارداتی تأمین شود.

 

کارشناسان حوزه نشر معتقدند اگر مسیر افزایش قیمت کاغذ کنترل نشود، احتمال افزایش سه‌برابری قیمت پشت جلد کتاب نیز وجود دارد و از سویی حدود صد هزار نفر در این صنعت و صنایع مربوطه، از این افزایش قیمت متأثر می‌شوند. با‌این‌حال به گفته مشاور اجرائی معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، کلیات بسته پیشنهادی این وزارتخانه که مشروط به افزایش‌نیافتن تعرفه وارداتی کاغذ بود، مورد پذیرش قرار گرفته و قیمت کاغذ در بازار به‌زودی به تعادل می‌رسد.

‌به دنبال افزایش تعرفه کاغذ هستیم

ابوالفضل روغنی‌گلپایگانی، رئیس سندیکای تولیدکنندگان کاغذ و مقوا درباره علل افزایش نرخ کاغذ در ماه‌های اخیر می‌گوید: یکی از دلایل مهمی که سبب شده تا کاغذ گران شود، افزایش نرخ ارز است. ارز از حدود سه‌هزارو ٧٠٠ تومان تا حدود چهار‌هزارو ٢٠٠ تومان در سه، ‌چهار ماه اخیر رسیده است. نکته دوم، افزایش نرخ جهانی پالپ و کاغذ است. قیمت جهانی خمیر کاغذ ابتدای سال ٩٦، تنی ٥٠٠ یورو و اکنون بالاتر از ٧٠٠ یورو قیمت‌گذاری شده که فقط افزایش این قیمت، افزایش ٢٠ تا ٣٠‌درصدی را برای کاغذ به همراه خواهد داشت. عامل سوم، مربوط به تولید کاغذ

از سوی تولیدکننده داخلی است. اکنون سه تولیدکننده در داخل وجود دارند که کاغذ تحریر تولید می‌کنند و یکی از اینها، کاغذ روزنامه نیز تولید می‌کند. شرکت چوب و کاغذ مازندران، شرکت تبریز، شرکت کاغذسازی پارس. این سه شرکت نیز به دلیل آنکه حمایت تعرفه‌ای از آنها نمی‌شود و میل و رغبتی به خرید کاغذ از آنها وجود ندارد، تولید خود را به جد کاهش داده‌اند؛ بنابراین عرضه کاغذ در کشور از سوی این سه کشور به ‌کل حذف شده است. عامل چهارم، برداشتن ارز تعادلی برای ورود کاغذ و بسته‌شدن ثبت ‌سفارش‌ها است. از طرفی، مدت زیادی است که واردکنندگان کاغذ نیز به سبب افزایش نرخ ارز، کاغذ چندانی وارد نکرده‌اند. این امر موجب شده تا عرضه کاغذ نیز در کشور کاهش یابد. این عوامل سبب شده تا قیمت کاغذ در سطح جهانی افزایش یابد.این فعال سندیکای کاغذ می‌افزاید: کاغذسازان داخلی چندین ‌سال است که بحثشان آن است که فضای رقابتی را برای هر دو سو فراهم کنید تا تولیدکننده داخلی هم کاغذ تولید کند. به‌عنوان نمونه ٩ درصد مالیات بر ارزش افزوده به واردکننده کاغذ تعلق نمی‌گیرد؛ اما تولیدکننده داخلی این ارزش افزوده به همه بخش‌های تولیدش تعلق می‌گیرد که رقمی بسیار بالاست.رئیس سندیکای تولیدکنندگان کاغذ و مقوا در واکنش به وعده معاون وزیر صنعت، مبنی بر توقف افزایش تعرفه واردات و تأمین ارز مبادله‌ای، می‌گوید: ما به‌هیچ‌وجه موافق افزایش تعرفه روزنامه‌ها نیستیم و دولت باید در این زمینه برای حمایت از مطبوعات ورود کند؛ زیرا رکن اصلی دموکراسی در کشور، همین مطبوعات هستند.به گفته او، تولیدکنندگان داخلی کاغذ به دنبال افزایش تعرفه کاغذ برای بهبود وضعیت تولید هستند؛ اما اکنون که دولت با افزایش تعرفه مخالفت کرده است، حداقل شرایط را برای تولید کاغذ در داخل هموار کند و از طرف مقابل، بسته حمایتی برای مصرف‌کنندگان عمده کاغذ در بخش فرهنگی، فراهم بیاورد.در چنین شرایطی تولیدکنندگان حامی افزایش تعرفه واردات هستند؛ اما در بخش مصرف‌کنندگان، این اتفاق چندان مد نظر نیست. آنها معتقدند تولید داخلی کیفیت ندارد و منطقی نیست. به‌این‌دلیل تعرفه واردات افزایش یافته و مصرف‌کنندگان کاغذ وارداتی متضرر می‌شوند.

‌کاهش شمارگان کتاب با افزایش قیمت

در این رابطه محمود آموزگار، رئیس اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان تهران می‌گوید: در یک بازه زمانی دو ماهه، حدود ٢٠ درصد قیمت کاغذ افزایش یافته است که بلافاصله شوکی به بازار مصرف به‌ویژه در حوزه کتاب وارد کرد، به‌همین‌دلیل بسیاری از ناشران برای خرید کاغذ و نشر، تأمل کردند تا ببینند بازار به کدام سمت‌وسو می‌رود.آموزگار با اشاره به افزایش تعرفه واردات کاغذ از پنج درصد به ١٠ درصد و توقف اختصاص ارز مبادله‌ای به کاغذ تحریر، ادامه می‌دهد: این عوامل در کنار افزایش نرخ ارز و همچنین بازبینی سیستم تولید در پایان سال از سوی تولیدکنندگان کاغذ در سراسر جهان، سبب شد با کاهش عرضه و در نتیجه افزایش قیمت کاغذ روبه‌رو شویم.رئیس اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان تهران با اشاره به اینکه در عرضه کاغذ، وابستگی جدی به واردات وجود دارد، ادامه می‌دهد: به سبب تأثر صنعت نشر  از کاغذ وارداتی، با وزرای ارشاد و صنعت وارد گفت‌‌وگو شدیم و مشکل اصلی را طرح کردیم تا کاغذ از فهرست دریافت ارز مبادله‌ای خارج نشود و همین‌طور تعرفه نیز افزایش نیابد که در هر دو زمینه گفت‌وگوها به ثمر نشست و وزارت صنعت اعلام کرد اجازه افزایش تعرفه واردات کاغذ را نداده و نسبت به تأمین ارز مبادله‌ای نیز اقدام خواهد کرد.بااین‌حال او خبر می‌دهد کاغذی که در هر بند(٥٠٠ برگ کاغذ)، حدود ٧٨ هزار تومان بود، اکنون فقط به سبب افزایش نرخ ارز مبادله‌ای به حدود ١٠٥هزار تومان افزایش یافته که همین مسئله روی قیمت تمام‌شده کتاب و مطبوعات اثرگذار است. به‌همین‌دلیل برخی از فعالان این حوزه از بین هدررفت سرمایه، به کاهش شمارگان رو آورده‌اند.آموزگار ادامه می‌دهد: نزدیک به ٤٠٠ هزار تن مصرف کاغذ کشور است که از این میزان، ٢٠ درصد احتمالا قابل تأمین از سوی تولیدکنندگان داخلی است که متأسفانه این تولیدات نیز از کیفیت لازم برخوردار نیست.او با بیان اینکه بین ٥٠ تا صد هزار تن مربوط به مصرف بخش کتاب است، می‌افزاید: این بخش نیازمند کاغذ مرغوب تحریر است که از خارج از کشور تأمین می‌شود.او با اشاره به بسته پیشنهادی دولت برای کنترل بازار کاغذ می‌گوید: در این بسته پیشنهاد شده کاغذ با ارز مبادلاتی وارد شود و درعین‌حال، تعرفه را نیز ثابت نگه دارند و از سوی دیگر، مصرف‌کنندگان تضمین دهند متناسب با حوزه‌های مختلف از کاغذ تولید داخل استفاده کنند. این در حالی است که ما موافق افزایش تعرفه نیستیم، زیرا معتقدیم تولیدکنندگان داخلی باید کیفیت کالای خود را افزایش دهند.

‌جزئیات بسته پیشنهادی وزارت ارشاد

جزئیات بسته پیشنهادی را از همایون امیرزاده، مشاور اجرائی معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، جویا شدیم؛ امیرزاده در این زمینه  می‌گوید: از ابتدای امسال تا امروز پنج جلسه درباره افزایش تعرفه کاغذ از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در نهاد ریاست‌جمهوری، اتاق بازرگانی ایران، وزارت صنعت، معدن و تجارت برگزار شد. استدلال نمایندگان وزارت ارشاد و تشکل‌های صنفی آن بود که در شرایط فعلی بنا به چند دلیل، افزایش تعرفه کاغذ معقول نیست.او با بیان استدلال‌های وزارت ارشاد، می‌گوید: کیفیت پایین کاغذ داخل و عدم توان رقابت‌پذیری با کاغذ وارداتی، نبود چشم‌انداز برای ارتقای کیفیت کاغذ داخل، همخوانی‌نداشتن ظرفیت اسمی کارخانه‌های تولید داخل با نیاز فعلی کشور از جمله دلایل مطرح‌شده بود که با استناد به آنها، طرح کردیم افزایش تعرفه گمرکی واردات کاغذ چاپ و تحریر و مطبوعات، منطق کارشناسی ندارد. امیرزاده با بیان اینکه بسته‌ای را به اتاق بازرگانی ایران ارائه دادیم، می‌افزاید: ٨٠ درصد این بسته معطوف به مسائل و مؤلفه‌های اثرگذار در تولید کاغذ داخلی مشروط به افزایش‌نیافتن تعرفه واردات کاغذ بود.مشاور اجرائی معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به اینکه سه سال تلاش برای افزایش تعرفه‌های گمرکی کاغذ داخلی، با مخالفت جدی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، آموزش‌وپرورش و سازمان محیط‌ زیست همراه بود، ادامه می‌دهد: اگر هدف حمایت از تولید داخلی است، راه درست آن افزایش تعرفه‌های گمرکی نیست، زیرا با این اهرم نمی‌توان کیفیت کاغذ داخلی را افزایش داد. از سویی  با توجه به مصادیق مطرح‌شده در این نشست‌ها، به نظر می‌رسد مطرح‌کنندگان افزایش تعرفه، درباره تلاطم‌ها و مشکلات بنیادین حوزه نشر، آگاهی کافی ندارند.به گفته او، در این جلسات از سوی نمایندگان تولیدکنندگان داخلی کاغذ مطرح می‌شد که اگر کاغذ تولید داخل مورد استفاده قرار نگیرد، نزدیک به دو‌ هزار کارگر کارخانه‌های تولید داخلی بی‌کار خواهند شد و در مقابل ما استدلال می‌کردیم که اگر توجه به زیرساخت‌های اصلی نشر صورت نپذیرد، نزدیک به صد هزار نفر از این افزایش نرخ، تأثیر می‌پذیرند.مشاور اجرائی معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به اینکه بسته پیشنهادی وزارت ارشاد شامل دو بخش است، می‌افزاید: احیای ظرفیت‌های فعلی که در قانون وجود دارد و می‌تواند به ‌نفع کاغذ تولید داخل شود، مانند تعمیم بخشی از تعرفه‌های حامل‌های انرژی مشابه تعرفه‌های حامل‌های انرژی بخش‌های فرهنگی یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده بود. همین‌طور، احیای ظرفیت تخفیف در عوارض، بیمه و نظایر آن هم در این بسته گنجانده شده است. بخش دوم، ناظر بر استفاده مشروط از کاغذ تولید داخل در صورت ارتقای کیفیت بود. این پیشنهاد مبنی بر آن بود که قیمت تمام‌شده تولید آنها نسبت به کاغذ خارجی یا برابر باشد یا افزایش چندانی نداشته باشد که در این صورت، وزارت ارشاد، ناشران را ترغیب به استفاده از این ‌گونه کاغذ خواهد کرد. همچنین الزام انتشارات مجموعه دولتی به استفاده از کاغذ تولید داخل در صورت افزایش کیفیت نیز از مسائل مطروحه بود.

‌تعادل‌بخشی به قیمت هر بند کاغذ

به گفته او، در این جلسات، ٨٠ درصد این بسته مورد پذیرش قرار گرفت و موضوع افزایش تعرفه کاغذ از دستور کار خارج شد و تأمین ارز مبادله‌ای در دستور کار قرار گرفت و تا حدودی آرامش را به بازار بازگرداند. همچنین در این جلسات توافق شد قیمت هر بند کاغذ که از ١٢٠ هزار تومان نیز عبور کرده بود، در محدوده ٩٠ تا ١٠٠ هزار به تعادل برسد.ارزیابی کارشناسان حوزه چاپ و نشر آن است که قیمت معقول برای هر بند کاغذ با توجه به افزایش نرخ جهانی کاغذ، در محدوده ٩٠ تا ٩٥ هزار تومان است که آن نیز روی چاپ و نشر اثرگذار خواهد بود، اما از افزایش بی‌رویه قیمت کاغذ در بازار جلوگیری می‌کند.

‌افزایش پنج‌ساله تعرفه واردات کاغذ

امیرزاده با بیان اینکه پیشنهاد دادیم افزایش تعرفه واردات کاغذ، پنج‌ساله باشد، ادامه می‌دهد: طرح اولیه طرح جامع کاغذ کشور، تصویب شد، اما چگونگی اجرای آن بنا شد در جلسات آتی مورد بررسی قرار گیرد.

‌هشدار: افزایش سه‌برابری قیمت پشت جلد کتاب

این مقام مسئول هشدار می‌دهد: در صورت عدم کنترل قیمت و مدیریت بازار، با توجه به وابستگی ٤٠درصدی قیمت چاپ به کاغذ، امکان افزایش سه‌برابری قیمت پشت جلد کتاب وجود دارد که این مسئله در رابطه با کتاب‌های درسی که طیف عظیمی از مردم را شامل می‌شود، بسیار نگران‌کننده خواهد بود و در مقابل، با توجه به محدودیت منابع وزارت ارشاد و وزارت آموزش‌وپرورش، تمهیداتی برای حمایت وجود ندارد.

 

منبع: اقتصادآنلاین