توسعه فناوری و گسترش روزافزون رسانه‌های برخط و دیداری در کنار تاثیر شرایط خاص اقتصادی کشور بر حوزه چاپ و نشر، عرصه فعالیت برای مطبوعات و نشریات قدیمی را تنگ کرده و آنها را وادار به پوست اندازی در عصر جدید نموده است.

روزنامه در ایران تاریخ دیرینه دارد و آغاز آن را می توان از دربار شاهان قاجار و نشر اخبار درباریان دانست، جامعه ایرانی روزنامه را در حالی تجربه کرد که در زمینه توسعه با جهان فاصله معنا داری داشت و در واقع این روزنامه بود که الفبای توسعه را به ایران آورد.

مطبوعات نقش انکارناپذیر در توسعه هر کشوری داشته اند و نمی‌توان نقش آفرینی آنها را در رسیدن کشور به پیشرفت و ارتباط با دنیایی که با سرعت به سوی کشف شگفتی‌های طبیعت و فناوری‌های خارق العاده پیش می‌رود نادیده گرفت.

حال که فناوری اطلاعات و ارتباطات جهان را برای انسانها به دهکده ای کوچک مبدل ساخته و دنیایی با این عظمت را تنها در یک صفحه دیجیتال تلفن همراه جا داده و مطلع شدن از آخرین رخدادها در دورترین نقطه جهان را به سهل ترین روش و کمترین مدت زمان میسر کرده است، آیا روزنامه ها قادر خواهند بود جایگاه خود را مانند گذشته در بین مردم حفظ کنند؟

امروزه هزینه های مرتبط با چاپ روزنامه بسیار بیشتر از رسانه های برخط و آنلاینی شده که در کمترین زمان ممکن می توانند بیشترین اطلاع رسانی از آخرین رویدادها و وقایع دنیا را با کمترین هزینه داشته باشند، اما همانگونه که کتاب با گسترش فضای مجازی هنوز جایگاه خود را حفظ کرده است، مطبوعات نیز در تلاش برای حفظ جایگاه خود بین مخاطبین هستند.

امسال مطبوعات خراسان رضوی دوران سختی را تجربه کرده اند، از یک سو رسانه های برخط گسترش بسیار یافته اند، از سوی دیگر شرایط بد اقتصادی و تحریم ها درآمدزایی مطبوعات که از محل گرفتن آگهی و فروش است و  تامین هزینه های چاپ آنها را دشوار کرده است.

 

از گرانی کاغذ تا کاهش تیراژ روزنامه

عضو هیات مدیره خانه مطبوعات خراسان رضوی و مدیر مسئول "موسسه مطبوعاتی رسانه گستر نخست" در باره شرایط اقتصادی مطبوعات به خبرنگار ایرنا گفت: تحریم ها و افزایش نرخ ارز ، قیمت کاغذ و زینک را که بیشتر وارداتی و جزو اقلام اساسی برای چاپ نشریه هستند افزایش داد.

علی پاکباز خسروشاهی افزود: هم اکنون گرانی کاغذ و زینک برای اهالی مطبوعات به یک معضل اساسی تبدیل شده و این امر بر کاهش تیراژ روزنامه "نخست" تاثیر گذاشته است.

وی اظهار داشت: قیمت هر عدد زینک از ۱۵ هزار تومان به ۴۰ هزار تومان رسیده و قیمت کاغذ نیز به نرخ آزاد سه برابر شده است، کاغذی وارداتی با اختصاص ارز ۴۲۰۰ تومانی نیز کفاف نیاز اهالی مطبوعات را نمی دهد.

وی با بیان اینکه سابقه چاپ روزنامه نخست به سال ۱۳۷۱ می رسد گفت: افزایش هزینه های چاپ باعث شد بخش کودک روزنامه نخست به جای هر ۲ هفته یکبار به صورت ماهانه چاپ شود و تعداد صفحات "نخست ورزشی" نیز کاهش یابد.

خسروشاهی افزود: کاهش تیراژ یا صفحات روزنامه روی تعداد مخاطبین هر روزنامه تاثیر می گذارد و میزان فروش آن را کاهش می‌دهد.

وی اظهار داشت: سهمیه ای از کاغذ دولتی به روزنامه نخست اختصاص یافت به طوری که برای چاپ "نخست ورزشی" ۳۵۰ کیلو گرم کاغذ دولتی دادند اما باید به تهران می رفتم و آن را دریافت می کردم که با احتساب هزینه انتقال کاغذ از تهران به مشهد، خرید کاغذ به نرخ آزاد در مشهد باصرفه تر بود.

مدیر مسئول موسسه مطبوعاتی رسانه گستر نخست گفت: خرید کاغذ وارداتی با احتساب نرخ ارز نیمایی نیز هزینه های چاپ روزنامه را افزایش می دهد لذا تنها در صورتی که کاغذ به نرخ دولتی به روزنامه ها اختصاص یابد می تواند تاثیر قابل توجهی در اقتصاد نشریات داشته باشد.

وی افزود: وضعیت اقتصادی بنگاه ها نیز در کشور مطلوب نیست لذا روزنامه ها نمی توانند از محل چاپ آگهی و تبلیغات درآمد بسیار داشته باشند.

سردبیر روزنامه صبح امروز نیز در این باره به خبرنگار ایرنا گفت: این روزنامه تنها نشریه خصوصی استان خراسان رضوی است و از هیچ حمایت دولتی برخوردار نمی باشد.

قاسم شمسایی افزود: گرانی کاغذ و افزایش هزینه های چاپ، نحوه چاپ روزنامه صبح امروز را تحت تاثیر قرار داد، به طوری که ناگزیر به سیاه و سفید چاپ کردن صفحات داخلی روزنامه شدیم.

وی اظهار داشت: زمانی که دولت تصمیم به اختصاص کاغذ یارانه ای به بخش نشر شد، روزنامه ها از کمترین سهم برخوردار شدند به طوری که روزنامه "صبح امروز" برای یک نیم سال حدود یک تن و نیم کاغذ دولتی دریافت کرد که این میزان کفاف سه روز نیاز روزنامه را هم نمی داد.

وی گفت: افزایش هزینه های چاپ باعث شد روزنامه "صبح امروز" مجبور به کاهش تیراژ و خارج شدن از حالت "چاپ رول" یا استفاده از کاغذ بازیافتی شود، به همین علت برای مدت یک ماه روزنامه "صبح امروز" با کاغذ تحریر چاپ شد.

سردبیر روزنامه "صبح امروز" افزود: کاغذ روزنامه، کاغذ رول یا بازیافتی است که قیمت آن ارزان تر از کاغذ تحریر می باشد و مخاطرات زیست محیطی ندارد، اما کاغذ تحریر، نو و گران تر است.

وی اظهار داشت: زمانی که روزنامه ای خصوصی و فارغ از حمایت بخش دولتی باشد و تنها از محل دریافت آگهی و تبلیغات و گرفتن رپرتاژ اداره شود، افزایش هزینه ها بر کل اقتصاد و بخش های مختلف نشریه تاثیر می گذارد به طوری که این موضوع باعث تعدیل نیرو و کاهش تولید مطلب در روزنامه می شود.

شمسایی گفت: هرچند روزنامه "صبح امروز" در شرایط بد اقتصادی، تعدیل نیرو نداشت اما مجبور شد از خبرنگاران "حق التحریر" خود  بخواهد خبر یا گزارش کمتری تولید کنند.

وی ادامه داد: اگر وضعیت روزنامه ها و نشریات به همین منوال ادامه پیدا کند و دولت تدبیری در این زمینه نیاندیشد، دو اتفاق ناگوار رخ می دهد، نخست اینکه روزنامه ها و نشریات برای اینکه بتوانند پابرجا بمانند و تعطیل نشوند، مجبور می شوند خود را به جریانات یا بنگاه های اقتصادی نزدیک کنند که این موضوع روی رسالت روزنامه ها و مطالبه گری آنها تاثیر می گذارد.

وی افزود: اتفاق ناگوار دوم این است که روزنامه ها در صورت درمانده شدن از تامین هزینه های خود، در نهایت تعطیل می کنند که این موضوع برای جامعه مطبوعاتی کشور به هیچ وجه خوشایند نیست.

 

مطبوعات و مواجهه آنها با رسانه های برخط

عضو هیات مدیره خانه مطبوعات خراسان رضوی و مدیر مسئول "موسسه مطبوعاتی رسانه گستر نخست" گفت: این موسسه برای عبور از بحران اقتصادی، از فضای مجازی برای فعالیت خود بهره گرفت و شبکه های اجتماعی را محلی برای درآمدزایی خود قرار داد.

خسروشاهی افزود: هرچند موسسه "رسانه گستر نخست" به فضای مجازی ورود کرده است اما محور اصلی فعالیت آن رسانه مکتوب است.

وی اظهار داشت: درست است که فراگیری رسانه های برخط و آنلاین در کشور زیاد شده اما نشریات مکتوب هنوز مخاطب خاص خود را دارند و جایگاه خود را در جامعه از دست نداده اند.

وی گفت: اداره کل مطبوعات داخلی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید برای حفظ رسانه های مکتوب که مخاطب خود را در جامعه دارند، تدبیری بیاندیشد و سازمان برنامه و بودجه نیز اعتباری به این بخش اختصاص دهد.

خسروشاهی پیشنهاد کرد دستگاه های اجرایی باید از سوی دولت ملزم شوند آگهی ها و عملکرد خود را از طریق نشریات مکتوب به چاپ برسانند تا به مطبوعات نیز کمک شود.

سردبیر روزنامه "صبح امروز" نیز گفت: گسترش رسانه های برخط مانعی برای رشد رسانه های مکتوب نیست و رسانه های مکتوب در حال تغییر رویکرد برای حفظ بقای خود هستند و این تغییر رویکرد راه نجات آنهاست.

شمسایی افزود: پیشتر رسانه های مکتوب فقط وظیفه اطلاع رسانی رویدادها و اخبار را برعهده داشتند اما با گسترش رسانه های آنلاین و برخط و شبکه های اجتماعی، هر چقدر هم رسانه های مکتوب تلاش کنند به سرعت اخبار را اطلاع رسانی نمایند، نمی توانند از رسانه های آنلاین پیشی بگیرند.

وی اظهار داشت: تجربه جهانی نشان می دهد هیچ گاه توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات باعث از بین رفتن مطبوعات و نشریات نشده است، کما اینکه اگر اینگونه بود دیگر هیچ روزنامه ای در کشورهای پیشرفته چاپ نمی شد.

وی گفت: در این شرایط روزنامه ها باید رویکرد خود را از اطلاع رسانی صرف اخبار و رویدادها به سوی نشر تحلیل ها و گزارش های تحقیقاتی تغییر دهند تا مخاطب خاص خود را داشته باشند.

شمسایی افزود: هم اکنون روزنامه "صبح امروز" تغییر رویکرد داده و به جای نشر اخبار و رویدادها به سوی ارائه تحلیل ها و گزارش های میدانی و تحقیقاتی پیش رفته است.

وی اظهار داشت: فعالیت در رسانه های برخط راحت تر از چاپ روزنامه است و فقط نیاز به یک بستر برای نشر خبر دارد، علاوه بر آن درآمدزایی از طریق فضای مجازی نیز راحت تر از فروش روزنامه است.

وی ادامه داد: روزنامه "صبح امروز" تلاش کرده است علاوه بر تغییر رویکرد در محتوای تولید، در فضای مجازی نیز فعالیت کند و بخشی از نشر اخبار و گزارش های خود را به صورت آنلاین انجام دهد.

 

حمایت وزارت ارشاد از مطبوعات

معاون مطبوعات و رسانه اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی نیز در این باره به خبرنگار ایرنا گفت: این استان از نظر برخورداری از انواع رسانه ها و مطبوعات رتبه دوم کشور را دارد.

افشین تحفه گر افزود: هم اکنون رسانه های چاپی خراسان رضوی شامل هشت روزنامه، ۲۸ هفته نامه، ۳۱ دوهفته نامه، ۷۸ ماهنامه، ۹ دوماهنامه، ۵۱ فصلنامه، ۳۵ دوفصلنامه و ۲ سالنامه می باشد.

وی اظهار داشت: تعداد رسانه های برخط خراسان رضوی شامل ۱۱۸ پایگاه خبری و یک خبرگزاری و رسانه های الکترونیک غیربرخط استان نیز شامل ۲ هفته نامه، هشت ماهنامه، ۲ دوماهنامه، ۳۴ فصلنامه و ۳۹ دوفصلنامه است.

وی گفت: طی یک سال گذشته در پی افزایش نرخ ارز، قیمت کاغذ افزایش یافت و وضعیت اقتصادی نشریات و مطبوعات کشور را دچار مشکل کرد.

تحفه گر افزود: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تلاش کرد از محل اختصاص ارز ۴۲۰۰ تومانی به واردات برخی اقلام اساسی به کشور، سهمی را از این یارانه دولتی  برای تامین کاغذ حوزه کتاب و مطبوعات اخذ کند.

وی اظهار داشت: ارز ۴۲۰۰ تومانی فقط برای واردات ۹ یا ۱۰ قلم کالای اساسی در کشور اختصاص یافته بود اما با توجه به حساسیتی که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره چاپ کتاب و مطبوعات داشت، واردات کاغذ نیز جزو اقلام یارانه بگیر قلمداد شد و هیات دولت اختصاص ارز ۴۲۰۰ تومانی به کاغذ را تصویب کرد.

وی گفت: براین اساس کمیته ای در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای ساماندهی وضعیت کاغذ تشکیل و سامانه ای برای این موضوع طراحی شد تا نشریات و ناشران کتاب از طریق ثبت نام در این سامانه بتوانند کاغذ به نرخ یارانه ای دریافت کنند.

معاون اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی افزود: این سامانه تحت اختیار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است و توزیع کاغذ نیز فقط از طریق تهران انجام می گیرد لذا این اداره کل آماری در خصوص تعداد نشریاتی که از این استان در سامانه ثبت نام کردند یا میزان کاغذی که دریافت نموده اند در اختیار ندارد.

وی اظهار داشت: همه مطبوعات و نشریاتی که براساس آنچه در مجوز آنها تعریف شده است، به صورت مستمر چاپ می شوند و علاوه بر دریافت کاغذ به نرخ دولتی، یارانه نیز دریافت می کنند.

وی ادامه داد: در برخی موارد گلایه مندی هایی نیز از سوی صاحبان نشریه در حوزه تامین کاغذ وجود دارد اما شرایط اقتصادی کشور مطلوب نیست و این وضعیت بر بخشهای مختلف حاکم است.

 

تدبیر درست، راه چاره برای گذر از بحران

معاون اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی گفت: شرایط بد اقتصادی باعث شد برخی نشریات در کشور تعطیل شوند یا تعدیل نیرو داشته باشند، با این حال هیچ نشریه یا روزنامه ای در این استان تعطیل نشد هرچند برخی از آنها تعدیل نیرو یا کاهش تیراژ چاپ داشتند.

تحفه گر افزود: تعطیلی یا تعدیل نیرو در برخی مطبوعات و رسانه های مکتوب کشور صرفا به خاطر شرایط بد اقتصادی یا گرانی کاغذ یا افزایش هزینه های چاچ نیست بلکه معقتدم اگر یک نشریه یا روزنامه یا هفته نامه برنامه ریزی درست برای ادامه راه خود و مدیریت مناسب داشته باشد می تواند در شرایط فعلی دوام آورد بدون آنکه تعدیل نیرو نموده یا کارش را متوقف نمایند.

وی اظهار داشت: در صورتی که صاحب یک نشریه مطالب مورد نظر مردم را چاپ کند و مدیریت درستی در نشر مطالب براساس نیازها و شرایط روز جامعه داشته باشند، می تواند فرصت های بهتری برای درآمدزایی خود ایجاد نماید.

وی گفت: شاید در برخی موارد رسانه های آنلاین مطالب مورد نیاز مردم را بهتر و ساده تر در اختیارشان قرار دهند، اما رسانه های مکتوب نیز می توانند متناسب با ذائقه مردم برطرف کننده بخشی از نیازهای آنان باشند.

تحفه گر افزود: هر یک از رسانه های آنلاین، دیداری، شنیداری و مکتوب مخاطب خاص خود را دارند و در صورتی که مدیریت متناسب با شرایط روز توسط صاحبان رسانه های مختلف انجام شود، هیچ کدام جای دیگری را نمی گیرند.

وی اظهار داشت: جنس اخبار و اطلاعات در پایگاه های خبری و خبرگزاری ها و رسانه های برخط با مطالبی که در نشریات مکتوب چاپ می شود، متفاوت است و مخاطب به هر دو رسانه نیاز دارد.

وی گفت: تدبیر درست از سوی اهالی مطبوعات و رسانه ها در این شرایط چاره ساز است، هرچند هم اکنون نیز برخی از مطبوعات استان با اتخاذ تدابیری از قبیل فعالیت متفاوت از رسانه های برخط در فضای مجازی توانسته اند راه گریزی از این شرایط برای خود بیابند.

بحث گرانی کاغذ همچنان داغ است، هرچند گروهی موافق اعطای کاغذ یارانه‌ای و گروهی با استدلال‌هایی مخالفند اما مشکل باقی است و همچنان ثباتی در بازار دیده نمی‌شود.

به گزارش چاپ و نشر به نقل از فارس؛ از سال قبل و به دنبال تحریم‌های تازه‌ای که ترامپ برای مردم ما وضع کرد، افزایش جهشی نرخ برابری‌ ارز‌ و افزایش قیمت کالاهای وارداتی را شاهد هستیم.

بی‌شک در برخی از حوز‌ه‌های کاری، این محدودیت‌ها موجب افزایش تقاضا برای تولیدات داخلی و رونق نسبی این نوع کالاها شده است، اما متاسفانه به دلیل غفلت‌های چند دهه‌ گذشته و اتکای بیش از حد به واردات کاغذ، امکان تغییر مسیر و خودکفائی در حوزه‌ کاغذ، به جای واردات، اتفاق نیفتاد.

این تغییر مسیر نیازمند پژوهشی همه جانبه‌، مطالعات میدانی، برآورد دقیق مصارف فرهنگی و صنعتی کاغذ و انتخاب درست جای کارخانه‌ کاغذ‌سازی است تا بلکه بتوان امیدوار بود که در چند سال آینده از وابستگی به واردات کاغذ خلاصی یافت.

بدیهی است نخستین پیامد افزایش نرخ برابری ارز، چند برابر شدن قیمت کاغذ در بازار آزاد (سیاه) بود که این شوک تأثیر منفی گسترده‌ای بر تولیدات کتاب و دایره‌ فعالیت ناشران گذاشت.

کاغذهایی که تا آن زمان (با توجه به فاصله‌ زمانی لازم از ثبت سفارشات تا ترخیص کاغذ از مجاری ورودی) با دلارهای ۳۸۰۰ یا ۴۲۰۰ تومان وارد کشور شده بودند، به یک باره بدون هیچ مبنای منطقی و درستی به چند برابر قیمت واقعی پیشین عرضه شدند. به طوری که تداوم این روند می‌توانست موجب زمین‌گیر شدن ناشران و کاهش تولید کتاب در کشورمان شود.

اثرات شوک وارد شده به قدری بود که موجب نگرانی ناشران را فراهم و سیاستگذاران فرهنگی را مجبور به دخالت در این حوزه و تلاش برای متعادل کردن قیمت کاغذ کرد. در این مقطع اما کوتاه‌ترین و زودبازده مسیر دادن یارانه بود. راه‌ حلی که نزدیک به ۱۴ سال پیش با دوراندیشی گروه کثیری از ناشران و به دنبال مکاتبات و گفت‌وگوهای فراوان منتفی شد؛ از آن زمان قیمت کاغذ مانند خیلی از کالاهای دیگر بر‌اساس قانون عرضه و تقاضا در بازار تعیین می‌شد و کمتر ناشری در این سال‌ها از این سازوکار طبیعی قیمت کاغذ شاکی بوده است.

به دنبال ورود دولت، قرار شد برای کاغذ‌های وارداتی سهمیه‌ ارزی تحصیص یابد تا وارد‌کنندگان کاغذ بتوانند با دریافت این سهمیه‌، نسبت به فروش آن با نرخ ترجیحی اقدام کنند. که لازمه‌ این کار اعمال اهرم‌های نظارتی لازم بر توزیع و مصرف کاغذ بود!

از اینجا به بعد امور به نمایندگان اکثریت ناشران تهرانی و شهرستانی سپرده شد. امری که به نظر درست و ناگزیر می‌آمد. ترکیبی از نمایندگان صنف و چند تن از آگاهان به همراه نماینده‌ای از معاونت فرهنگی وزارت ارشاد اسلامی تعیین شدند تا بتوانند با در نظر گرفتن ضوابطی به امر تخصیص کاغذ به ناشران و حتی‌الامکان نظارت بر مصرف آن بپردازند. راه حلی که با توجه به سوابق بیست و چند ساله‌ توزیع کاغذ یارانه‌ای (تا اواسط دهه‌۸۰) امری در مجموع دور از عدالت و انصاف به نظر می‌رسد.

حالا سوال این است که اگر به جای این همه کار و زحمت، این کاغذها با ارز آزاد یا حداقل نیمایی و در چهارچوب بازار آزاد، توسط واردکنندگان حرفه‌ای که ۱۵ سال بود چنین کاری را انجام می‌دادند، وارد و عرضه می‌شد چه نقاط مثبت یا منفی می‌توانست داشته باشد؟

نقاط مثبت:

۱. ارز تخصیصی به نرخ ترجیحی علی‌القاعده می‌تواند نصیب اقشار کمتر برخوردار جامعه در این شرایط اقتصادی سخت شود.

۲. نیاز به هزاران ساعت کار تیمی در صنف برای توزیع آن نبود.

۳. از حجم وسیع کاغذبازی (بوروکراسی) اداری برای رسیدن به مقصود جلوگیری به عمل می‌آمد.

۴. از فسادی که خواه‌ناخواه (کم یا زیاد) جزو اینگونه امور است، پیشگیری می‌شد.

۵. ناشران با توجه به هزینه‌ بالای کاغذ دقت بیشتری نسبت به انتخاب کتاب و واقعی‌تر شدن تیراژ و قیمت آن‌ها می‌کردند.

ایراد منتقدان رهاسازی واردات کاغذ:

۱. شوک وارده دامنه‌دارتر از چیزی خواهد بود که در بدو امر به نظر می‌رسد و امکان دارد با توجه به قیمت بالای کاغذ در بازار آزاد از حجم تولید کتاب به میزان زیادی کاسته شده و این امر موجب بالا رفتن قیمت کتاب و فاصله‌ بیشتر آحاد جامعه با آن شود.

پاسخ: تجربه‌ اواسط دهه‌ ۸۰ نشان داد که شوک اولیه بیشتر یک موج است که با اندکی تحمل از سوی ناشران می‌تواند پشت سر گذاشته شود تا بازار به قیمت‌های متعادل و منطقی خود نزدیک شود.

۲. همان‌طور که پیش تر گفته شد حجم وسیعی از کاغذ وارداتی با نرخ ترجیحی در یک سال و نیم گذشته وارد و مستقیماً راهی بازار آزاد شده است. چه تضمینی وجود دارد که در این صورت نیز، این سازوکار نادرست بر بازار کاغذ حاکم نشود؟

پاسخ: در این صورت هم می‌توان پیشنهاد کرد که با یاری گرفتن از واردکنندگان شناسنامه‌دار وحرفه‌ای نسبت به هدایت بازار کاغذ اقدام کرد. همان‌طوری که در ۱۴ سال گذشته با همین رویه عمل شده است.

حدود ۶ ماه است که نرخ ارز تفاوت چندانی نکرده. این را باید در نظر داشت که به نظر می‌رسد مسئولان  و سیاستگذاران فرهنگی می‌توانند با دقت و برنامه‌ریزی درست از جنبه‌های منفی کار کم کرده و با گذشت زمان به جنبه‌های مثبت آن بیفزایند.

چنانچه در مجموع دولت به نتیجه‌ای که هدف این یادداشت است برسد، می‌توان برای کاستن از جنبه‌ منفی کار، از شیوه‌ پلکانی بهره برد. یعنی ابتدا برای واردات کاغذ ارز نیمایی تخصیص داد و سپس ـ در صورت موفق بودن این روش ـ پس از مدتی واردات آن را با ارز آزاد مجاز اعلام کرد.

در این گونه موارد می‌توان ضرب‌المثل معروف و قدیمی چینی را به یاد آورد که اگر به انسانی یک ماهی بدهیم برای یک وعده غذا او را سیر کرده‌ایم ولی اگر به او ماهیگیری بیاموزیم برای همیشه سیرش کرده‌ایم.

 

مدیر انتشارات شهید کاظمی گفت: کاهش ۱۵ درصدی قیمت کاغذ تاثیر چندانی بر تولید کتاب نداشته، این کاهش نسبت به قیمت فعلی کاغذ چشمگیر نیست لذا تاثیری بر قیمت کتاب‌ها هم نخواهد داشت و انتشاراتی‌ها همچنان کار خود را به سختی انجام می‌دهند.

به گزارش چاپ و نشر به نقل از میزان؛ حمید خلیلی مدیر انتشارات شهید کاظمی پیرامون تاثیر کاهش قیمت ۱۵ درصدی کاغذ در بازار گفت: کاهش ۱۵ درصدی قیمت کاغذ چندان محسوس نبوده است، قیمت کاغذ رقعی کوچک همچون گذشته نیز حدود ۳۸۰ هزار تومان در هر بند است.

وی در همین رابطه ادامه داد: کاهش ۱۵ درصدی قیمت کاغذ تاثیر چندانی بر تولید کتاب نداشته، این کاهش نسبت به قیمت فعلی کاغذ چشمگیر نیست لذا تاثیری بر قیمت کتاب‌ها هم نخواهد داشت و انتشاراتی‌ها همچنان کار خود را به سختی انجام می‌دهند.

خلیلی پیرامون نحوه تامین کاغذ برای انتشارات شهید کاظمی ابراز کرد: انتشارات شهید کاظمی بیشترین درصد نیاز کاغذ خود را از طریق بازار آزاد فراهم می‌کند و تنها بخش کوچکی از نیازش را به وسیله سهمیه دولتی تامین می‌کند، البته وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تلاش خود را برای تهیه کاغذ مورد نیاز انتشاراتی‌ها انجام داده  ولی نتیجه خاصی مشاهده نشده است.

وی با اعلام برنامه‌های آتی انتشارات شهید کاظمی اظهار کرد: انتشارات شهید کاظمی به دلیل افزایش قیمت کاغذ و شرایط نامناسب اقتصادی در تولید کتاب‌های جدید مجبور است به کندی حرکت کند و بیشتر تمرکز خود را بر تجدید چاپ کتاب‌های منتشر شده بگذارد.

خلیلی در مورد دریافت زینک از سوی برخی ناشران بیان کرد: زینک از سوی انتشارات شهید کاظمی تا به حالا نه درخواست شده و نه دریافت شده است، بیشتر درخواست‌ها برای زینک از سوی انتشاراتی‌های دولتی صورت می‌گیرد.

وی لزوم رفع موانع را یک رویکرد مهم در روند چاپ و نشر دانست و خاطرنشان کرد: نیازمند ساز و کار‌های اساسی برای رفع معضل افزایش قیمت کاغذ هستیم تا بتوانیم به تولید کتاب و فرهنگ سازی کتاب‌خوانی در کشور کمک بیشتری کنیم.‌دهند.

 

به گزارش چاپ و نشر و به نقل ازتسنیم، مدیر انتشارات ققنوس با اشاره به کاهش عناوین کتاب در بازار گفت: ما در انتشارات ققنوس ۲۰ درصد چاپ کتاب را کاهش دادیم.

امیر حسین‌زادگان، مدیر انتشارات ققنوس با اشاره به وضعیت کاغذ و تاثیری که بر بازار کتاب گذاشته است،‌ گفت: وضعیت کاغذ همانند گذشته وضعیت چندان خوبی ندارد؛ به همین دلیل ناشران بسیاری تولیدات خود را کاهش داده‌اند که این در درازمدت روی نشر تأثیر جدی خواهد داشت.

وی ادامه داد: کمبود کاغذ یقینا‌ً بر میزان تولید انتشارات ققنوس تأثیرگذار بوده است. بسیاری از کتاب‌ها را نتوانستیم علی‌رغم درخواست مخاطب به چاپ مجدد برسانیم. تعداد عناوین چاپ اول را نیز نسبت به سال گذشته کاهش داده‌ایم.

مدیر انتشارات ققنوس افزود: انتشارات ققنوس در نیمه نخست سال جاری نسبت به سال گذشته 20 درصد انتشار کتاب را کاهش داده است‌، از سوی دیگر شمارگان کتاب‌ها نیز کاهش یافته است،‌ پس ما هم در تعداد عناوین و هم در تعداد شمارگان با کاهش مواجه بوده‌ایم.

حسین‌زادگان افزود:‌ البته تنها مشکل نشر کاغذ نیست،‌ بلکه در تأمین مواد اولیه دیگری چون چسب‌، سلیفون و زینک نیز با مشکلاتی مواجه هستیم،‌ زمانی ما کاغذ را هر چقدر می‌خواستیم از بازار آزاد تهیه می‌کردیم، اما اکنون اینگونه نیست،‌ یا چسب را هر چه می‌خواستیم می‌خریدیم،‌ اما الان از تعداد محدودی بیشتر بخواهیم نمی‌فروشند. طبیعی است که در چنین شرایطی نمی‌توان برنامه مشخصی برای تولید داشت.

بیشتر بدانید:

کاهش مصرف کاغذ در اولویت‌های وزارت ورزش و جوانان

 

 

فردین احمدی گفت: گرانی كاغذ معضلی است كه این روزها دامن‌گیر حوزه نشر شده است؛ معضلی كه هم نفس ناشران و هم رمق نویسندگان را گرفته و برخی از آنان را به آخر خط رسانده است.

به گزارش چاپ و نشر به نقل از تیتریک؛ فردین احمدی پژوهشگر برتر سال 96، مولف ۳۴ کتاب و ۲۰ مقاله علمی، در یادداشتی اختصاصی نوشت: آنچه امروز در حوزه فرهنگ مشهود است جوانان و شایستگی‌های آنها در نظر گرفته نمی‌شود و در اکثر موارد افراد متولی امور فرهنگی تخصص لازم و کافی را در این حوزه نداشته و با دادن برخی آمار و ارقام‌ در پی جلب اذهان هستند.

از سوی دیگر گرانی کاغذ در ۶ ماه پایانی سال ۹۷  تاکنون بی سابقه بوده که اهالی قلم و نویسندگان جوان را از این بابت بسیار نگران کرده تا جایی که بسیاری از ناشران ناامید شده و برخی دست از کار کشیدند.

نویسندگی هنری است که در سایر کشورها بسیار مورد توجه و ارزشمند است و نویسندگان مورد حمایت قرار می گیرند. اما متاسفانه در ایران نویسندگی جایگاهی ندارد و درآمد چندانی از این جهت عاید هنرمند نمی شود.

بسیاری از افراد در این حوزه بسیار مستعد بوده ولی به جهاتی چون عدم توانایی مالی و یا عدم توجه به مقوله نویسندگی، نوشته های خود را به چاپ نرسانده و یا از ادامه فعالیت در این حوزه منصرف می شوند.

امروز در ایران به نویسندگی به عنوان یک کار ذوقی و هنری صرف نگاه می شود که متولی خاصی نیز حامی این قشر بسیار ارزشمند جامعه نیست.

از این رو شایسته است مدیران ارشد فرهنگی، شوراهای شهری، دهیاری ها و ... از این قشر حمایت کنند که چاپ و خریداری آثار آنها یکی از مهمترین حمایتهایی است که می توان به این افراد ارزشمند جامعه انجام داد .

از مهم ترین آثار سودمند نویسندگی و پرداختن به امر مطالعه و کتابخوانی پیشگیری از آسیبهای اجتماعی، رشد و بالندگی کشور و به ویژه نسل جوان است که نباید بی اعتنا از کنار این امر مهم گذر کنیم. چرا که کشوری که به امر مطالعه اهمیت  می دهد در شمار پیشرفته ترین کشورها به لحاظ فرهنگی است.

در چنین شرایطی من که خود در این حوزه سالها گام برداشته و تالیفات متعددی در کارنامه خود دارم امروز بدون حمایت سازمان یا نهاد خاصی و با پشتکار فراوان خود توانسته ام با مدیریت اجرایی خود انتشارات نظری را به عنوان پرعنوان ترین کتاب سال گذشته معرفی کنم.

این نمونه ای است از تلاشی که جوانان این سرزمین بدون حمایت مسئولان امر با اقدامی خودجوش به جذب نویسنده و حمایت آنها از سرتاسر کشور پرداخته اند.

شایسته است مسئولان فرهنگی، شورای شهر، شورای روستاها با حمایت همه جانبه از چنین اقدامات ارزشمند در تعالی هویت و فرهنگ جامعه قدم بردارند.

جدیدترین قسمت از برنامه تلویزیونی «۳۶۰ درجه» به بررسی مشکلات حوزه کاغذ در ماه‌های اخیر و آینده این صنعت می‌پردازد.

به گزارش چاپ و نشر به نقل از باشگاه خبرنگاران پویا، موضوع کاغذ در ماه‌های گذشته حواشی زیادی را تجربه کرد. از افزایش چند ده برابری قیمت هر بند کاغذ در بازار تا دستور رهبر انقلاب برای حل مشکل کاغذ در نمایشگاه کتاب. همزمان با افزایش قیمت ارز در یک سال گذشته و اعمال تحریم‌ها، قیمت کاغذ تاثیر بسیار زیادی گرفت و روند صعودی چشمگیری داشت. همین مساله باعث شد تا بسیاری از ناشران، اهالی مطبوعات کاغذی و ... گلایه کنند.

این قسمت از برنامه «360 درجه»، با نزدیک شدن به آغاز سال تحصیلی، چالش‌ها پیرامون کاغذ را مورد بررسی قرار داده و آینده بازار کاغذ را مورد تحلیل قرار می‌دهد.

«360 درجه» مجموعه مستندهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی است که با توجه به اتفاقات و سوژه‌های مهم هر هفته با تهیه‌کنندگی و کارگردانی محمدهادی نعمت‌اللهی، جمعه‌ها ساعت 21:30 از شبکه مستند سیما پخش می‌شود.

مدیر انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی نحوه توزیع کتب منتشرشده و کمبود و گرانی کاغذ را دو چالش اساسی انتشارات در سطح دانشگاه‌ها می‌داند که کنسرسیوم ۱۳ دانشگاه بزرگ کشور باید درباره آن، چاره اندیشی کند.

به گزارش چاپ و نشر؛ امیر زندمقدم در گفت وگو با ایرنا، در پاسخ به این سوال که ناشران وابسته به دانشگاه‌ها در زمان حاضر با چه چالش‌هایی مواجه هستند، گفت: ناشران دانشگاه‌ها اکنون با دو چالش اساسی مواجه هستند؛ یکی از چالش‌ها که از سال‌های قبل هم وجود داشته بحث توزیع ناشران دانشگاه‌ها است.

وی ادامه داد: البته وضعیت دانشگاه علامه طباطبایی با بهره گرفتن از فضای مجازی و فروش آنلاین از این نظر بهبود پیدا کرده است.

زند مقدم تاکید کرد: توزیع چالش بزرگی برای انتشارات دانشگاه‌ها است که انتظار می‌رود در کنسرسیوم انتشارات ۱۳ دانشگاه بزرگ کشور برای آن راه حل‌هایی پیدا کنیم.

مدیر انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، چالش دوم ناشران دانشگاهی را بحث کاغذ دانست و گفت: این چالش باعث کاهش شمارگان شده و ناشران دانشگاه‌ها و نیز سایر ناشرین دانشگاهی برای مقابله با این مشکل به سمت کتاب‌های الکترونیک رفته اند که البته نشر الکترونیک به ویژه در فضای دانشگاهی هنوز جای کار دارد.

وی در مورد عملکرد انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی هم بیان کرد: ما در سال حدود ۹۰ عنوان کتاب چاپ می‌کنیم که نزدیک به ۷۰ درصد آنها کتاب‌های چاپ اول هستند. حیطه کاری انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی در حوزه‌های علوم انسانی و اجتماعی و همچنین علوم پایه مثل ریاضیات و آمار است.

وی افزود: دانشگاه علامه طباطبایی در زمان حاضر ۵۱ مجله علمی دارد که طبق تقسیم بندی قبلی وزارت علوم از این تعداد ۲۹ مجله درجه بندی علمی-پروهشی دارد، دو مجله هم درجه علمی-ترویجی دارند و بقیه هنوز درجه بندی نشده است اما از مجلات شناخته شده و برخی هم تازه تأسیس هستند.

وی با بیان اینکه ۱۰ مجله به زبان غیرفارسی در دانشگاه علامه طباطبایی مجوز گرفته و یا منتشر می‌شود، ادامه داد: اساتید مختلفی با انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی همکاری می‌کنند و چاپ کتاب‌ها تنها محدود به آثار اساتید دانشگاه علامه طباطبایی نیست.

 

انتشارات دانشگاه‌ها باید هم‌افزایی داشته باشند

مدیر انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی در مورد تشکیل کنسرسیوم انتشارات ۱۳ دانشگاه برتر کشور هم گفت: از سال ۱۳۹۶ ایده‌ای در انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی شکل گرفت که با توجه به ضرورت هم افزایی بین ناشرین دانشگاه‌ها و به ویژه انتشارات ۱۳ دانشگاه برتر، اقداماتی در این زمینه انجام شده است.

وی افزود: برای این هم افزایی بسترهای قانونی لازم فراهم شده و در نقشه جامع علمی کشور نیز به این مهم اشاره شده که هر چقدر مراکز آموزشی و پژوهشی بتوانند با یکدیگر، هم افزایی داشته باشند بهتر می‌توانند به اهداف خود دست یابند.

زندمقدم ادامه داد: ۱۳ دانشگاه هم از این حیث مطرح شد که وزارت علوم چند سال پیش ۱۳ دانشگاه را به عنوان دانشگاه بزرگ و برتر معرفی کرد. این دانشگاه‌ها عبارتند از؛ تهران، علامه طباطبایی، تربیت مدرس، شهید بهشتی، علم و صنعت، خواجه نصیر، صنعتی شریف، صنعتی امیر کبیر، تبریز، اصفهان، صنعتی اصفهان، شیراز و فردوسی مشهد که در این کنسرسیوم حضور دارند.

وی افزود: هدف این کنسرسیوم این است که در حوزه‌های مختلف و تخصصی، این ۱۳ دانشگاه با یکدیگر همکاری داشته باشند و از اقدامات و تولیدات همدیگر باخبر باشند.

زمینه‌های همکاری هم بحث تولید کتاب، تألیف، ترجمه و گردآوری است.

زند مقدم تصریح کرد: در بخش دوم هم همکاری‌ها در حوزه نشریات است. اکنون که آئین نامه جدید نشریات به دانشگاه‌ها ابلاغ شده همکاری در حوزه نشریات علمی بیش از پیش اهمیت دارد. به هر حال، بستر لازم برای همکاری مشترک فراهم شده است.

وی با بیان اینکه برای تشکیل این کنسرسیوم قابلیت‌های هر کدام از این دانشگاه‌ها شناسایی شده است، گفت: در اساسنامه شورای معاونان پژوهشی این ۱۳ دانشگاه، یک بند وجود دارد که بر همکاری این دانشگاه‌ها در حوزه نشر تاکید می‌کند. ما از این بند هم استفاده کردیم تا اقدام خود را به تصویب آن شورا برسانیم.

مدیر انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: بعد از برگزاری چند جلسه، به وزارت علوم اعلام کردیم که چنین مسئله‌ای را پیگیری می‌کنیم تا آنها هم در صورت صلاحدید در دستور کار خود قرار دهند و به این مسئله وجاهت قانونی بدهند.

زندمقدم تصریح کرد: در جلسه شورای معاونان پژوهشی ۱۳ دانشگاه برتر که هفته گذشته در دانشگاه فردوسی مشهد و با حضور معاون پژوهشی وزارت علوم برگزار شد اهداف کلی و خرد، برنامه‌ها و همچنین مباحث ساختاری به بحث گذاشته و کلیت موضوع تأیید شد. همچنین مقرر شد ساختار کنسرسیوم نیز مورد بررسی دقیق‌تری قرار گیرد تا بتوان در آینده بهره مناسب را برد.

مدیر انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی در مورد اهداف کلان این کنسرسیوم هم بیان داشت: ۶ هدف کلی برای این کنسرسیوم ترسیم کردیم، اهدافی مثل؛ هم افزایی و رسیدن به بالاترین بازده علمی، کاری و مالی در حوزه نشر دانشگاه‌ها، سیاست گذاری حوزه نشر در دانشگاه‌ها، ادغام دانش تخصصی مشترک، برند سازی با حفظ موقعیت قانونی و استقلال مدیریتی دانشگاه‌ها از جمله این اهداف هستند.

وی افزود: ایجاد کمک متقابل میان گروهی برای هر کدام از ناشرین، ایجاد بازار مشترک نشر و همچنین بین المللی سازی تولیدات این ۱۳ ناشر از دیگر اهداف کنسرسیوم انتشارات ۱۳ دانشگاه برتر کشور است.

 

سفارش چاپ کتاب‌های نفیس متوقف شده است

جمید متواضع گفت: به دنبال گرانی مواد اولیه کتاب‌های نفیس از ابتدای سال جاری سفارش چاپ کتاب نفیس نداشته‌ایم، درحالی طی سالیان گذشته نیمی از سفارش‌های ما به کتاب‌های نفیس اختصاص داشت.

 حمید متواضع؛ مدیر چاپخانه ابیانه که در حوزه انتشار کتاب‌های نفیس فعال است در گفت‌وگو با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، با اشاره به دغدغه‌ ناشران و چاپخانه‌‌های آثار نفیس، گفت: متاسفانه مواد اولیه مرغوب مورد نیاز کتاب‌های نفیس در ماه‌های اخیر با افزایش قیمت بسیار بالایی همراه بوده و این موضوع تاثیر شگرفی بر حجم سفارش‌ها و کار در این حوزه داشته است.

 وی افزود: تامین مقوا و کاغذ گلاسه با قیمت‌های بالای کنونی برای یک ناشر و چاپخانه‌دار که سود اندکی کسب می‌کنند، اصلا اقتصادی نیست. از سوی دیگر تهیه این مواد با محدودیت روبه‌رو است.

 متواضع با بیان اینکه وضعیت به‌گونه‌ای است که برخی وقت‌ها مواد اولیه به راحتی تامین نمی‌شوند، عنوان کرد: به‌دنبال گرانی‌های بی‌حد و حسابی که اکنون در بخش مواد اولیه با آن‌ها روبه‌رو هستیم، ما سال گذشته تلاش کردیم به سمت انتشار کتاب با کیفیت و نفیس اما با کاغذ بالکی و چاپ سیلک برویم تا مردم توانایی خرید کتاب داشته باشند.

 وی یادآور شد: اما مساله اینجا است که به دلیل مشکل‌ها اقتصادی مردم، قدرت خرید کتاب حتی با قیمت تمام شده پایین را ندارند و این موضوع اقتصاد ناشر و چاپخانه‌دار را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد.

 

رکود بازار و افت سفارش‌

متواضع همچنین درباره افت سفارش‌های چاپ کتاب نفیس طی یکسال اخیر گفت: از سال گذشته حجم سفارش کتاب‌های نفیس کاهش داشته و وقتی با ناشران صحبت می‌کنم، متوجه می‌شوم به دلیل کشش پایین بازار برای خرید کتاب نفیس، هیچ‌یک تمایلی به انتشار کتاب نداشتند.

 وی ادامه داد: مساله اینجا است که ناشران دیگر کار نفیس چاپ نمی‌کنند، زیرا کسی به سراغ آن نمی‌رود. در این میان کارهای تجدید چاپی آثار نفیس نیز با افت روبه‌رو شده است، زیرا نمی‌توان به زینک‌های قدیمی اعتماد کرد و به‌دنبال گرانی زینک در بازار و امکان خرابی زینک‌های قدیمی ناشر در سرمایه‌گذاری ریسک نمی‌کند.

 

مدیر چاپخانه ابیانه با انتقاد از کاهش تیراژ کتاب‌، گفت: من متاسف می‌شوم وقتی ناشری از یک کتاب 500 جلد چاپ می‌کند و تیراژ‌ها تا این حد تنزل پیدا کرده است؛ این درحالی است که ما سالانه کتاب‌هایی در چندین هزار نسخه چاپ می‌کردیم.

 متواضع با بیان اینکه در سال‌‌های گذشته نیمی از کار سالانه چاپخانه نفیس و نیم دیگر غیرنفیس بود، توضیح داد: از ابتدای سال 1398 هیچ کتاب نفیسی چاپ نکرده‌ایم و سفارشی از سوی ناشران در این زمینه تداشته‌ایم. تنها کتاب‌های غیرنفیس چاپ می‌کنیم و البته ادامه کار با توجه به تغییرات تکنولوژیک دنیا به صرفه نیست.

 وی یادآور شد: فناوری و تکنولوژی در دنیا رشد زیادی داشته اما شاهد هستیم که هنوز هم بسیاری از چاپخانه‌داران دستگاه کار کرده و دست دوم به بازار ایران می‌آورند، در حالی که این دستگاه‌ها توان ارائه کار با کیفیت و خوب را ندارند و عمر مفید آن‌ها قبلا سپری شده است.

 متواضع با اشاره به اهمیت زمان در دستگاه‌‌های جدید، گفت: اکنون تکنولوژی روی عامل زمان کار می‌کند و ماشین‌های جدید امروزی به فرض ورود به ایران بین 18 تا 24 هزار تیراژ در ساعت است، درحالی که این تیراژ اصلا در ایران وجود ندارد و نه تنها رشد نداشته بلکه کاهش هم داشته است.

 وی با بیان اینکه ما از تکنولوژی روز دنیا عقب افتاده‌ایم، عنوان کرد: یکی از گران‌ترین مواد اولیه برای هر کارگاه و تولیدکننده‌ای زمان است؛ به‌طوری که حتی از مرکب و پرسنل هم گران‌تر است، شما با یک دستگاه فناوری جدید می‌توانید یک سفارش کار را به جای اینکه دو روز وقت بگذارید در مدت یک ساعت انجام دهید و این نکته مهمی است که از آن غفلت می‌شود.

 به گفته وی، علاوه بر همه این موارد، تامین مواد اولیه نیز با مشکل جدی روبه‌رو است، همین موضوع تیراژ چاپ کتاب را کاهش داده و به دنبال آن مطالعه و کتاب‌خوانی نیز کاهش پیدا کرده است.

 

داستان پر غصه اجرت‌ها

مدیر چاپخانه ابیانه با اشاره به آسیب دیگری که این‌روزها چاپخانه‌داران را درگیر خود کرده است، گفت: اتفاق دیگری که موجب آسیب به فعالیت چاپخانه‌داران شده این است که با وجود گرانی مواد اولیه کتاب نفیس مثل کاغذ گلاسه، سلفون و دیگر اقلام اجرت و دستمزد چاپ بالا نرفته است.

 متواضع افزود: این موضوع در حالی بیان می‌شود که تورم روز‌به‌روز بالا‌تر رفته اما اجرت و دستمزد کارگر و چاپخانه‌دار رشدی نداشته است.

 وی درباره تبعات این موضوع بر فعالیت چاپخانه‌ها، عنوان کرد: ما سال گذشته خوب کار کردیم اما ضرر دادیم، زیرا به دلیل رکود کاری در میان چاپخانه‌داران نمی‌توان اجرت چاپ را بالا برد و مجبور بودیم دستمزد پایین و قدیمی از مشتری بگیریم درحالی که این موضوع اصلا برای ما به‌صرفه نبود.

 متواضع با بیان اینکه ما مجبور هستیم برای روحیه دادن به کارکنان خود این کار را انجام دهیم، ادامه داد: برای اینکه صدای ماشین در چاپخانه جاری باشد و به کارکنانمان آرامش بدهد کار را ارزان محاسبه می‌کنیم تا حداقل در چاپخانه بسته نشود.

 به گفته وی، اکنون در گردش ماشین چاپ نمی‌توانیم حسابداری صنعتی انجام دهیم در حالی که به صورت اصولی باید این کار انجام شود، اما مرکب گران است، هزینه آب و برق و مالیات بالا است،‌ از نظر منطق استاندارد، به غیر از چاپخانه‌های صنعتی که مشغول کار هستند، ادامه کار برای چاپخانه‌های فعال در حوزه کتاب نفیس از نظر اقتصادی منطقی نیست.

 متواضع در پایان با اشاره به تلاش برای سرپا نگه داشتن چاپخانه‌ها، گفت: ما تلاش کردیم در طول این مدت تعدیل نیرو نداشته باشیم و کارها را دنبال کنیم اما تا چه میزان می‌توانیم از جیب هزینه کنیم و این هم مدتی دارد و در کل همه این مسائل آسیب زیادی به کار ما زده است.

 

 

صنعت نشر کشور در چند سال گذشته با مشکلات بسیاری مواجه است. از مساله بحران مخاطب و فعالیت ناشران سودجو گرفته تا کتابسازی و قاچاق کتاب و حالا هم بحران کاغذ. چرا با توجه به اینکه مسایل و مشکلات نشر، به صورت شفاف در رسانه‌ها منعکس شده، اراده‌ای در وزارت ارشاد برای از بین بردن معضلات این صنعت وجو ندارد؟ گزارش امروز ما پاسخ به این چرایی است.

علیرضا بهرامی ‌مدیر نشر «آرادمان» برای نبود این اراده دو دلیل ذکر می‌کند. این شاعر می‌گوید: بسیاری از فعالیت‌هایی که کارکنان ارشاد مجبور به انجامش هستند به خاطر موظفی است و علاقه و انگیزه‌ای برای انجام آن وجود ندارد  مثلا برگزاری نمایشگاه کتاب یک موظفی اداری است و مسیری دارد که هر ساله مدیران همان مسیر را طی می‌کنند. به خاطر نمایشگاه سفره‌ای پهن می‌شود و بودجه‌ای هم وجود دارد که اعضا به این بودجه به عنوان مقرری نگاه می‌کنند پس به این فعالیت‌ها به عنوان وظیفه فرهنگی نگاه نمی‌کنند. مثلاً سال قبل و امسال مدیران نمایشگاه کتاب تغییر کرد. این دوسال مدیریت نمایشگاه چه تفاوتی باهم داشت و سیاست مدیر جدید نسبت به قبلی در چه بود؟ 

بهرامی ‌دلیل دوم به سامان نرسیدن مشکلات نشر را در بازخواست نشدن، مسؤولان عنوان می‌کند و می‌گوید: آیا تا به حال شده وزیر ارشاد مدیر فرهنگی و یا مدیر نمایشگاهش را به خاطر وجود کتاب قاچاق در نمایشگاه کتاب توبیخ و یا برکنار کند؟

وقتی اراده‌ای برای برخورد وجود ندارد ، شرایط منفعت طلبی هم مهیا می‌شود.

این شاعر با طرح یک مثال در حوزه بحران کاغذ بر بی توجهی مسؤولان ارشاد تاکید می‌کند. او می‌گوید: بعد از به وجود آمدن شرایط بحرانی اقتصاد یک کارگروه به وجود آمد برای نظارت بر وضعیت کاغذ اما در جریان افزایش‌های بی رویه کاغذ و ایجاد بعضی مشکلات این کارگروه اعلام کرد در زمینه نظارت بر کاغذ وظیفه‌ای ندارد سؤال ما این است که پس وظیفه این کارگروه چیست، این کارگروه نه تنها به وظیفه اش عمل نکرد که اتفاقا بعضی خواص را متمول‌تر هم کرد.

بهرامی‌ توضیح می‌دهد: طبق آمارهای رسمی‌ وزارتخانه و کارگروه، اعلام شد بیش از 93 درصد  از کاغذی که با ارز دولتی وارد کشور شد سرنوشت نامعلومی‌دارد این یعنی فساد بیش از 90 درصدی بعد از تشکیل همان کارگروه نظارت بر کاغذ هم به وجود آمد. اگر قرار بود نقش کارگروه کاغذ فقط تسهیل واردات برای برخی افراد خاص باشد، این واردات بدون تشکیل کارگروه هم  انجام می‌شد.

مدیر نشر آرادمان معتقد است وزارت ارشاد باید بر ساز و کار واردات کاغذ نظارت کند یعنی پیگیری کند سرانجام کاغذهای که با نرخ ارز دولتی وارد شد،  چه شد؟ چون می‌بینیم قیمت پشت جلد کتاب‌های ناشرانی که از این کاغذ استفاده کردند با قیمت پشت جلد کتاب‌هایی که با کاغذ ارز غیر دولتی منتشر شده، تفاوتی ندارد. پس سرنوشت آن کاغذهای ارزان چه شده است؟

به گفته بهرامی‌ ما در کشوری زندگی می‌کنیم که با پدیده ریاکاری مواجهیم یعنی مدیران شعارهای انقلابی می‌دهند اما عملکردشان به گونه‌ای است که  مفسدان را تقویت می‌کنند پس باید اتفاقی رخ دهد که شعارهای قانون اساسی و جمهوری اسلامی‌ محقق شود.

 

مشکلات صنعت نشر فقط گرانی کاغذ نیست

مدیر انتشارات سپیده باوران بر این باور است وزارت ارشاد حتی پیش تر و قبل از گرانی کاغذ هم باید به فکر نظارت فنی و کیفی بر عملکرد ناشران می‌بود.عابس قدسی معتقد است: مشکلات صنعت نشر فقط گرانی کاغذ نیست. نشر کشور ما مشکلات بسیاری دارد که گرانی کاغذ یکی از آن‌هاست. متأسفانه ناشران حرفه‌ای همیشه این مشکلات را متذکر شده اند اما از سوی وزارت ارشاد هیچ انگیزه‌ای برای به سامان رسیدن وضعیت نشر وجود ندارد. 

وی با بیان اینکه از آن جا که مشکلات صنعت نشر فقط مربوط به ناشر نمی‌شود و ناخودآگاه گریبان مخاطب کتابخوان را هم می‌گیرد، به یکی از این مشکلات اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد: گرانی کاغذ، نابسامانی نمایشگاه  کتاب تهران و نمایشگاه‌های کتاب شهرستان، کتابسازی و قاچاق کتاب مشکلاتی است که فقط مربوط به ناشران نیست و تبعات آن مربوط به کل جامعه است.

او از بعضی ناشران به عنوان ناشران بساز بفروش یاد می‌کند که فقط به دنبال کتابسازی و سود بیشتر هستند و به مسایل کیفی اهمیت نمی‌دهند. قدسی معتقد است آنچه در حوزه نشر در حال رخ دادن است در ادامه همان اتفاقی است که در سیستم‌های دیگر وجود دارد. آیا حوزه صنایع، ساختمان سازی و یا پزشکی ، مبتنی بر استانداردهای حرفه‌ای خودشان فعالیت می‌کنند ؟ مسلم است که چنین نیست اما در این بین، حوزه نشر از همه بلاتکلیف تر است.  

مدیر انتشارات سپیده باوران در ادامه صحبت‌هایش به مشکلات دیگر ناشران اشاره می‌کند. او می‌گوید: مساله ممیزی و عدم صلاحیت افرادی که کتاب‌ها را بررسی می‌کنند، ناشران را با مشکلات زیادی مواجه کرده است. گاهی ممیزان ارشاد در مسایلی سختگیری می‌کنند که در حوزه صلاحیت آن‌ها نیست مثلا توقع دارند وقتی شخصیت داستان، لمپن است با ادبیت مودبانه‌ای صحبت کند. چرا؟ چون ممیز حوزه‌ ادبیات کمترین آشنایی با مبانی ادبیات داستانی ندارد اگر این سختگیری‌های نابجا جایش را  به اعمال نظر یک تیم فنی و خبره در باب بدیهی‌ترین مبانی ترجمه، تالیف، ویراستاری و کلاً کتابسازی بدهد اوضاع نشر بسامان خواهد شد. 

 

چرا کارمندان ارشاد باید ناشر باشند؟

قدسی می‌گوید: مسایلی در حوزه نشر اتفاق می‌افتد که ذهنیت ناشران را نسبت به خود وزارت ارشاد منفی کرده است. مثلاً مساله قاچاق کتاب که ماه‌ها فضای رسانه‌ای را درگیر خودش کرده بود، چطور اتفاق می‌افتد؟ کتاب من ناشر، مجوز نشر نمی‌گیرد و بعد همان کتاب بدون طی مسیری به صورت افست منتشر می‌شود و در حاشیه خیابان  انقلاب و کنار خیابان به فروش می‌رود، آیا با کنار هم گذاشتن این مسایل، این شائبه به وجود نمی‌آید که بین قاچاقچیان و افرادی که به بهانه‌های مختلف به آثار مجوز نمی‌دهند ارتباطی وجود دارد  تا به این وسیله بخشی از اقتصاد کثیفی که سیستم کتاب‌های افست آن را تأمین می‌کند، از بین نرود؟

این ناشر ادامه می‌دهد: وقتی وزارت ارشاد می‌بیند نمایشگاه‌های کتاب محل عرضه و فروش کتاب‌های قاچاق و کتاب‌های بنجل و بی‌کیفیت است چرا ساز و کار نمایشگاه را تغییر نمی‌دهد. در حال حاضر ملاک ناشران برای گرفتن غرفه، اعلام وصول است و ارشاد اصلا به کتاب‌هایی که توسط ناشر به نمایشگاه می‌آید  کاری ندارند. 

او می‌گوید: متاسفانه ناشران حرفه‌ای همیشه این مشکلات را متذکر شده اند اما از سوی وزارت ارشاد هیچ اراده‌ای وجود ندارد تا مشکلات حوزه نشر را از بین ببرد و عده‌ای می‌خواهند شرایط این حوزه به سامان نرسد چون به منافع شخصی افرادی بر می‌گردد که به سامان رساندن این وضعیت به نغفع شان نیست و دست بر قضا بعضی از همین افراد خود در این ساز و کار معیوب تصمیم‌ساز و دخیل‌اند.

 مثلا بعضی از کارمندان ارشاد ناشر هستند. ناشری که خودش کتابسازی می‌کند چطور باید دغدغه اصلاح این وضع را داشته باشد؟  

مدیر موسسه کافه کتاب آفتاب توضیح می‌دهد همه مشکلات از زمانی شروع شد که مجوزهای بی قاعده به افرادی که صلاحیت‌های لازم را برای دریافت مجوز نشر نداشتند، داده شد  و خود کارمندان وزارت  ارشاد حتی ناشر شدند.  ناشران تازه کار هم زمانی که کاغذ دولتی بوده، در نبود یک سیستم نظارتی سالم با پروانه نشر کاغذ دولتی می‌خریدند وکاغذها را  در بازار،  به قیمت آزاد می‌فروختند و به این صورت سود کلانی نصیب عده‌ای می‌شده بدون اینکه کار فرهنگی انجام شود.

قدسی ادامه می‌دهد: اگر روزی برسد که وزارت ارشاد بخواهد از ناشران امتحان بگیرد تا متوجه میزان کتابخوانی آن‌ها شود، فکر می‌کنید چند نشر در امتحان قبول می‌شود؟ این افراد چون در فضای فرهنگی نشو و نما پیدا نکرده اند ، برای فرهنگ و بقای ادبیات هم دلسوزی نمی‌کنند و به همین دلیل فرهنگ ما با مشکلات بسیاری دست و پنجه نرم می‌کند.

این ناشر معتقد است حتی در نحوه استخدام کارکنان وزارت ارشاد هم باید سختگیری‌هایی وجود داشته باشد. کارمند ارشاد باید با کارمندان دیگر تفاوت داشته باشد در حالی که وقتی با کارمندان فعلی ادارات ارشاد مواجه می‌شویم، می‌بینیم با کارمندان دیگر تفاوتی ندارند.

به گفته این فعال فرهنگی سیستم فعلی ارشاد سازو کار یک نهاد فرهنگی را ندارد و بیشتر شبیه به یک نهاد و ارگان اقتصادی است تا فرهنگی. وقتی با کارمندان ارشاد مواجه می‌شویم با مدیران ادارات دیگر تفاوتی ندارند، این کارمندان آداب و منش فرهنگی ندارند، ، نه ارتباطشان با ارباب رجوع فرهنگی است و نه آدم‌هایی اند که به خاطر حرفه شان  با کتاب سروکار داشته باشند. در خوش بینانه ترین حالت فقط شخص وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی،  همان چند معاون و شاید مدیر کل ارشاد بعضی استان‌ها، دغدغه‌های فرهنگی و منش فرهنگی باشند و ذاتا انسان‌های فرهنگی و دغدغه‌مندی باشند و عمده‌ی کارکنان وزارت فرهنگ گویی با این فضا بیگانه‌اند و از آنجایی که اغلب اینان در استخدام این وزارت‌خانه‌اند تغییر وزیر و معاونانش تاثیر چندانی بر امور جاری در این سازمان ندارد.

قدسی در پایان می‌گوید: همه این مسایل بدیهیات حوزه نشر ما است اما آن قدر از این مشکلات  گفته شده و تغییری حاصل نشده که تکرار آن‌ها از سوی امثال من مصداق عمل لغو است.

کارشناسان می گویند کاهش مطالعه در اردبیل که خود از پایین بودن سرانه مطالعه رنج می‌برد، با شیب تند مواجه است و عوامل جدید الظهوری موج جدیدی از بی‌سوادی را دامن زده است.

به گزارش چاپ و نشر به نقل از تسنیم، سرانه مطالعه در استان اردبیل به حدی پایین است که در یک دهه گذشته عدد درستی برای آن اشاره نمی‌شود. حتی یک دقیقه یا 10 دقیقه مطالعه در روز در مقایسه با بررسی میدانی عدد بزرگی است و به واقع اغلب شهروندان اردبیلی علاقه‌ای به کتاب و کتابخوانی ندارند. این در حالی است که پیشرفت  تکنولوژی و پدید آمدن شیوه‌های دیگر کسب اطلاع نیز نتوانسته از اهمیت کتاب و روزنامه بکاهد و در کشورهای پیشرفته کتاب همچنان به عنوان یکی از ابزارهای کسب اطلاع و دانش و آگاهی قلمداد می‌شود.

سوال اینجاست که چرا در اردبیل کتابخوانی با وجود برنامه‌های تشویقی متعدد دستگاه‌های متولی رواج مطلوبی ندارد و چرا تولیدات کتاب در سطح تولیدات سایر استان‌ها قد علم نمی‌کند؟ پاسخ به این سوال از دیدگاه مردم و مسئولان نشان می‌دهد اردبیل با آفت ضدفرهنگی به نام اهمیت نداشتن کتاب در مقایسه با سایر ضروریات زندگی مواجه است؛ هر اردبیلی ممکن است هزینه ماهانه برای شارژ اینترنت گوشی خود صرف کرده و در فضای مجازی گردش اطلاعاتی داشته باشد اما تهیه کتاب اغلب با مقاومت همراه است و این روزها عوامل دیگری بر موج کاهش مطالعه در این استان نشسته و آن را تشدید کرده است.

 

کمبود کتاب در اردبیل

مشتریان کتاب می‌توانند کتابخوانان حرفه‌ای، دانش آموزان و دانشجویان و عموم مردم باشند. کتابخوانان حرفه‌ای معتقد هستند کتاب گران شده و به مانند گذشته نمی‌توان کتاب تهیه کرد.

رامین عیسی پور تصریح کرد: اگر در گذشته کتاب 30 صفحه ای 8 هزار تومان خریداری می‌شد امروز به 20 هزار تومان رسیده و نمی‌توان به مانند 5-6 سال قبل کتاب خرید.

وی افزود: اغلب کتابخوانان حرفه‌ای کتابخانه شخصی دارند و به خریدکتاب بیش از امانت آن علاقه‌مند هستند از سویی بسیاری از آثار جدید الچاپ در کتابخانه‌های عمومی موجود نیست؛ به همین دلیل در بحث امانت گرفتن نیز با مشکل مواجه می‌شویم.

در تکمیل این اظهارات باید گفت که کتابخانه‌های عمومی استان نیز با محدودیت فضا و منبع مواجه هستند. مدیر کل امور کتابخانه‌های عمومی استان اردبیل در خصوص وضعیت کتاب گفت: سرانه فضاهای مطالعاتی 3 متر مربع برای هر 100 نفر باسواد در استان است.

رباب عزیزخانی با اشاره به محدودیت‌های این مجموعه در عمران و ساخت و ساز کتابخانه متذکر شد: لازم است فرمانداران، شهرداران و خیرین به کمک ما بیایند؛ چرا که افق ترسیم شده سال 1404، افزایش فضا به میزان 8 متر مربع برای هر 100 نفر باسواد است.

وی همچنین در خصوص سرانه منابع مطالعاتی اضافه کرد: در بحث سرانه منابع هم وضعیت موجود یک جلد کتاب برای هر نفر باسواد است و افقی که در نظر داریم چهار جلد کتاب برای هر نفر در سال 1404 است.

مدیر کل امور کتابخانه‌های عمومی استان با اشاره به تامین کتاب از سوی نهاد کتابخانه‌های عمومی و برخی دستگاه‌های فرهنگی اظهار کرد: به منظور رونق منابع دست یاری به سوی خود مردم دراز کردیم تا مردم مجموعه های کتاب خود را به کتابخانه‌های عمومی امانت و یا هدیه دهند.

در کنار محدودیت منابع کتابخانه‌های عمومی که قرار است نیاز اقشار کم درآمد و فقیر جامعه به ویژه در شهرها و روستاهای محروم را تامین کند، تعداد کتابفروشی‌ها نیز در اردبیل مطلوب نیست.

به دلیل بی علاقه‌گی مردم به کتاب روز به روز از تعداد کتابفروشی‌ها کاسته می‌شود، به تعداد کباب فروشی و لباس فروشی اضافه می‌شود و در برخی شهرها حتی یک کتابفروشی دیده نمی‌شود؛ بلکه در مقابل لوازم التحریر فروشی‌ها چند عدد کتاب نیز در کنار اجناس خود به فروش می‌رسانند.

 

درآمدها کفاف خرید کتاب را نمی‌دهد

سطح عمومی درآمد مردم اردبیل به اذعان مسئولان پایین‌تر از میانگین کشوری است. در گفت وگو با چند تن از شهروندان مشخص شد اولین کالایی که از سبد خرید خانوار حذف می‌شود، کتاب است. هر چند بی‌توجهی به کتاب در بین اقشار مرفه نیز دیده می‌شود و کتابخوانی به پرکردن قفسه با کتاب‌های گران قیمت تبدیل شده اما اقشار کم درآمد علاقه‌ای به خواندن کتاب به دلیل گرانی آن ندارند.

مریم خداپناه که مادر دو کودک است در این خصوص گفت: تنها کتاب‌های درسی و داستان برای کودکانم می‌خرم و کتاب‌های شعر و داستان به حدی گران است در یک سال گذشته حتی یک جلد کتاب نخریدم.

وی افزود: ترجیح می‌دهم پولی که در دست دارم برای اجناس دیگر صرف شود و حالا شعر نخواندم چندان اهمیتی ندارد.

یکی از دانشجویان نیز در این خصوص تصریح کرد: کتب درسی دانشگاهی با افزایش قابل توجه قیمت مواجه است و به دلیل اینکه اغلب کتب قطوری هستند در یکی دو سال گذشته برخی از آن‌ها با قیمت چهار و حتی 4 برابری مواجه شده  است.

عطا محمدی افزود: چنین وضعیتی موجب شده تا دانشجویان به جای استفاده از منابع دست اول به سمت جزوه‌نویسی و جزوه‌خوانی روی بیاورند تا صرفا واحدی پاس شود.

 

گرانی کاغذ اتفاقی کمرشکن برای ناشران

نه تنها گرانی کتاب داد کتابخوانان و حتی نیازمندان به کتاب را درآورده بلکه کتابفروشی‌ها، ناشران و نویسندگان نیز راضی به این وضعیت نیستند.

یکی از ناشران در این خصوص گفت: تیراژ چاپ کتاب از هزار جلد در سه سال قبل به 500 یا 200 و حتی 100 نسخه رسیده است و به ویژه در 6 ماه اخیر تیراژ چاپ کتاب تا 100 نسخه کاهش یافته است.

عزیز احدی تاکید کرد: در چاپ کتاب یا سرمایه‌گذاری 100 درصدی ناشر، یا سرمایه‌گذاری 100 درصدی نویسنده و مولف و یا مشارکت 50 درصدی ناشر و 50 درصدی مولف تعریف شده که با توجه به وضعیت چاپ اکثر ناشران تمایلی به سرمایه‌گذاری ندارند و بیشتر کتب با سرمایه‌گذاری خود مولف چاپ می‌شوند.

وی یکی از دلایل عدم رغبت به چاپ را نبود کاغذ عنوان کرد و افزود: بر خلاف مطبوعات که در بیشتر مواقع از کاغذ داخلی برای چاپ استفاده می‌کنند، کاغذ کتاب وارداتی است و یک بند کاغذ را نمی‌توان پیدا کرد؛ نوسانات موجب شده تا کاغذفروشان از فروش خودداری کنند و مولف مجبور به تامین کاغذ از تهران شود.

احدی با بیان اینکه کاغذ با دلار 4200 تومانی تامین شده اما عملا فروش با قیمت 16 هزار تومانی است، تصریح کرد: اگر کاغذ تا سال گذشته 80 هزار تومان بود امروز به 320 هزار تومان رسیده است و هرچند سه نوع کاغذ دولتی، نیمه دولتی و آزاد داریم اما در اردبیل بر خلاف برخی استان‌ها کاغذ دولتی توزیع نمی‌شود.

وضعیت نابه سامان کاغذ در اردبیل موجب شده اغلب نویسندگان استان‌های دیگر را برای چاپ کتاب خود برگزینند که برآیند آن کاهش رتبه تولید کتاب در اردبیل است.

 

از سویی گرانی کاغذ طی هفته‌های اخیر شوک غیرقابل وصفی به وضعیت نشر در اردبیل وارد ساخته و عملا به تعبیر مدیر انتشارات محقق اردبیلی از 40 انتشاراتی موجود در استان تعداد انگشت شماری همچنان فعالیت دارد و مابقی به تعطیلی و ورشکستگی مبتلا است.

 

تنزل فرهنگی در انتظار نسل بعدی

چه خوش فرمودند رهبر معظم انقلاب اسلامی که گرانی کاغذ و این وضعیت پیش آمده پذیرفته نیست. ایشان در بازدید از نمایشگاه کتاب خطاب به وزیر ارشاد گفته بودند صورت‌وضعیت نشان دهنده این است که مردم هنوز کتاب میخرند و برای خواندن، میخرند.

آیت الله خامنه ای اظهار داشتند: دنیای کتاب، دنیای پیچیده‌ای است و این نکته‌ای است که آقای صالحی [وزیر ارشاد] باید توجه کند، باید مسئله‌ کاغذ را حل کرد؛ اینطور نمی‌شود. وزیر فرهنگ و وزیر صنعت بنشینند و این مسئله را حل کنند.

در مقابل این اظهارات موضوع تامین کاغذهای یارانه‌دار برای ناشران و مطبوعات چند صباحی است مطرح شده و مدیرکل ارشاد اسلامی استان اردبیل اخیرا در جمع خبرنگاران از احصا نیاز مصرفی استان و تامین کاغذ خبر داد.

سید ناصر اسحاقی گفت: نیاز مصرفی ناشران فعال نیز احصا شده و کاغذ به زودی به انبارهای ما می‌رسد تا به شکل عادلانه توزیع کنیم.

اما سوال این است که سرنوشت نشر اردبیل در طولانی مدت به چه شکل خواهد بود و آیا مسئولان تدبیری برای تامین کاغذ در دراز مدت دارند؟تامین مقطعی کاغذ آیا قیمت کتاب را کاهش می‌دهد؟ به تجربه ثابت شده که به دلیل افزایش هزینه‌های تمام شده تولید کالا در کشور و تورم موجود، کاهش قیمت بعد از تامین مواد اولیه نیز امکان‌پذیر نیست و در واقع وضعیت فعلی کاغذ و کتاب موجب شده تا ته مانده‌های کتاب در سبدهای خرید خانوار نیز حذف شود.

نسلی از جوانان امروز که با دانش و معلومات بوده و علاقه‌مند به کتاب هستند در سایه کتاب ارزان از مدرسه تا دانشگاه به علم و دانش خود افزوده‌اند. در دهه‌های 70 و 80 به دلیل ارزانی کتاب، کتاب به سادگی در دسترس بود و به ویژه قشر دانش‌آموز، دانشجو و پژوهشگر از آن بهره‌مند می‌شد اما در وضعیت فعلی به ویژه در استانی که میانگین درآمد پایینی به نسبت سایر مناطق دارد به نظر می‌رسد گرانی کتاب و کاغذ سطح دانش و سواد نسل بعدی را تهدید می‌کند و روزی فراخواهد رسید که دانشجویی در این شهر حتی در محاسبات ساده ریاضی و حداقل‌های نگارش املا به مشکل بر برخورد.