تنها موزه تخصصی چاپ در کشور که توسط اسمعیل دمیرچی جمع‌آوری شده است،‌ ۶ سال است با مشکل خانه به دوشی دست و پنجه نرم می‌کند،‌ حالا کمتر از دو هفته پس از مرگ موسسش خبرها حکایت از راه‌اندازی این موزه در باغ کتاب تا پایان سال دارند.

به گزارش چاپ ونشر به نقل از باشگاه خبرنگاران پویا،‌ «با راه‌اندازی این مرکز فرهنگی به رشد فکری و علمی دانشجویان این رشته کمک شایانی خواهد شد. این موزه پذیرای مراجعه‌کنندگان از مقطع دبستان تا دانشگاه است، ضمن آنکه هر بیننده‌ای از نزدیک فن چاپ کردن را اجرا و لمس خواهد کرد.» این‌ بخشی از سخنان اسمعیل دمیرچی از پیشکسوتان صنعت چاپ در شهریور سال 1390 در جریان افتتاح تنها موزه صنعت چاپ کشور در کتابخانه مجلس است،‌ موزه‌ای که با تلاش‌های شبانه‌روزی مرحوم دمیرچی در دوران ریاست رسول جعفریان بر کتابخانه مجلس به بار نشست، ولی ثمردهی بسیار کوتاهی داشت. چرا که با تغییر مدیریت در این کتابخانه موزه چاپ به سرنوشتی دیگر دچار شد.

دستگاه‌هایی که دمیرچی روزگاری با صبر و حوصله از اقصی‌نقاط کشور و حتی کشورهای اروپایی خریداری و به تهران آورده بود،‌ مدت‌ها در ساختمان قدیم کتابخانه ملی  خاک خورد و موجب دلخوری‌های روزافزون پیرمرد شد،‌ تا جاییکه راه‌اندازی مجدد این موزه به تنها آرزوی او تبدیل شد.

پس از اینکه مدت‌ها دستگاه‌های چاپ در ساختمان قدیم کتابخانه مجلس خاک خورد و بنا به گفته مرحوم دمیرچی در شرایط نامناسبی قرار داشت،‌ موسسه همشهری در دوره مدیریت پیشین برای ایجاد موزه صنعت چاپ در خود محل مؤسسه اقداماتی کرد، مجموعه‌ای از دستگاه‌ها را خریداری و جمع‌آوری کردند، به همت اسمعیل دمیرچی مؤسس موزه صنعت چاپ مجلس بخشی از دستگاه‌های موجود در کتابخانه ملی نیز به این فضا منتقل شد. اما موزه چاپ در موسسه همشهری نیز نتوانست ریشه بگستراند چرا که فضای موجود در موسسه همشهری نیز محدود بوده و عملا امکان گسترش موزه فراهم نبود.

بار دیگر پیشنهاد جدیدی مطرح شد و آن انتقال موزه صنعت چاپ به باغ کتاب و راه‌اندازی موزه‌ای در شأن تاریخ چاپ در ایران. دمیرچی دست بکار شد و تلاش‌های خود برای راه‌اندازی این موزه و انتقال دستگاه‌های چاپ موجود در کتابخانه مجلس‌، ساختمان قدیم کتابخانه ملی و موسسه همشهری را دوباره آغاز کرد، اما نتوانست نتیجه کار خود را ببیند و در 16 شهریور ماه در سن 85 سالگی دارفانی را وداع گفت.

اما با مرگ دمیرچی چه برسر تنها موزه چاپ کشور خواهد آمد؟ انتقال این موزه به باغ کتاب متوقف خواهد شد؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها به سراغ برخی مسئولان دخیل در جریان انتقال رفتیم‌.

قرار بود شهرداری هزینه ساخت را بدهد

مجید حسینی مدیرعامل باغ کتاب در این زمینه می‌گوید:  توافق اولیه ما این بود که شهرداری هزینه ساخت موزه را بدهد ماهم پذیرفتیم مکان را در اختیارشان قرار دهیم،‌ از طرف شهرداری هنوز اقدامی انجام نشده است.

وی در پاسخ به اینکه به لحاظ مکان و فضایی که قرار است در اختیار قرار گیرد،  باغ کتاب آمادگی لازم را دارد یا خیر؟ گفت:  این جریان برای چند ماه پیش است،‌ اکنون باید این موضوع بررسی شود.

پیش‌نویس اساسنامه موزه چاپ نوشته شده است

اما امین عارف‌نیا رئیس مرکز ارتباطات و امور بین‌الملل شهرداری تهران در دوره مدیریت محمدعلی نجفی که پیشنهاد انتقال این موزه به باغ کتاب را داده بود،‌ در این زمینه می‌گوید: تفاهم سه جانبه‌ای بین ما، سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران و سازمان اسناد و کتابخانه ملی انجام شد،‌ حتی پیش‌نویس اساسنامه‌ای برای این موزه  تهیه شد که مبتنی بر آن تفاهم نامه بود.مرحوم دمیرچی هم جلساتی با کتابخانه ملی داشت. بعد از آن را آقای اوحدی و دوستان کتابخانه ملی در جریان هستند.

موزه چاپ تا پایان سال در باغ کتاب راه‌اندازی می‌شود

هانیه گراییلی رئیس روابط عمومی و امور بین‌المللی سازمان اسناد و کتابخانه ملی به ماجرا خوش بین است،‌ او می‌گوید که تمام موافقت‌ها انجام شده‌، نامه‌نگاری ها تمام شده و ظرف مدت زمان کوتاهی موزه صنعت چاپی که مرحوم دمیرچی انتظارش را می‌کشید،‌ در باغ کتاب تأسیس خواهد شد.

وی با بیان این مطلب که انتظار ما این است که تا پایان سال موزه راه‌اندازی شده باشد،‌ می‌گوید:‌ جلسات ما با آقای اوحدی رئیس سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران مثبت بوده و هیچ مانعی برای راه‌اندازی این موزه وجود ندارد.

گراییلی در پاسخ به اینکه چرا مدیرعامل خانه کتاب از اجرایی شدن روند کار بی‌اطلاع است،‌ گفت: ما کار را با سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران پیش می‌بریم‌ف ایشان هم موضوع را پذیرفته‌اند.

دمیرچی که در سال‌های پایانی عمرش مدام در حال نامه‌نگاری‌ با مسئولان فرهنگی برای راه‌اندازی مجدد موزه چاپ بود‌، بارها گفته بود که خون دل خورده است تا این موزه راه بیافتد اما دلش نمی‌آمد که برود و موزه را در آن وضع ببیند. باید دید تنها آرزوی امعیل دمیرچی پیشکسوت صنعت چاپ پس از مرگش برآورده می‌شود،‌ یا خیر؟

 

اسمعیل دمیرچی را آخرین بار بر پردهی هجدهمین جشنواره چاپ دیدیم. او در سالن حاضر نبود و اسماعیلی دیگر (اسماعیل صاحبی) به نیابت از او لوح بزرگداشت یک عمر تلاش در عرصه صنعت چاپ ایران را دریافت کرد.

چیزی از قربان نمیگذرد، اسماعیل اما اینبار سبکبار و آماده سفر، او را قرب آنی آرزو بود.

هر که اسماعیل دمیرچی را میشناسد می‌داند که او کم خود را قربانی حفظ هر آنچه مربوط به چاپ و چاپچی است، نکرد.

استاد در کلیپ مستند خود با اشاره به آرشیوش از جمع‌آوری دوباره اطلاعات پیشکسوتان و فعالان چاپ خبر داد و انتشار جلد دیگری از گفتگو با قبیله چاپ را نزدیک دانست، کار ارزشمندی که نیمه تمام ماند اما استاد کوششگر محبوب آنقدر در این عرصه قلم زده است تا همیشه در اذهان خانواده چاپ جاودان و مانا باشد.

حروفچین تاریخ نگار در سخنان خود خواست تا کاری برای حفظ بقایای صنعتی دویست ساله انجام دهیم، او هنوز در این سن و سال دنبالهگیر تلاش‌هایش برای موزه چاپ بود و این همت ستودنی است.

مرد سرب و رنگ و چاپ در خلال آخرین سکانسهای فیلم به مردان بزرگی اشاره کرد که با قلم خود جاودانشان کرده بود، او با بغض گفت که بسیاری از این ابر مردان امروز سپهر نشین ملکوت شدهاند و از همهی ما فقط یادی میماند.

اسمعیل دمیرچی جمعه مهمان دوستش مرتضی نوریانی است و بسیاری دیگر از اعضای خانواده چاپ مستقبل او خواهند بود، دیگر غریبی نمیکند.

برخی تکرار ناپذیرند، استاد اسمعیل دمیرچی عنقا بود، پرواز کرد.

 

میلاد حاتمی لندی

مجله چاپ و نشر

 

 

به دنبال انتشار خبر «موزه چاپ در انتظار باغ کتاب» در خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، روابط‌عمومی و امور بین‌الملل کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی توضیحاتی در این زمینه به ایبنا ارسال کرده است.

به گزارش چاپ ونشر به نقل از ایبنا،  ۲۲ خرداد ماه با اسمعیل دمیرچی؛ موسس و بنیانگذار موزه چاپ انجام داد و او در این مصاحبه از سرنوشت این موزه و تعاملات و رایزنی با باغ کتاب تهران برای برپایی مجدد موزه در این مکان خبر داد. روابط عمومی و امور بین‌الملل کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی ارسال کرده است که در ادامه می‌خوانید:

با عنایت به انتشار مصاحبه اسمعیل دمیرچی با آن خبرگزاری در تاریخ  22 خرداد 1397و احتمال بروز برخی ابهامات در اذهان مخاطبین، لطفا نسبت به انتشار مطلب پیوست جهت تنویر افکار و افزایش معلومات خوانندگان محترم، اقدام فرمایید.  پیش از تفکیک چاپخانه دولتی، چاپخانه مجلس یکی از بزرگترین موسسات مطبوعاتی ایران و خاورمیانه به شمار میرفت، که آثار فراوان و مهمی را در طول دوران فعالیت خود به چاپ رساند .

با توجه به پیشینه خوب مجلس در رونق چاپ در ایران، فکر ایجاد موزه چاپ در سال 89 در کتابخانه مجلس مطرح گردید. نخستین موزه تاریخ صنعت چاپ در شهریور 1389 با همت آقای جعفریان و سرمایه گذاری کتابخانه مجلس و تلاش پیشکسوت عرصه صنعت چاپ آقای دمیرچی در کتابخانه مجلس تأسیس و افتتاح شد. هر چند که پس از تعطیلی چاپخانه مجلس در سال 1380 ماشین آلات آن به سرنوشتی دیگر دچار شد، ولی با تأسیس موزه چاپ در سال 1389 تلاش شده است ابزار و ادوات چاپ در آن گردآوری و نمایش داده شود.

این موزه از جمع‌آوری ماشین‌آلات واشیاء مرتبط از چاپخانه داران قدیمی،  اشخاص و بعضاً ورود چند دستگاه از خارج از کشور تشکیل شده بود.

هدف از ایجاد موزه صنعت چاپ،  در گام نخست تشکیل مجموعه ای از دستگاهها، ابزار و ادوات و آثار چاپی پیشینه این صنعت برای اطلاع رسانی به آیندگان و در مرحله بعد، برقراری مقیاس و معیاریست که مردم هر عصر و زمان، بتوانند هنر و طرز کار فرهنگی خود را به‌وسیله آن، نسبت به گذشته مورد سنجش و بررسی قرار دهند.

در این موزه تلاش بر این است اطلاعاتی درباره سیر تطور نحوه کارکرد دستگاه‌های چاپ در طول تاریخ به مخاطب ارائه شود.

موزه چاپ دارای هفت بخش «پیشینه کتابت در ایران»، «آغاز چاپ در ایران»، «ماشین‌های چاپ»، «چاپخانه»، «چاپ عکس»، «صحافی و کتاب‌سازی» و «عصر دیجیتال» بود که هر یک از این بخش ها می تواند برای دانشجویان و علاقه مندان این حوزه منبع خوب و مناسبی باشد.

این موزه ابتدا در کتابخانه مجلس راه‌اندازی شد ولی به‌دلیل کمبود فضا قرار شد، در مکان دیگری با فضای مناسب‌تر دوباره برپا شود و  در تفاهم‌نامه‌ای میان سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و کتابخانه‌، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی این موزه به ساختمان قدیم کتابخانه ملی ایران واقع در خیابان سی تیر منتقل شد و با طرح سناریو و فضاسازی های داخلی، بخش‌های متنوع‌تر، تجهیز و گشایش یافت.

اکنون بیش از 5 سال از راه اندازی موزه کتابت و چاپ گذشته و این موزه مورد استقبال و دیدار گروه های دانش‌آموزی، دانشجویی و علاقه مندان قرار گرفته است.

از زمان انتصاب حجت‌الاسلام و المسلمین عماد به عنوان رییس جدید کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی در اسفند سال 95، ایشان تلاش‌هایی جهت احیاء مجدد موزه صنعت چاپ نموده و رایزنی هایی با مراکز مختلف داشته اند.

ایده رئیس کتابخانه که در ذهن جمع دیگری از اصحاب فرهنگ نیز ریشه دارد تشکیل موزه ملی تاریخ و صنعت چاپ کشور است که بصورت کنسرسیوم با نقش آفرینی نهادها و دستگاههای متولی و دارای سابقه در امر چاپ و انتشار در کشور است.

در مسیر تحقق این ایده جلساتی با حضور خانم بروجردی (رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی) تشکیل و موضوع ساماندهی موزه چاپ در دستور کار قرار گرفت  و مقرر شد تا کتابخانه مجلس به عنوان بانی و یکی از مراکز اصلی دارای موزه چاپ، اساسنامه موزه ملی صنعت چاپ را تهیه و پس از تایید مراکز اصلی دارای موزه چاپ، اقدام بعدی جهت تأسیس و افتتاح موزه ملی صنعت چاپ صورت گیرد.

بر این اساس کل ماشین‌آلات وابزار چاپ با پلاک هر مرکز و با نام همان سازمان،  در یک مکان واحد تجمیع  و به معرض نمایش گذاشته شده تا مورد استفاده همگان باشد.

پیش‌بینی شده است در ایجاد موزه ملی، مراکز دارای ماشین آلات و ابزار چاپ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، شهرداری تهران، چاپخانه های دولتی، و اتحادیه چاپخانه داران مساعدت و همکاری داشته باشند. پیشنهاد ادغام این موزه ها می‌تواند حرکت خوبی برای حفظ و نگهداری ماشین آلات و اطلاع رسانی در زمینه تاریخچه صنعت چاپ کشور به شمار آید اما اجرایی شدن آن نیازمند حمایت و همراهی مسئولان است.کتابخانه مجلس نیز برای تحقق این مهم پیگیری‌های لازم را خواهد نمود.

در همین راستا پیش نویس اساسنامه موزه ملی صنعت چاپ با همکاری آقای دمیرچی تهیه و در جلسات شورای منابع و اسناد کتابخانه مجلس مطرح گردیده و مقرر شده است ابتدا جهت بررسی و ویرایش به کتابخانه ملی و سپس به عنوان پیشنهاد مشترک کتابخانه ملی و کتابخانه مجلس برای سایر مراکز ارسال گردد.

از اهداف تأسیس این موزه می‌توان به: شناسائی، فراهم‌آوری و نگهداری و اشاعه ابزار و ماشین آلات صنعت چاپ، نمایش و عرضه عمومی آثار، فراهم آوردن امکانات مطلوب جهت پژوهش پژوهشگران، انتشار آثار مربوط به صنعت چاپ و برگزاری نمایشگاه‌های دوره ای اشاره کرد.

البته در این سال‌ها  آقای دمیرچی در جهت تهیه دستگاه‌های قدیمی تلاش نموده است که این ابزار و ادوات نیز به مجموعه اضافه خواهد شد.

امیدواریم با همکاری مسئولین نهادها و مراکز مرتبط، فضای مناسب و در شأن موزه ملی صنعت چاپ کشور بدان اختصاص یابد.

موزه صنعت چاپ کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی به مثابه بخشی از موزه مجلس، هم‌اکنون در خیابان سی‌تیر، طبقه همکف ساختمان قدیم کتابخانه ملّی، به فعالیت خود ادامه می‌دهد و روزانه پذیرای بازدیدکنندگان و اصحاب عرصه دانش و پژوهندگان سیر تحولات صنعت چاپ ایران و کارشناسان و پژوهشگران عرصه نشر است

اسمعیل دمیرچی؛ بنیانگذار موزه چاپ از انتقال ماشین‌آلات و دستگاه‌های موزه چاپ به باغ کتاب تهران خبر داد. وسایل این موزه حدود چهار سال است که در ساختمان قدیمی کتابخانه ملی در خیابان سی تیر نگهداری می‌شوند.

 

اسمعیل دمیرچی، با اشاره به بلاتکلیفی موزه چاپ در چهار سال اخیر گفت: شهرداری تهران برای جانمایی نهایی موزه چاپ، باغ کتاب را پیشنهاد داده است و اکنون برای بررسی این پیشنهاد مشغول تحقیق و اقدامات نهایی هستیم.

وی افزود: تمام دستگاه‌ها و ماشین‌آلاتی که در طول سال‌های مختلف جمع‌آوری کرده‌ام اینروزها در ساختمان قدیمی کتابخانه ملی خاک می‌خورد، اگرچه برخی از آن‌ها هدایای چاپخانه‌داران قدیمی سراسر کشور است اما برای بسیاری از آن‌ها هزینه‌های زیادی پرداخت کردم و ادامه این وضعیت نگران‌کننده است.

دمیرچی با بیان اینکه شهرداری تهران پیشنهاد ادغام موزه چاپ روزنامه همشهری و این موزه را مطرح کرده است، عنوان کرد: روزنامه همشهری تعداد زیادی از دستگاه‌ها و ماشین‌آلات قدیمی را در اختیار دارد که بخشی از آن‌ها را در ساختمان مرکزی یا دیگر ساختمان‌های خود به نمایش گذاشته است.

وی ادامه داد: پیشنهاد ادغام این دو موزه می‌تواند حرکت خوبی برای حفظ و نگهداری از تاریخچه صنعت چاپ کشور به شمار آید اما اجرایی شدن آن نیازمند حمایت و همراهی مسئولان است.

دمیرچی با بیان اینکه باغ کتاب گزینه خوبی برای راه‌اندازی مجدد موزه چاپ است، یادآور شد: در این میان ساختمان قدیمی کتابخانه ملی نیز مکان خوبی برای این موزه است چون از این ساختمان که قابلیت‌های زیادی دارد، استفاده زیادی نمی‌شود.

وی با اشاره به راه‌اندازی موزه چاپ در سال 1389 نیز گفت: این موزه ابتدا در ساختمان کتابخانه مجلس راه‌اندازی شد ولی به‌دلیل کمبود فضا قرار شد، در مکان دیگری با فضای مناسب‌تر دوباره برپا شود و  در تفاهم‌نامه‌ای میان سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و کتابخانه‌، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی این موزه به ساختمان قدیم کتابخانه ملی ایران منتقل شد و همچنان در آنجا قرار دارد.

به گفته وی، موزه چاپ دارای هفت بخش «پیشینه کتابت در ایران»، «آغاز چاپ در ایران»، «ماشین‌های چاپ»، «چاپخانه»، «چاپ عکس»، «صحافی و کتاب‌سازی» و «عصر دیجیتال» بود که هر یک از این بخش ها می توانست امروز برای دانشجویان و علاقه مندان این حوزه منبع خوب و مناسبی باشد.

وی با اشاره به خرید دستگاه‌های جدید برای این موزه هم گفت: در طول سال‌هایی که موزه عملا کارکردی ندارد، تلاش کردم به دنبال دستگاه‌های قدیمی باشم و در تعامل با بسیاری از همکاران و پیشکسوتان صنعت چاپ توانستیم تعداد ماشین قدیمی پیدا کنم اما واقعا نمی‌دانم که اگر آن‌ها را هم به این مجموعه اضافه کنم سرنوشت‌شان چه می‌شود.

دمیرچی تاکید کرد: تلاش کرده بودیم این موزه به مخاطب اطلاعاتی درباره نحوه کارکرد دستگاه‌های چاپ در طول تاریخ ارائه کند، زیرا مخاطب وقتی به موزه می آید توقع دارد که سیر تطور این دستگاه‌ها و نحوه کار آن‌ها را بداند و امیدواریم در آینده نزدیک در باغ کتاب امکان برپایی مجدد این موزه را برای علاقه‌مندان داشته باشیم.

 

منبع: ایبنا

 

اسمعیل دمیرچی، نویسنده و پیشکسوت صنعت چاپ از انتشار جدیدترین کتاب خود با عنوان «چگونگي تاسيس موزه صنعت چاپ ايران» خبر داد.

 

دمیرچی، با اعلام این خبر افزود: در این کتاب به طور تفصیلی شرح داده‌ام که چگونه در مدت 50 سال تلاش کرده‌ام بخش زیادی از دستگاه‌ها و ملزومات صنعت چاپ که دیگر نمونه‌ای از آنها در کشور باقی نمانده است را جمع‌آوری کنم.

 وی ادامه داد: اغلب دستگاه‌ها و ماشین آلاتی که در موزه صنعت چاپ قرار دارد را با هزینه شخصی و تعداد زیادی از آنها نیز اهدایی از سوی چاپخانه‌داران و پیشکسوتان این صنعت در شهرهای مختلف کشور است.

 دمیرچی که پیش از این تالیف کتاب‌های «آرمان‌های خاکسترشده» و «یادداشت‌های جاافتاده» را به قلم خود با موضوع صنعت چاپ به رشته تحریر در آورده است، همچنین درباره موضوعاتی که در کتاب آخر خود به آنها اشاره کرده است، نیز گفت: در فصل چاپخانه‌ای که موزه شد، به طور تفصیلی شرح داده‌ام که چگونه در رایزنی با چاپخانه مجلس شورای اسلامی زمینه تاسیس و راه‌اندازی موزه چاپ را فراهم کردم و در ادامه توضیحی بر لزوم ایجاد موزۀ صنعت چاپ ارائه کرده‌ام.

 وی بی‌توجهی به ادوات و دستگاه‌های چاپ و از بین رفتن آنها را یکی دیگر از سرفصل‌های این کتاب معرفی کرد و افزود: شرح تلاش‌هایم برای جمع‌آوری اجناس موزه‌ و مکاتبه با صاحبان ماشین آلات و رایزنی‌ها برای تأسیس موزۀ صنعت چاپ در ایران و استقبال اهالی فرهنگ دوست ایران از افتتاح موزۀ صنعت چاپ نیز از دیگر موضوعاتی است که در این کتاب به آنها اشاره شده است.

 دمیرچی در پایان از حمله به موزۀ صنعت چاپ ایران به عنوان آخرین فصل کتاب نام برد و تاکید کرد: اگرچه این موزه تاسیس و راه‌اندازی شد اما کمی بعد به دلیل جابجایی چاپخانه و کتابخانه مجلس، موزه الان دیگر فعال نیست و تمامی وسائل آن در مکانی حوالی خیابان 30 تیر قرار دارد و معلوم نیست چه آینده‌ای در انتظار آن است، در این بخش علاوه بر اینکه گلایه خود را از بی‌توجهی به این موضوع بیان کردم، اظهار امیدواری کردم که مسئولان بالاخره فکری برای این موزه و میراث گرانبهای آن انجام دهند.

 وی همچنین درباره اهداف خود از نگارش این کتاب نیز توضیح داد: من با خود فکر کردم شاید این موزه در آینده به هر دلیلی از بین برود و میراث آن از دست برود اما این کتاب که فهرست تمام وسائل داخل موزه در آن به طور کامل به همراه عکس درج شده است، گنیجنه و تاریخچه ای برای آیندگان به شمار می‌آید.

 کتاب «چگونگي تاسيس موزه صنعت چاپ ايران» در 776 صفحه، 100 نسخه و قطع رحلي توسط مولف ـ ناشر منتشر شده است.

 

منبع: ایبنا

کتاب «یادداشت‌های جااُفتاده» دربرگیرنده زندگینامه اسمعیل دمیرچی، پیشکسوت صنعت چاپ از سوی خانه کتاب منتشر شد.

 

به گزارش چاپ و نشر، «تاریخ چاپ ما سراسر مشحون است از شور، ذوق، علاقه و عشق مردان و زنانی که بی‌چشمداشت و بی‌جیره و مواجب، عمر خود را صرف رشد فرهنگ این مرز و بوم کرده‌اند. صنعت نشر ما عشق است و عشق است و عشق! و اگر نبود پایمردی و زلالی و صفای قلب این بزرگان، شاید هیچ‌گاه چاپ و نشر این مللکت جایگاه امروزی خود را نداشت.

از جمله این بزرگان، استاد اسمعیل دمیرچی است که از ابتدای جوانی تاکنون با همتی والا و به‌گونه‌ای شگفت‌انگیز، نشر  کتاب کشورمان را بسیار مدیون خود کرده است. دمیرچی مردی است از قبیله چاپ، آشنا با صنعت چاپ از حروفچینی تا صحافی، که آرمان‌های خاکسترشده بسباری از علاقه‌مندان به این صنعت را محقق کرده است، مردی که بزرگ شده مکتب مرتضی نوریانی و بسیاری از بزرگان چاپ این سرزمین است. چاپ را می‌فهمد، نشر را می‌شناسد و با تاریخ آن در این سرزمین آشناست. از چاپ سنگی گرفته تا چاپ سربی همه را خوب می‌فهمد، دمیرچی تجسمی از سنگ چاپ و ذوب سرب است. نوردی که صحنه‌ها و سختی‌های فراوانی از چاپ را درنوردیده و در این تاریخ چون حروف سربی‌ بارها چیده و بارها ذوب شده است، دمیرچی هویتی است پایدار از هویت‌های پایدار مردان چاپ و نشر این کشور.»

جملات بالا برگرفته از مقدمه کتاب «یادداشت‌های جااُفتاده» است. این بخش از کتاب به قلم مجید غلامی‌جلیسه، مدیرعامل خانه کتاب به رشته تحریر درآمده است.

 «تولد و محیط کودکی»، «سیر پیشرفت خط و طراحی حروف»، «سابقه حروف‌ریزی»، «گارسه و لوازم حروفچینی سنتی»، «چاپخانه خواندنی‌ها»، «ماشین‌های حروف‌چینی‌سُربی»، «حروفچینی الکترونیکی»، «مشهد مقدس و سرنوشت»، «تهیه گزارش‌ها و مأموریت‌های مختلف»، «تاریخچه چاپ و انتشار در جهان و ایران»، «مختصری از خدمات صنفی»، «افسانه چاپخانه‌دار شدن»، «روزنامه کیهان و بازنشستگی زودرس» و «تأسیس موزه صنعت چاپ» بخش‌های مختلف این اثر را تشکیل می‌دهند.

در بخش‌هایی از این کتاب می‌خوانیم: «کار کلیشه‌ای که منحصر می‌شود به یکبار حروفچینی هر صفحه از کتاب و تهیه کلیشه برای یک‌دست کردن آن و استفاده(چاپ) مجدد از آن. این روش تا ابتدای دهه 50 در بعضی از چاپخانه‌های مجهز موجود بود. در این ایام (ابتدای قرن هفدهم در اروپا) به علت افزایش انتشارات در زمینه ادبیات به‌ندرت اتفاق می‌افتاد که یک کتاب چندین بار چاپ نشود. بنابراین، در قرن هجدهم طبیعتاً صاحبان چاپخانه‌ها به این فکر افتادند که فرم‌های حروفچینی‌شده کتاب را پس از چاپ کتاب نگهداری کنند، چون در چاپ سری پی در پی کتاب‌های همسان مورد استفاده واقع می‌‌شد؛ و نخستین کسی که این نوع چاپ کلیشه‌ای را آزمایش کرد، زرگر اسکاتلندی «ویلیام گد» بود که کوشش‌هایش در این زمینه به حدود سال 1720 باز‌می‌گردد.

گرچه تلاش‌های او نتیجه دلگرم‌کننده‌ای نداشت اما زمانی که «لرد استانهوپ» اصلاحاتی در چاپ کلیشه‌ای انجام داد، ارزش علمی آن آشکار شد. او در آغاز قرن نوزدهم تعدادی (کتاب مقدس) تورات به روش کلیشه‌ای در چاپخانه‌ دانشگاه کمبریج چاپ کرد.

 در سال 1342 در چاپخانه دانشگاه فردوسی مشهد کتابی را به روش کلیشه‌ای چاپ کردیم. این کتاب به نام «ارداویرافنامه» به قلم مرحوم دکتر رحیم عفیفی در 250 صفحه بود که به خط پهلوی نوشته و تحریر کرده بودند و چون ما حروف پهلوی نداشتیم تا آن را بچینیم، آقای دکتر عفیفی خود مجبور شدند که آن را بنویسند و از روی نوشته ایشان هر صفحه کلیشه شد و بعد به چاپ رسید.»

خانواده اسمعیل دمیرچی در سال 1315 بود که از قزوین به تهران مهاجرت و در خیابان سپه، رو‌به‌روی موزه ایران‌ باستان خانه بزرگی از آقای عبدالله فتوره‌چی اجاره کردند. پدرش علی جلال دمیرچی، فرزند استاد علینقی و مادرش زهرا، فرزند محمد بود. اسمعیل دمیرچی در تاریخ اول اسفندماه 1316 شمسی در محله سنگلچ از بخش 4 تهران از نیستی به هستی آمد و متولد شد. در 12 مهر 1342 با فهیمه عزیزی مقدم آذربایجانی، متولد دهم اسفندماه 1319 تهران، ازدواج کرد. سه فرزند دارد به نام‌های سنبله متولد سال 1343، سوسن متولد سال 1345 و محسن متولد سال 1349 در تهران.

نخستین چاپ کتاب «یادداشت‌های جااُفتاده» اثر اسمعیل دمیرچی، با شمارگان 500 نسخه، در 736 صفحه، به بهای 500 هزار ریال از سوی خانه کتاب راهی بازار نشر شده است.

 

منبع: ایبنا

دیدار و گفت‌وگو با «اسمعیل دمیرچی»

 

 

کتابفروشی آینده واقع در خیابان ولیعصر، سه‌راه زعفرانیه، خیابان عارف‌ نسب، شماره 12 امروز صبح میزبان دیدار و گفت‌وگو با «اسمعیل دمیرچی»؛ پیشکسوت صنعت چاپ است.