داستان گران شدن کاغذ دیگر به یک ماجرای تکراری تبدیل شده و تبعاتش دامن بسیاری از حوزه‌های فرهنگی را گرفته است. به دنبال بالا رفتن قیمت کاغذ، بهای انواع کتاب هم افزایش پیدا کرد اما در این میان کتاب‌هایی با چاپ با کیفیت‌تر دچار سرنوشت بدتری شدند. کتاب‌های عکس یکی از این قربانیان است.

به گزارش چاپ ونشر به ابتکار، این روزها انتشار عکس دیگر کار چندان مشکلی نیست. کافی است اینستاگرام را باز کرده و عکس را بارگذاری کنید، بلافاصله ده‌ها نفر از سراسر دنیا از عکس‌ها دیدن می‌کنند. اما عکاسان حرفه‌ای راه‌های دیگری را هم برای انتشار عکس‌ها انتخاب می‌کنند، بعضی عکس‌های خود را در وب‌سایت‌ها به اشتراک می‌گذارند و برخی هم آن‌ها را به صورت کتاب عکس منتشر می‌کنند اما این روزها با گران شدن کاغذ و مواد اولیه چاپ، انتشار کتاب عکس آن هم با کاغذ گلاسه و رنگی دچار مشکلات بسیار شده است.

اینستاگرام رقیب کتاب عکس

ساعد نیک‌ذات، عکاس، با بیان پیشینه‌ای از چاپ کتاب‌های عکاسی و میزان استقبال از آن پیش از گران شدن کاغذ می‌گوید: فشار اقتصادی، تحریم و بی‌تدبیری‌ها با ترکیب شدن دیجیتالی شدن صنعت، چاپ کتاب عکس را دچار مشکل کرد. همیشه خرید کتاب عکس نسبت به کتاب‌های دیگر کمتر بود اما موازنه‌ای در این میان وجود داشت. کتاب‌های خاص با دیدگاه هنری یا عکاسی ویژه‌ای بودند که توسط عکاسان خریداری می‌شد. بسیاری از عکاسان البته این کتاب‌ها را هدیه می‌دادند چون خیلی فروش نمی‌رفت و پخش خوبی نداشت و خوب معرفی نمی‌شد.

او ادامه می‌دهد: امروز با راه‌اندازی اینستاگرام همه عکس‌هایشان را در این شبکه اجتماعی به اشتراک می‌گذارند و تمام جهان می‌توانند از عکس‌ها دیدن کنند در حالی که از نمایشگاه عکس آن هم در یک گالری مطرح شاید کلا 500 نفر بیشتر بازدید نکنند. همین اتفاق در فروش نرفتن کتاب‌های عکاسی هم تاثیرگذار است.

اینترنت قابل اعتماد نیست

نیک‌ذات درباره دلایل اهمیت چاپ کتاب عکس می‌گوید: همه عکاسان علاقه دارند عکس‌هایشان را در قالب کتاب چاپ کنند تا به صورت سندی ماندگار باقی بماند. به هر حال همه در اینترنت وابسته به یک اپلیکیشن یا وبسایت و پشتیبانی از آن‌ها هستیم ولی ممکن است این پشتیبانی از بین برود یا اپلیکیشن دیگر فعالیت نکند. ما نمی‌دانیم اینستاگرام تا کی فعالیت خواهد کرد. ما نمی‌دانیم تا چه زمان می‌توانیم هزینه خرید دامنه سایت را بپردازیم. وب‌سایت‌ها بیشتر فردی اداره می‌شوند و ممکن است با مشکلاتی وب‌سایت بسته شود و نامش هم به حراج گذاشته شود.

او ادامه می‌دهد: همه عکاسان به دلیل ماندگار نبودن صنعت دیجیتال علاقه دارند عکس‌هایشان به صورت کتاب چاپ شود و مولف شناخته شویم. در شبکه‌های اجتماعی عکس‌ها بیشتر به شکل فان نمایش داده می‌شوند اما وقتی کتاب چاپ می‌شود در پشت آن مانیفست وجود دارد، برایش مقدمه نوشته و دلایل عکاسی برای این کتاب بیان می‌شود. اما در مجموع تحریم‌ها، عدم توجه مدیران به بخش فرهنگ با وجود شعارها و صنعت دیجیتال باعث شده تولید کتاب در نسخه‌های بسیار پایین منتشر شود. ما در ایران چند شهر داریم؟ اگر در هر شهر یک نسخه به فروش برسد در مجموع باید تیراژ بالاتر از این ارقام باشد. امروز کتاب عکس بیشتر جنبه تزئینی پیدا کرده است.

ناشران خصوصی وارد شوند

قیمت کاغذ و چاپ به نسبت سال گذشته افزایش بسیار زیادی داشته است. در چنین شرایطی قاعدتا قیمت کتاب‌های عکس باید بسیار بالاتر از قیمت سال پیش باشد. در چنین شرایطی چه سرنوشتی پیش روی کتاب‌های عکس خواهد بود؟ نیک‌ذات می‌گوید: به نظر من باید این موضوع تخصصی اداره شود. نباید هر ناشری وارد چاپ کتاب عکس شود. چند ناشر وجود دارند که کتاب عکس چاپ می‌کنند. البته بخش خصوصی باید به شکل جدی‌تر به این عرصه ورود کند. دولت چندان به این اتفاقات توجهی ندارد بنابراین باید سازمان‌های خصوصی به صورت تخصصی‌تر این روند را ادامه دهند تا چاپ کتاب عکس ادامه پیدا کند. حالا بستگی به شرایط ممکن است کتاب‌ها دیگر به صورت سیصد برگی منتشر نشوند و در قطع کوچک‌تر یا با کاغذ کم کیفیت‌تر چاپ شود که این روند ادامه پیدا کند.

او ادامه می‌دهد: ما دچار پراکندگی نشر هستیم. جایی که تخصصش چاپ کتاب‌های شعر و ادبیات است، ناگهان کتابی را چاپ می‌کند که تا پیش از آن سابقه‌ای در چاپش نداشته است. در نتیجه قیمت‌ها با هم متفاوت هستند. کتاب عکاسی باید از این حالت خارج شود و تنها راه هم فعالیت ناشران تخصصی است. ناشر تخصصی عکاسی را می‌شناسد، با صنعت چاپ هم آشنا است و می‌داند چطور با یک عکاس وارد گفت‌وگو شود که کتاب کسی را چاپ کند تا هم عکاس منتفع شود و هم ناشر. اما متاسفانه ناشرانی هستند که به دلیل چاپ کتاب‌ها به صورت نفیس عکاسان را بسیار تحت فشار قرار دادند. عکاس چندین سال روی موضوع کار می‌کند اما مبالغ کمی برای هر اسلاید به او پرداخت می‌کنند به صورتی که حتی هزینه سفر‌های او برای عکاسی هم تامین نمی‌شود. این همان نقطه اشتباه است.

نیک‌ذات می‌گوید: در خارج کشور ناشران به صورت کاملا تخصصی کار می‌کنند، یکی فقط در زمینه رمان فعال است و دیگری تنها کتاب‌های پزشکی را چاپ می‌کند. کتاب‌های عکاسی به دلیل تهاجم صنعت و فناوری دیجیتال دچار مشکل شده‌اند.

دردسر عکاس و هزینه‌های نشر

نیک‏ذات درباره روش‌های پیش روی یک عکاس برای چاپ کتابش در دنیای امروز می‌گوید: امروز عکاس باید یک ماکت از کتابش را تهیه کند و بعد به دنبال ناشر بگردد، البته امروز در همه دنیا حتی عکاسان مطرح هم همین راه را پیش می‌گیرند. اما راه دیگر این است که عکاس به دنبال اسپانسر برود و شکل کتاب از یک محصول فرهنگی خارج شود و یک بنگاه اقتصادی از عکاس حمایت کند. ممکن است در حوزه کار عکاسی چنین شرکت‌هایی پیدا شود که با قرار دادن لوگویشان در کتاب هزینه چاپ را متحمل شوند. این‌ها راه‌های عبور از این بحران است. بحران در چاپ کتاب‌های عکس بحرانی مقطعی نیست. زمانی که وضعیت اقتصادی مناسب نباشد، کسی که توانایی تامین نیازهای اولیه خود را ندارد، به کالای فرهنگی اهمیتی نمی‌دهد.