کارخانه چوب و کاغذ مازندران به‌عنوان بزرگترین تولیدکننده کاغذ در کشور اقدام به واردات کاغذ روزنامه کرده است،‌ در شرایطی که مطبوعات برای تأمین کاغذ مورد نیاز با مشکلات بسیاری روبه‌رو هستند‌، توقف خط تولید این کارخانه و این واردات شبهه‌برانگیز شده است.

 

به گزارش چاپ و نشر به نقل از تسنیم، در ماه‌های گذشته و به‌دنبال گران شدن قیمت کاغذ در کشور برخی از روزنامه‌ها ترجیح دادند از انتشار نسخه کاغذی خود خودداری کنند‌ و یا به کاهش صفحات خود اقدام کنند‌، در این میان چشم امید به کارخانه‌های تولیدی داخل است که به میدان آمده و خودی نشان دهند‌‌، بیشترین حجم کاغذ روزنامه در داخل کشور در کارخانه چوب و کاغذ مازندران تولید می‌شود که البته مدت‌هاست خط تولید روزنامه در این کارخانه متوقف شده است و با وجود ورود دولت و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای تولید کاغذ روزنامه هنوز خبری از خروجی این تولید نیست‌، چرا که بنا به گفته‌های مسئولان از مهرماه سال گذشته تا کنون و با اجرایی شدن منع برداشت چوب از جنگل‌ها،‌ مواد اولیه تولید کاغذ در این کارخانه به‌شدت محدود شده است.

اما ماجرا زمانی بحث‌برانگیز می‌شود که  نام کارخانه چوب و کاغذ مازندران میان فهرست دریافت‌کنندگان ارز 4200تومانی برای واردات کاغذ روزنامه دیده می‌شود‌، اینکه چرا بزرگترین تولیدکننده کاغذ روزنامه در کشور درست در روزگاری که انتظار می‌رود چرخ تولید را با سرعت بیشتری به حرکت وادارد، اقدام به واردات این نوع کاغذ کرده است‌، پرسشی است که باید پاسخی روشن برای آن یافت.

 کارخانه چوب و کاغذ مازندران به‌عنوان بزرگترین کارخانه تولید داخلی کاغذ در کشور ظرفیت تولید سالانه 175 هزار تن شامل 90 هزار تن کاغذ روزنامه و چاپ و تحریر و 85 هزار تن کاغذ فلوتینگ را دارد‌، با این حال برای واردات 3 هزار تن کاغذ روزنامه، یک میلیون و 116 هزار و 296 یورو از بانک مرکزی دریافت کرده است.

 

 

 این کارخانه هم‌چنین تعهداتی از سال گذشته به وزارت آموزش و پرورش داشته است که هنوز بخشی از آن را تحویل نداده است‌، به‌نظر می‌رسد مشکل تولید مشکلی جدی در این کارخانه است،‌ علیرضا آهی مدیرعامل کارخانه چوب و کاغذ مازندران اما مهمترین مشکل را شرایط سخت اقتصادی می‌داند،‌ شرایطی که او را وادار کرده است دست به واردات کاغذ روزنامه و صادرات فلوتینگ کند. متن گفت‌وگو با وی به‌شرح ذیل است:‌

 اقدام کارخانه چوب و کاغذ مازندران برای واردات کاغذ روزنامه تعجب بسیاری را برانگیخت،‌ چه شده است که بزرگترین تولیدکننده کاغذ روزنامه در کشور که در سال‌های گذشته همواره از رقابت با واردات صدمه دیده است،‌ خود اقدام به واردات کاغذ کرده است؟

شرکت چوب و کاغذ مازندران هم تولید می‌کند و هم به‌عنوان یک شرکت بازرگانی بخشی از کسری کاغذ کشور را نیز وارد می‌کند‌، به هر حال کارخانه برای ادامه فعالیت خود نیازمند انجام فعالیت‌های اقتصادی نیز است،‌ ما تعهداتی را به برخی از روزنامه‌های کشور داشتیم که باید عمل می‌کردیم. بخشی از این 3 هزار تن کاغذ به روزنامه همشهری فروخته خواهد شد،‌ بخشی برای روزنامه‌های استانی، نشریات استانی، نشریات کوچک و اتحادیه مطبوعات اختصاص خواهد یافت.

‌ یعنی اصلاً فروش در بازار آزاد نداشتید؟

خیر، به هیچ وجه در بازار آزاد فروش نداشتیم.

 

شنیده می‌شود، کارخانه مازندران تولید کاغذ تحریر و روزنامه را که نیاز اصلی کشور است،‌ متوقف کرده و تنها تولید کاغذ فلوتینگ و بسته‌بندی برای صادرات به خارج از کشور را دارد.

 

خیر، چنین نیست،‌ ما همین هفته گذشته هزار تن کاغذ تحریر تولید کردیم و بخشی از تعهدات باقی‌مانده خود به وزارت آموزش و پرورش را پاسخ دادیم. از روز گذشته نیز خط تولید روزنامه روشن شده است و ما کاغذ روزنامه را نیز در دست تولید داریم.

 

بخش عمده‌ای از تولید ما کاغذ فلوتینگ است،‌ به هر حال در شرایط فعلی کشور و کمبود مواد اولیه باید بهترین تصمیم‌ها را گرفت،‌ من اگر بخواهم کاغذ چاپ و تحریر بزنم چوب باکیفیتی نیاز دارم، مطالباتی که ما از سازمان جنگل‌ها داشتیم، کیفیتی نزدیک به چاپ و تحریر ندارد‌، مگر اینکه چوب‌هایی که بابت زراعت خریدیم یا وارداتی‌ها از سال 93 و 94 را در چاپ و تحریر به‌کار ببریم. در سال‌های گذشته چون کیفیت کاغذ چاپ و تحریر خوب نبود، آموزش و پرورش رغبتی نشان نداد، ما سمت‌وسو را به کیفیت بهتر بردیم و سال گذشته یکی دو تا نمونه 100تنی زدیم تا رضایت آموزش و پرورش را جلب کردیم به همین خاطر قرارداد 5هزار تنی را بستیم.

کاغذ صادراتی کارخانه فقط فلوتینگ است، به‌خاطر اینکه خریداران داخلی شرکت را به این سمت برده بودند که مدت‌دار پرداخت می‌کردند‌، و نقدینگی کم بود، در صادرات هم کار کردیم، فقط هم فلوتینگ یا کارتن صادر می‌کنیم، این صادرات موجب شد تا در سال 96 هزینه‌ها و زیان‌ها را پوشش دهیم تأمین حقوق و دستمزد کارگرها را بکنیم.

 

آموزش و پرورش مدعی است که شما به وعده‌تان عمل نکردید و از این 5هزار تن تنها 3هزار تن را تحویل داده‌اید؟

 

بله، 3هزار تن تا پایان سال گذشته تحویل دادیم و در دو سه هفته اخیر نیز هزار تن تولید و ارسال کردیم‌، طی دو هفته آینده هزار تن باقی‌مانده را نیز ارسال خواهیم کرد.

 

تسنیم: برای تولید کاغذ روزنامه مگر از خمیر وارداتی استفاده نمی‌کنید، چه نیازی به چوب است؟

 

خیر‌، چنین نیست‌، در تولید کاغذ روزنامه 10 درصد خمیر و 80 درصد چوب استفاده می‌شود. البته ما کاغذ روزنامه را تعطیل نکرده‌ایم‌، اکنون در حال بروزرسانی و تعمیر دستگاه‌‌ها هستیم تا برنامه چاپ کاغذ روزنامه را آغاز کنیم‌، اما مشکلاتی در این مسیر وجود دارد‌، تا سال گذشته شرایط متفاوت بود‌، کارخانه در قراردادی که اواخر سال 94 و اوایل سال 95 با روزنامه همشهری بسته بود،‌ قیمت را 2 هزار و 150 تومان زده بود‌، در حالی که قیمت تمام‌شده کاغذ برای ما 2700 تومان است. تولید کاغذ روزنامه با این قیمت برای ما جز ضرر چیزی ندارد،‌ طبیعتاً باید فعالیتی را انجام دهیم که بتوانیم تأمین هزینه کنیم.

‌ برگردیم به موضوع واردات کاغذهای روزنامه،‌ فرمودید که برای سوددهی بیشتر و تأمین هزینه‌‌های جاری کارخانه و پاسخ به کسری کشور اقدام به واردات با ارز 4200تومانی کردید،‌ در حالی که وظیفه اصلی کارخانه تولید این نوع کاغذ بوده است‌، این کاغذها را در بازار توزیع کردید؟

ببینید،‌ ما از همان شرایطی استفاده کردیم که سایر واردکننده‌ها استفاده کردند‌، به‌قیمتی متعادل نیز فروخته‌ایم‌، بسیاری از واردکننده‌ها با قیمت بالاتری در بازار می‌فروشند‌، برای نمونه روزنامه همشهری که بیشترین شمارگان کشور را دارد‌، با پیشنهادهای بندی 4600 تومان و ... نیز مواجه بوده است. درحالی که رقم پیشنهادی ما 300 تومان پایین‌تر است.

ما تلاش می‌کنیم تا چرخه تولیدخود را به‌حرکت در بیاوریم،‌ اما باید تأمین هزینه‌ها را نیز داشته باشیم، ما تا پیش از این آب‌اکسیژنه را لیتری 1600 تومان می‌خریدیم‌، اما اکنون با لیتری 5400 تومان. ما نیتمان این نیست که نیازهای اساسی کشور را رها کنیم و فقط به منافعمان بیندیشیم، اگر ببینم الآن مشتری هست که 4200 تومان کاغذ روزنامه را می‌خرد و برای من هم زیر ده درصد سود دارد، تولید را از سر می‌گیریم‌، اما وقتی ما قرارداد می‌بندیم 2150 تومان ولی قیمت تمام‌شده 2700 تومان است،‌ چه‌کسی می‌خواهد تأمین هزینه‌های ما را بکند؟

کارخانجات داخلی وضعیت بغرنجی دارند،‌ با فروش زمین، ماشین و ملک در این شرایط سخت به حیات ادامه می‌دهند،‌  با وجود این، ما تولید داخل را متوقف نکردیم،‌ حتی از روز گذشته تولید کاغذ روزنامه داشتیم.

 

با مشکل مواد اولیه چه خواهید کرد؟ گویا مذاکراتی برای برداشت چوب‌های بر زمین افتاده با سازمان جنگل‌ها داشتید،‌ به نتیجه رسید؟

واردات چوب از روسیه فعلاً ارزان‌ترین و کم‌هزینه‌ترین روش است،‌ سازمان جنگل‌ها نیز هنوز مجوز را صادر نکرده است،‌ کما اینکه ما از سازمان جنگل‌ها 328 هزار متر طلب‌کار هستیم‌.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

به گزارش چاپ و نشر به نقل از تسنیم احمدرضا امیری، مدیر‌کل دفتر چاپ و توزیع کتاب‌های درسی وزارت آموزش و پرورش، در پاسخ به اینکه در سال حمایت از کالای ایرانی آیا وزارت آموزش و پرورش برای چاپ کتاب‌های درسی از کاغذ داخلی استفاده خواهد کرد یا خیر، گفت: سال گذشته ما سفارش تولید پنج هزار تن کاغذ چاپ و تحریر به کارخانه چوب و کاغذ مازندران دادیم قرار بود تا پایان سال پنج هزار تن را به ما تحویل دهند. اما تنها 2 هزار تن تحویل داده است.

وی ادامه داد: ما وظیفه خود می‌دانیم که از تولید ایرانی حمایت کنیم،‌ اما تولیدکننده ایرانی نیز باید به کیفیت کالای خود توجه داشته باشد،‌ چندین سال است که دفتر چاپ از کاغذ ایرانی نیز برای تولیدات خود استفاده می‌کند‌، ما رایزنی‌های مختلفی با کارشناسان داشته‌ایم،‌ کاغذ مورد استفاده در کتاب‌های درسی لازم است استانداردهایی داشته باشد،‌ کاغذهای داخلی ما هنوز به آن استانداردها نرسیده‌اند. اما ما در خرید آن‌ها همراهی و مشکارکت می‌کنیم ولی انتظار می‌رود که کاغذ داخلی نیز از نظر فنی به آن استانداردها برسد.

امیری تصریح کرد: برای نمونه ما برای مفتولی کردن کاغذ نباید با مشکل شکننده بودن کاغذ مواجه شویم یا در چاپ تصاویر نباید پشت‌نمای تصویر روی کاغذ زیاد باشد. هم‌چنین وقتی کاغذ در کاغذ خشک‌کن قرار می‌گیرد،‌ نباید با تغییر رنگ مواجه شود‌، این‌ها ایراداتی است که در کاغذ‌های داخلی ما تا حدودی وجود داشته و باید رفع شود.

وی گفت:‌ دوستان ما در کارخانه چوب و کاغذ مازندارن مقداری کم لطفی کردند‌، در خریدی که ما پایان سال گذشته داشتیم، تعهدات را عمل نکردند، پنج هزار تن قرار بود، بدهند دو هزار تن تحویل دادند. سه هزار تن را هنوز تحویل نداده‌اند، اگر ما بخواهیم حمایت داشته باشیم‌، باید تضمینی هم نسبت به تحویل سفارش وجود داشته باشد.

امیری در پاسخ به اینکه آیا برای سال جدید سفارش تولید داده‌اید، گفت:‌خیر وقتی هنوز سفارش سال گذشته را کامل تحویل نگرفته‌ایم،‌ سفارش جدید نمی‌دهیم.

در جریان برگزاری بیست‌‍وششمین دوره نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم، حجت الاسلام و المسلمین علی‌رضا سبحانی‌نسب مدیر انتشارات نشر جمال درباره‎ی وضعیت کاغذ داخلی اظهار کرد: تا هفته گذشته که من آمار گرفتم قیمت کاغذ ایرانی از کاغذ خارجی که کیفیت بهتری هم دارد بیشتر است. به نظرم دلیلش این است که مدیران ما چه بخش فرهنگی و چه بخش تجارت و صنعت داشتن کاغذ ایرانی را به عنوان یک کاغذ استراتژیست قبول ندارند به همین دلیل الان مشکلی به نام کاغذ ایرانی به‌وجود آمده است و اصلا اینگونه نیست که کاغذی به نام کاغذ ایرانی داشته باشیم که از آن استقبال شود بلکه اصلا کاغذ ایرانی وجود ندارد و سهم موجود آن سهم بسیار ناچیزی از سهم بازار است که اگر توسط شرکت‌های خصوصی و نه دولت تدبیر شود یک کالای ایرانی پا می‌گیرد که فکر می‌کنم همه ناشران استقبال کنند. تولید کاغذ ایرانی اراده مسئولان را می‌طلبد.

حجت‌الاسلام سبحانی‌نسب گفت: خرید باید معقول باشد یعنی اگر یک کاغذ ایرانی که از نظر کیفیت پایین‌تر از کاغذ خارجی است را با 20-30 درصد گران‌تر بخری صحیح نیست و مشخص است که یک جایی از چرخه اقتصاد مشکل دارد که مسئولان باید آن را حل کنند که نیاز به تدبیر و قابل برنامه‌ریزی دارد.

وی ادامه داد: البته اگر بدانیم قرار است کاغذ ایرانی با کیفیت برایمان تولید شود می‌توانیم دو-سه سال تحمل کنیم تا چرخه اقتصاد کاغذ ایرانی پا بگیرد که اگر همچین اتفاقی بیفتد من به عنوان ناشر با افتخار از آن کاغد استفاده می‌کنم، هرچند که تا اکنون هم چند جلد کتاب مختص بزرگ‌سالان و نوجوانان به نام‌های نهج‌البلاغه، چهل حدیث مرتضی و... را به صورت سیاه سفید و رنگی به صورت دو یا چهار رنگ منتشر کردم البته درست است که کیفیت خارجی را ندارد ولی می‌شود.

مدیر انتشارات نشر جمال اظهار کرد: اگر کاغذ ایرانی به بازار بیاید و هرفصل یک درصد کیفیت را افزایش دهند بعد از دو سال کارهای چهار رنگ را با کفیت عالی بر روی کاغذ ایرانی چاپ می‌کنیم اراده حل شدن مشکل کاغذ در ایران وجود ندارد چون سودجویان از واردات کاغذ بیشتر سود می‌برند. حجم بسیار سنگینی از سود واردات وجود دارد وگرنه مشکل کاغذ از موشک که سخت‌تر نیست اگر مسئولان اراده کنند یک شبه حل می‌شود و سه ماهه قابل مصرف است.

حجت‌الاسلام سبحانی‌نسب بیان کرد: همچنین باید برای تقویت و بهتر شدن وضعیت کاغذ ایرانی تلاش کرد و اینکه کاغذ الان با 10 سال پیش تغییری نکرده ضعف بزرگی برای این بخش است.

نشر تخصصی دفاع مقدس پس از آنکه سال 97 سال «حمایت از کالای ایرانی» نام گرفت، اعلام کرد، از این پس در تهیه کتاب های خود از کاغذ ایرانی استفاده خواهد کرد.

جانمراد احمدی با اشاره به نامگذاری سال 97 (حمایت از کالای ایرانی) از سوی مقام معظم رهبری اظهار کرد: انتشارات دارخوین از سال 89 فعالیت خود را در حوزه انتشار کتاب دفاع مقدس آغاز و تاکنون بیش از 600 عنوان کتاب تولید کرده است.

وی با بیان اینکه بخشی از فعالیت انتشارات دارخوین شامل سفارش هایی است که به نویسندگان داده می شود، افزود: بخشی دیگر از فعالیت ما انجام سفارش سازمان ها و اشخاص است که از این پس در هر دو بخش از کاغذ ایرانی استفاده خواهیم کرد.

ناشر برتر کتاب سال 96 ادامه داد: با وجود اینکه تاکنون اختیار سفارش کتاب با سرمایه گذار و یا سفارش دهنده بود اما پس از اعلام و ابلاغ سیاست جدید به چاپخانه دارانی که با ما همکاری دارند و در راستای عمل به تاکیدات مقام معظم رهبری، از کاغذ تولید داخل استفاده خواهیم کرد.

احمدی با بیان اینکه اصولا گرایش به استفاده از کاغذ ایرانی وجود ندارد، اضافه کرد: به نظر میرسد این نوع کاغذ فاقد کیفیت است در حالی که اکنون درصد زیادی از کتابهای درسی و آموزشی که حساسیت هم روی آنها وجود دارد با کاغذ ایرانی چاپ می شود.

مدیر مسئول انتشارات دارخوین تصریح کرد: تلاش می کنیم به سهم خود در تحقق شعار و نامگذاری سال 97 گام برداریم و امیدوار هستیم دیگر ناشران کشور هم برای تقویت بنیه اقتصادی کشور در این مسیر حرکت کنند.

به گفتهی احمدی، در صورت استفاده از کاغذ تولید داخل، کارخانه های کاغد تولید بیشتر داشته و به تبع آن کارگران بیشتری را بکار خواهند گرفت که ادامه کار منجر به افزایش کیفیت هم خواهد شد هرچند با جلوگیری از خروج ارز از کشور به اقتصاد کشور نیز کمک می شود.

وی با بیان اینکه عمر بسیاری از کارخانه ها و کارگاه ها به دلیل برخی مشکلات و موانع زیاد دوام پیدا نمی کند تا بتوانند شرایط خود را بهبود بخشند، گفت: برای جلوگیری از تعطیلی این کارخانه ها باید پیش قدم شد.

ناشر برتر کشور در سال 93 با بیان اینکه کیفیت و قیمت کاغذ ایرانی با مشابه خارجی تفاوت چندانی ندارد، اضافه کرد: در حال حاضر موضوع مهم، کمبود کاغذ ایرانی است که در صورت رفع این مشکل، بی شک همه ناشران و صاحبان این عرصه از این کالا استقبال خواهند کرد.

به گفته وی، استفاده از کاغذ ایرانی برای انتشار کتاب، قیمت آن را هم تحت تاثیر قرار می دهد، می توان موجب ترغیب مردم به مطالعه کتاب شد و بهانه هایی چون گران بودن کاغذ و قیمت کتاب را از آنها گرفت هرچند این موضوع، عاملی برای رقابت کارخانه های داخلی و افزایش کیفیت خواهد شد.

احمدی افزود: برای نیل به این مهم، علاوه بر حمایت دولت، همراهی مردم و توجه تولیدکنندگان، به کار ‌رسانه ای نیز نیاز است، زیرا اهالی رسانه نقش بسیار موثری در ترغیب و تشویق به خریداری اجناس و تولیدات داخلی دارند.

ناشر انتشارات دارخوین که بیش از 200 عنوان کتاب را برای سال 97 در دست تهیه دارد گفت که حتی الامکان از اجناس تولید داخل استفاده می کند تا جایی که بسیاری از لوازم و تجهیزات منزل و دفتر کار او تولید داخل است.

احمدی گفت: در صورتی که همواره فکر کنیم جنس ایرانی بدون کیفیت است هرگز پیشرفت نکرده و به کیفیت مطلوب نخواهیم رسید پس باید نگاه خود را در این باره که کالای ایرانی فاقد کیفیت است، تغییر دهیم.

به گفته وی، باید نظارت بر کیفیت کاغذ ایرانی وجود داشته باشد تا کارخانه دار هم به تولید کار با کیفیت عادت کرده و موجب رضایت مشتری شود؛ امری که به روز شدن دستگاه ها را هم در پی دارد.

 

هشتمین قسمت از فصل دوم برنامه «به اضافه مستند» با پخش مستند «کاغذ یک درنگ مچاله» همراه بود و پس از آن نشست نقد و بررسی با حضور دو مهمان ویژه، ابوالفضل روغنی گلپایگانی رئیس سندیکای تولیدکنندگان کاغذ و مقوا و رئیس کمیسیون صنایع اتاق ایران و غلامرضا شجاع نماینده مصرف‌کنندگان کاغذ در کشور برگزار شد.

 

با توجه به کمبود تولید کاغذ در کشور، نیازمند واردات هستیم

غلامرضا شجاع در ابتدای صحبت‌های خود گفت: مسلما واردات کاغذ نیاز ما است. اعتقاد ما این است که به عنوان یک وظیفه شرعی و میهنی طرفدار تولید داخلی و عدم وابستگی به واردات هستیم اما در زمان فعلی با تولید کم کاغذ در کشور و با تعطیلی یکی از بزرگ‌ترین تولید‌کنندگان کاغذ و توجه به این‌که اکنون تنها به اندازه ۱۰ درصد نیاز کشور، تولید داریم، مابقی را باید از خارج وارد کنیم. این موضوع بحثی است که نمی‌توان از آن چشم پوشید. ما از تولید داخلی حمایت خواهیم کرد اما فعلا تولید داخلی نمی‌تواند تامین کننده کاغذ مورد نیاز کشور باشد.

میزان مصرف کاغذ جزو شاخصه‌های توسعه یافتگی تلقی می‌شود

ابوالفضل روغنی درباره‌ی این که آیا تولید‌کنندگان ما توانایی تولید کاغذ مورد نیاز کشور را دارند یا خیر، گفت: باید از ۲-۳ منظر کاغذ را تعریف کنیم. کاغذ محصول فرهنگ است و ایران دومین کشور پس از چین است که توانست به تولید کاغذ دست پیدا کند. در حقیقت ایران صاحب تکنولوژی و نوآوری در کاغذ است. علاوه بر این کاغذ یک محصول اقتصادی است که در GDP ما تاثیرگذار است. بدین معنی که جز شاخصه‌های توسعه یافتگی تلقی می‌شود. اگر کشوری میزان مصرف بالایی از کاغذ داشته باشد، جز شاخصه‌های توسعه یافتگی آن منظور می‌شود. باید در مورد آمار و ارقام صحبت کنیم. این که بگوییم واردات کاغذ خوب است یا بد است، باید به زنجیره ارزش توجه کنیم. این زنجیره بدین معنی است که یک کشور نمی‌تواند تامین‌کننده همه‌ی کالاهای خود باشد و باید بخش‌هایی را وارد کند. این که بخواهیم خود را به صورت یک کدخدا و دهکده کوچک تصور کنیم که همه‌چیز برای خودمان باشد، شدنی نیست. در منابع هم این‌چنین آمده است که همه‌ی کشورها باید مثل زنجیره با هم در ارتباط باشند. من مخالف واردات نیستم. این موضوع باید اتفاق بیفتد اما دقت کنید که همه‌ی کشور‌ها از صنایع داخلی‌شان دفاع می‌کنند. علاوه‌بر این ما یک کشور آرمان‌گرا، انقلابی و اسلامی نیز هستیم که رهبری داریم و ایشان نیز تاکیدات فراوانی مبنی بر تولید و اشتغال ملی دارند. کشور ما در حدود ۱۳-۱۴ درصد بیکار دارد، این یک معضل اجتماعی بزرگ است که می‌تواند ناهنجاری‌های بزرگی را در کشور به وجود بیاورد. اگر مسئولان نتوانند زمینه ایجاد شغل و رفاه اجتماعی را فراهم کنند، حتما یک سری عوارض اجتماعی به وجود می‌آید که به هیچ وجه قابل پسند نیست.

عمر مفید کتاب درسی، بیش‌تر از ۹ ماه نیست/ دلیل ندارد که با کیفیت‌ترین کاغذ‌های موجود در دنیا را تبدیل به کتابی کنیم که عمر آن نهایتا ۹ ماه است

وی ادامه داد: بنابراین تنها جایی در کشور که می‌تواند موتور توسعه‌یافتگی باشد و ایجاد شغل پایدار نماید، بخش تولید و خدمات است. کشور ایران قبل از انقلاب، به عنوان یک کشور صنعتی در منطقه تلقی می‌شد و بخش‌های خصوصی بسیار قوی داشتیم. بعد از انقلاب اتفاق‌هایی افتاد و همزمان با انقلاب اسلامی، جنگ ۸ ساله بر ما تحمیل شد. این اتفاقات ادامه داشت تا اکنون که هنوز درگیر تحریم‌ها ناجوانمردانه بین‌المللی هستیم. این موضوعات صنعت ما را کوچک و ضعیف کرد. در زمینه کاغذ تحریر، حدود ۳۸۰ هزار تن مصرف داریم که خرج انواع مختلف کتب می‌شود. علاوه بر این بخش روزنامه را داریم. در وزارت ارشاد این ادعا وجود دارد که در این بخش حدود ۱۲۰ هزارتن مصرف کاغذ داریم اما ما اعتقاد داریم که چنین مصرفی وجود ندارد. دلیل آن هم یک آمار بین‌المللی است که در ادامه برنامه بازگو خواهم کرد. ما اعتقاد داریم که حدود ۷۰ هزار تن مصرف داریم ودلیل این کاهش نیز صنایع دیجیتال است، روزنامه‌هایی که به صورت دیجیتال در همه دنیا استفاده می‌شود. در کشور ما در بهترین شرایط حدود ۱۵۰ هزار تن کاغذ تحریر می توانیم تولید کنیم و بنابراین تا ۳۸۰ هزار تن کمبود داریم و باید واردات کاغذ انجام بدهیم. در این قسمت کمبود داریم و باید منطقی برخورد کنیم. باید حتما به دنبال واردات در این بخش برویم و کاغذ مورد نیاز را وارد نماییم. هم‌چنین در بخش کاغذ روزنامه نیز، چیزی در حدود ۳۰ هزار تن کاغذ روزنامه می‌توانیم تولید کنیم. پس حدود ۴۰ هزار تن کاغذ روزنامه باید وارد کنیم. در همه‌جای دنیا از صنایع‌ داخلی دفاع می‌کنند. حتی آمریکا و چین و این اتفاق از این جهت است که بتوانند صنایع خود را برای اشتغال، ایجاد رشد و تعالی در جامعه، افزایش درآمد مردم و حفظ کنند. حال اگر بخواهید وارد بحث تعرفه بشوید باید گفت که ما به عنوان سندیکای کاغذ و مقدا دنبال افزایش تعرفه بودیم. حال باید دقت داشت که ۷۵-۸۰ درصد اقتصاد کشور ما دولتی است. این یک اقتصاد بیمار است. بدین معنی که در این اقتصاد هزینه بر فایده معنی ندارد. در موضوع کاغذ روزنامه، تعدادی از روزنامه‌های ما دولتی هستند و تعدادی خصوصی هستند. هم‌چنین آموزش و پرورش به تنهایی سالانه ۴۵ هزار تن کاغذ مصرفی تحریر دارد. ما همیشه این بحث را با آموزش و پرورش داریم که عمر مفید کتاب درسی، بیش‌تر از ۹ ماه نیست و هیچ دلیلی ندارد که برویم و با کیفیت‌ترین کاغذ‌های موجود در دنیا را بیاوریم و تبدیل به کتابی کنیم که عمر آن نهایتا ۹ ماه است.

تولید ۱۵۰ هزار تنی کاغذ در داخل کشور اتفاق نمی‌افتد

 غلامرضا شجاع در بخش دوم صحبت‌های خود گفت: در مورد آمار‌هایی که آقای روغنی دادند، ما نیز با اختلافی حدود ۱۰ درصدی نسبت به اعداد ایشان، موافق هستیم و به نظرم چیزی حدود ۸۰ هزار تن مصرف کاغذ روزنامه داریم. بعضی‌ها انگار چشمشان را می‌بندند. بنده اطلاع دقیق دارم که روزنامه‌هایی که اکنون بر روی دکه‌ها می‌رود، تیراژی کمتر از ۵ هزار عدد دارد و این خیلی بد است. در حقیقت فقر مطالعه همه ما و فرهنگی‌ها را آزار می‌دهد. اکنون روزنامه‌های اسم و رسم دار با کاهش تیراژ زیادی مواجه هستند. البته این را نیز باید بگویم که تولید ۱۵۰ هزار تنی داخل کشور، رسما اتفاق نمی‌افتد و این حجم از تولید کاغذ نداریم. اکنون شاهد این موضوع هستیم که حدود یک سال است که یک خط تولید مهم چوب و کاغذ مازندران تعطیل است و در حوزه کاغذ تحریر هیچ تولیدی نداشته است. رقمی که من اعلام کردم مبنی بر ۱۰ درصد نیاز کشور، آمار اکنون است و شاید آماری که آقای روغنی اعلام کردند برای سال گذشته باشد.

کاغذی که از تولید‌کننده داخلی خریداری شد با ۱۰ ماه تاخیر تحویل داده شد

وی ادامه داد: در ارتباط با کتاب‌های درسی، من نیز هم‌رای با‌ آقای دکتر روغنی هستم. کاغذ داخلی ما می‌تواند برای کتاب‌های درسی مورد استفاده قرار بگیرد، البته مصرف‌کنندگان بزرگ مثل افست و چاپ و نشر کتاب درسی اعتقاد دارند که بین ۲۰ تا ۳۰ درصد، کاهش بهره‌برداری دارند. بدین معنی که ماشین‌های چاپ آن‌ها به دلیل داشتن پرز و خاک و اشکالات دیگر که در کاغذ داخلی وجود دارد با کاهش بهره‌برداری مواجه می‌شوند. این موضوع مشکلی است که در فیلم مستند نیز به آن اشاره شده بود. اما در ارتباط با کتاب‌های درسی باید گفت خریدی که انجام شده است با ۱۰ ماه تاخیر داده شده است. حال فرض کنید که این کاغذ ۱۰ ماه نمی‌‌رسید و اینان نیز واردات کاغذ نداشتند، چگونه می‌توانستند کتاب درسی این تعداد دانش‌آموز را آماده کنند. اشکالاتی که به کاغذ داخلی داریم، علاوه بر کیفیت و کمیت،‌ در بخش‌های دیگر نیز حرف داریم. این را باید بگویم که کاغذ‌های خوب هم تولید می‌شود اما مقدار آن بسیار کم است. بدین معنی که کاغذ خوبی که برای چاپ کتاب‌های غیر درسی هم لازم است، خیلی کم است و شاید کمتر از ۵ درصد مصرف واقعی ما باشد.

افزایش تعرفه، دست در جیب مردم کردن است/ بدترین نوع حمایت افزایش تعرفه است

ما به عنوان مصرف‌کننده‌ها و چاپخانه‌داران و بقیه اصناف اعتقاد داریم که هر زمان توانستیم ۵۰ درصد نیازمان در کشور را به صورت واقعی تامین نماییم، آمادگی این را داریم که ۱۰۰ درصد پشت تولید‌کننده‌مان باشیم. اکنون نیز پشتیبان تولید‌کننده هستیم و اعتقاد داریم که دولت باید تولید‌کننده داخلی را حمایت کند و بسته حمایتی در نظر بگیرد و دولت باید مالیات بر ارزش افزوده را که به تولید‌کننده داخلی ما تحمیل می‌شود را مدیریت کند. اگر دولت می‌خواهد حمایت کند در بخش خمیر کاغذ، سفید‌کننده آن، چسب آن و وارد بشود و کمک کند. ما بدترین نوع حمایت را افزایش تعرفه می‌دانیم چرا که افزایش تعرفه، دست در جیب مردم کردن است. دغدغه اصلی ما موضوع اشتغال است. ما بیش از چند ۱۰۰ هزار نفر آدم در حوزه نشر، چاپ، مطبوعات و را داریم. علاوه بر این از کاغذ در بخش بهداشتی، غذایی و استفاده می‌شود که با چنین رویکردی این حوزه‌ها دچار کم‌کاری شده و اشتغال به خطر می‌افتد.

دولت از وارد‌کننده مالیات بر ارزش افزوده نمی‌گیرد اما از تولید کننده داخلی می‌گیرد

ابوالفضل روغنی در پاسخ به این سوال که آیا نسبت بندی مناسبی برای تولید و مصرف کاغذ در کشور انجام شده است یا خیر گفت: خیر. ما اصلا بلد نیستیم که چه‌طور باید حمایت کنیم. من هم خیلی موافق تعرفه نیستم. اگر ما اعتقاد داریم که باید یک نظام اقتصادی شفاف داشته باشیم، تعرفه خوب نیست. یکی از مهم‌ترین عواملی که در wto به ما تکلیف می‌شود، برداشتن دیوار تعرفه است. دولت برای حمایت باید کارهای دیگری بکند اشکالی که به کار دولت در حوزه تولید کاغذ وارد است که البته ظلم مضاعفی به تولید‌کنندگان است این است که برای یک وارد‌کننده ۹ درصد مالیات بر ارزش افزوده نمی‌گیریم اما وقتی سراغ تولید‌کننده می‌رویم، از خمیر و تمام مواد اولیه‌اش مالیات بر ارزش افزوده می‌گیریم. بنابراین در کورس رقابت در هم‌اکنون ۹ درصد تولید داخل را عقب انداختیم. قیمت تمام شده در کشور ما بالا است. در کجای دنیا، بهره‌های بانک برای تولید، ۲۴ درصد است. می‌گویند این بهره‌ها ۱۸ درصد است اما اگر کسی وام ۱۸ درصد سراغ دارد به ما هم بگوید. حال چنین وامی با تاخیر و به ۳۸ درصد تا ۴۲ درصد بهره می‌رسد. اکنون کشورهای اطراف ما را ببینید. برای مثال درصد بهره در امارات۴ درصد است، در ژاپن صفر است و در اکثر کشورهای اروپایی ۳ درصد است. حمایت این است.

روغنی به ارائه‌ی آماری از واردات کاغذ در کشور پرداخت و گفت: در سال گذشته حدود ۷۰-۸۰ درصد واردات داشتیم. کشور نیاز دارد و من هم گفتم که مخالفتی با واردات ندارم. چرا که کمبود داریم. من به دولت توصیه‌ای دارم و آن این است که دولت در سرمایه‌گذاری در این بخش کمک کند. ما در اقتصاد نقطه سفارش را داریم. به معنی جایی که تولیدمان اقتصادی است. وقتی یک کارخانه‌ای میخواهد ۵ هزار تن یا ۱۰ هزار تن کاغذ تولید کند، اصلا اقتصادی نیست. در حالی که شرکت‌های چینی و سوئدی ارقامی نزدیک به ۴۰۰ هزار تن یا یک میلیون تن تولید کاغذ دارند. اکنون جمع تولید کارخانه‌های کاغذ تحریر، ۱۵۰ هزار تن است. اصلا اقتصادی نیست. باید کمک کنیم. منابع را داریم، میتوانیم زیرساخت‌ها را فراهم کنیم تا برای رسیدن به ۴۰۰ هزار تن ظرفیت ایجاد کنیم.

عده‌ای وارد بازار واردات کاغذ شدند که اصلا ربطی به آن نداشتند

شجاع درباره‌ی آمار واردات کاغذ به کشور گفت: در سال ۱۳۹۱، حدود ۳۰۵ هزار تن واردات داشتیم که طبق دو تعرفه ۵۵۰۰ و ۵۷۰۰ است و در سال ۱۳۹۵، ۳۱۵ هزار تن واردات کاغذ چاپ و تحریر داشتیم. در بعضی جاها می‌شنویم که این واردات بی‌رویه بوده است در حالی که اصلا این گونه نیست. وقتی به آمار ۱۳۹۱ نگاه می‌کنید و با آمار ۱۳۹۵ مقایسه می‌کنید و تفاوت ۳-۴ درصدی را می‌بینید، خب خوب است. ما در مقطعی که ارز دولتی وجود داشت، عده ای وارد این بازار شدند که اصلا ربطی به آن نداشتند. هم من و هم آقای دکتر روغنی طرفدار واردات شناسنامه دار معتبر هستیم. وقتی بازار کاغذ برهم بخورد، حتی بانک‌های ما هم وارد واردات کاغذ می‌شوند، ارگان‌های نظامی ما وارد واردات کاغذ می‌شوند و متاسفانه هر کسی که پول دارد فکر می‌کند که باید وارد این بازار بشود و نتیجه‌ی آن بازار آشفته‌ای است که در سال ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ شاهد آن بودیم.

سود تسهیلات ۱۸ درصد فقط یک شعار است

در مورد موضوعی که آقای روغنی مبنی بر عدم دریافت ۹ درصد مالیات ارزش افزوده از وارد‌کنندگان داشتند باید بگویم که من دفاعی از وارد‌کنندگان نمی کنم اما بالاخره نیاز کشور است. دقت کنید که تمام دولت‌های بعد از انقلاب و حتی قبل از انقلاب، همیشه کاغذ را حمایت کردند. این موضوع در کشورهای دیگر هم وجود دارد. اگر واردکننده ۹ درصد مالیات ارزش افزوده را نمی‌دهد، به این دلیل است که دولت تلاش می‌کند تا ساعات مطالعه، تیراژ کتاب و از آموزش حمایت کند نه این که از وارد‌کننده حمایت کند. در این‌جا است که به دولت می‌گوییم که بیاید و موانع را از سر راه تولید بردارد. رقم وحشتناک بهره کاملا درست است. ۱۸ درصد که می‌گویند کاملا شعار است. اصلا از بسته حمایتی که در سال گذشته مطرح شد، هیچ مقداری شامل تولید‌کنندگان داخلی نشد.

ابوالفضل روغنی در پاسخ به سوال مجری برنامه مبنی بر وضعیت تولید کاغذ در کشور گفت: ظرفیت ایجاد شده در کشور برای تولید کاغذ ۱۵۰ هزار تن است. این بدین معنی نیست که همه‌ی آن قابل دسترسی باشد. ممکن است که ما ۷۰ هزار تن از این مقدار را تولید کرده باشیم. در تولید یک ظرفیت اسمی داریم و دیگری ظرفیت عملیاتی داریم.

آموزش و پرورش به دنبال بهانه‌های متعدد بود که کاغذ داخلی نخرد

وی ادامه داد: در مورد تاخیر در تحویل کاغذ که آقای شجاع نیز فرمودند باید بگویم متاسفانه بی اخلاقی بسیار گسترش پیدا کرده است. امروز برای این که کالایی را بخرم و قیمت آن را پایین بیاورم، می‌گویم که کالا کیفیت نداشت. من این ۱۰ ماه را خیلی نمی‌توانم تایید کنم. ممکن است که این اتفاق رخ داده باشد اما دوستان ما در وزارت آموزش و پرورش به دنبال بهانه‌های متعدد بودند تا کاغذ داخلی نخرند. دلایلی نظیر پرز، پاره شدگی، پایین اوردن راندمان کاری و از جمله موضوعاتی بود که استفاده می‌شد. کیفیت معنا و مفهومی دارد که دارای استاندارد است. شما می‌توانید بروید بنز بخرید و در خیابان‌های تهران مسافرکشی کنید. آیا این کار منطقی و اقتصادی است؟ در کشور ما اقتصاد ایجاب می‌کند که افراد با پراید بیایند و مسافرکشی کنند و این ماشین کیفیت لازم برای مسافرکشی را دارد.

در دنیا ارزان‌ترین کاغذ را تبدیل به روزنامه می‌کنند

کاغذ‌هایی که در ایران تولید می‌شوند، به درد کتب ارزشمند گنجینه ایرانی نمی‌خورند. باید بروند و کاغذ‌های LWC خارجی بخرند که بسیار خوب‌تر است چرا که کتابی که دارد تولید می‌شود ممکن است ۱۰-۱۵ سال در گنجینه باشد و مورد استفاده قرار بگیرد. در ایران نمی توانیم چنین استانداردی را تامین کنیم اما برای کتاب درسی که عمر ۹ ماهه دارد می‌توانیم. فرهنگ ما در ایران با همه‌جای دنیا متفاوت است. در دنیا روزنامه را به صورت رایگان و البته با کاغذ کاهی می‌دهند. در حقیقت ارزان‌ترین کاغذ موجود در بازار را تبدیل به روزنامه می‌کنند و دست مردم می دهند. ما چون پول نفت داریم، دولت دست در جیبش می‌کند و می‌گوید بروید و بهترین کاغذ را بخرید و آن را تبدیل به کتاب درسی ۹ ماهه بکنید. اصلا این‌گونه نیست و در دنیا چنین چیزی رخ نمی‌دهد.

چرا روزنامه‌های دولتی حاضر نیستند از کاغذ داخلی استفاده کنند

شجاع در پاسخ به این سوال که آیا کیفیت کاغذ تولید داخل به قدری پایین است که فقط به درد نیازمندی‌های روزنامه می‌خورد، گفت: این کاغذ برای مصرف کتب درسی ما کاملا مناسب است اما برای کتاب‌هایی که نیازمند نگهداری است، به هیچ عنوان مناسب نیست. من این حرف را خطاب به دولت می‌زنم. آقای دولت، اگر شما دلتان برای موضوع تولید داخلی می‌سوزد، مثل تمام کشورهای پیشرفته و توسعه یافته بیاید و به تمام اداره‌جات، ارگان‌های حکومتی و دستور بدهد که فقط باید کاغذ داخلی را بخرید. چرا روزنامه‌های دولتی و بقیه حاضر نیستند که از کاغذ داخلی استفاده کنند؟ چرا فقط روزنامه همشهری باید برای قسمت آگهی‌هایش از کاغذ داخل استفاده کند؟ دولت در این موضوع به تولید‌کننده ظلم می‌کند. اگر دولت وارد این موضوع بشود، یا نمایندگان مجلس که گاها مصاحبه می‌کنند وارد شوند، چه ایرادی دارد؟ آقای نماینده چرا برای تبلیغ خودتان حاضر نشدید که از کاغذ ایرانی مصرف کنید؟ من با قاطعیت می‌گویم که ۹۹ درصد از کاغذ‌های خارجی استفاده کردند. خب چرا این کار را می‌کنید؟

انگار دولت نمی خواهد موضوع کاغذ را حل کند

وقتی دولت و مجلس ما همراه با تولید ما نیستند چه می‌توان کرد؟ شاید یکی از بزرگ‌ترین حمایت‌هایی که در این قصه بتوان کرد همین باشد. برای مثال گفتند که استفاده مسئولین از خودروهای خارجی ممنوع است. اگر من موضوع ۱۰ ماه را گفتم به این دلیل است که از مدیران آن شرکت‌هایی که نام بردم، استعلام گرفتم و صراحتا این را تایید کردند که نزدیک به ۱۰ ماه کاغذ با تاخیر به آن‌ها تحویل داده شده است. این که روزنامه‌ها از کاغذ داخل برای جاهای غیر مهم استفاده می‌کنند، ناشی از عدم مدیریت است وگرنه یک روزنامه ۳-۴ ساعت در دست مخاطب می‌ماند و در تمام دنیا می‌بینید که نازک‌ترین و ارزان‌ترین کاغذ برای چاپ است و کاغذ داخلی کاملا صلاحیت استفاده برای روزنامه‌های ما را دارد. قبلا در موضوع تست لاینر، واردکننده بودیم اما اکنون ۹۰ درصد تولید ما در حال صادر شدن است. بدین معنی که واردات ما در این بخش به ۱۰ درصد رسیده است. دولت می‌تواند این کارها را انجام بدهد. اقتصادی که ۸۵ درصد آن دولتی است، در این‌جاها خیلی راحت می‌تواند وارد شود اما انگار دولت نمی‌خواهد وارد شود. چرایی آن را به دلیل عدم مدیریت می‌دانم.

تسهیلاتی که به وارد‌کننده می‌دهید به تولید‌کننده هم اختصاص بدهید

ابوالفضل روغنی بسته پیشنهادی حمایتی دولت از تولید‌کنندگان داخلی کاغذ را این‌چنین تشریح کرد: یکی از مهم‌ترین دلایلی که رغبت به واردات وجود دارد، ارزان بودن ارز ما است. ارز کشور ارزان است و قیمت دلار آن‌چیزی نیست که ما اکنون در بازار می‌بینیم. مصرف‌کننده وقتی با ارز ارزان قیمت و ارز مبادله‌ای میرود و کاغذی را وارد می‌کند، از قیمت کاغذ داخلی ارزان‌تر برایش درمی‌آید. اما اگر ارز جایگاه خود را پیدا کند، مطمئن باشید که کسی گرایش به وارد کردن کاغذ پیدا نمی‌کند. در ارتباط با بسته پیشنهادی دولت باید بگویم که بارها در حضور رئیس جمهور، معاونان و وزرا صحبت های متعددی داشتم. اولین مساله این است که استراتژی توسعه صنعت کشور را روشن بکنیم که کاغذ‌ هم بخشی از آن است. در کشور ما ۹۰۰ هزار تن کاغذ کارتن و بسته‌بندی می‌خواهیم اما می‌آییم و ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار ظرفیت ایجاد می‌کنیم. خب این به معنای از بین رفتن منابع کشور است. این به معنای نداشتن برنامه و مدیریت است. بنابراین اولین پیشنهادی که دادیم، ایجاد بستر‌های استراتژی توسعه صنعت در کشور است که شامل همه صنایع می‌شود. مهم‌ترین مطلب که بیان کردیم این بود که همان امتیاز و شرایطی که برای یک وارد‌کننده خارجی ایجاد میکنید برای تولید‌کننده داخل هم ایجاد کنید. هم‌چنین ما باید دستگاه دولتی را موظف به این بکنیم که از تولیدکننده داخلی بخری. البته تولید‌کننده هم موظف است که رعایت کیفیت و استاندارد را بکند و تاخیر نداشته باشد. صرفا نباید یک حمایت بی‌جا باشد. به همان نسبت که مورد حمایت قرار می‌گیریم باید تعهدسپاری کنم. علاوه بر این، مشوق‌هایی که دولت در قالب‌های مختلف آماده میکند و درنهایت هم نمی‌دهد، باید بستر سازی شده و در اختیار تولید کننده قرار گیرد. برای مثال سال گذشته ۱۶هزار میلیارد تومان تخصیص داده شد اما با جرات می‌گویم که کمتر از ۴۰ درصد آن وارد صنعت ما شد. در مسیری رفت که خلاف تولید ما بود. دولت باید سازوکار قوی بگذارد. وقتی رهبری ایجاد قرارگاه اقتصاد مقاومتی را تکلیف می‌کنند، موضوع مشخص می‌شود. در پیام های سالانه ایشان می‌بینید که بالای ۸۵ درصد، پیام‌های اقتصادی است چرا که اقتصاد مشکل کشور است و باید حل بشود.

زیر بار افزایش تعرفه نمی‌رویم/ حاضریم سهام کارخانه‌های تولید داخلی را بخریم

شجاع در بخش پایانی صحبت‌های خود گفت: دولت اکنون از چای، روغن، خودروسازی و حمایت‌های خوبی می‌کند. کاغذ هم یک کار کاملا استراتژیک است. ما می‌گوییم که دولت بیاید و یک بسته حمایتی هم برای کاغذ ببیند. ضمن این که اشتغال‌زایی که در زیر مجموعه این بخش قرار می‌گیرد، خیلی زیاد است. عدم وجود هدایت سرمایه‌گذاری موجب شده است که ما تولید موتورسیکلت و فرش ماشینی و را از بین بردیم. ما از دولت هدایت می‌خواهیم و همان کار را هم نمی‌کند. ما به عنوان نماینده تشکل های مصرف‌کننده کاغذ حامی تولید داخلی هستیم اما به هیچ عنوان زیر بار افزایش تعرفه یا محروم شدن از ارز مبادله‌ای و را نمی‌پذیریم. از این دید نگاه نشود که یک وارد‌کننده حمایت می‌شود. از این دید نگاه کند که چرخ یک چاپخانه می‌گردد و یک واحد تولیدی کار می‌کند. اگر حمایت انجام شود، ما به عنوان بخش خصوصی حاضر هستیم تا سهام کارخانه‌های تولید داخلی را بخریم و مواد اولیه‌شان را نیز پیش خرید نماییم.

 

منبع: راهمای سفر من