سرمایه فکری زیربنای توسعه

* شهرام محسنی النگه

 یکی از واژه هایی که مستلزم دقت مضاعف است، واژه سرمایه است. برای سرمایه تعریف های گوناگونی شده است و به طور اجمال می توان گفت سرمایه ثروتی و کالایی است که بشر آن را تولید می کند و در یک نگاه کلی به دو نوع مصرفی و تولیدی تقسیم می شود. در این میان سرمایه هایی هستند که از آن به سرمایه های پنهان تعبیر می شود، مانند اعتبار یا ابرو یا منطق، قدرت پردازش، توان و قدرت تصمیم گیری، تجربه و ارتباطات که هریک در بخش سرمایه های پنهان قابل تامل و بررسی خواهند بود.

به گزارش چاپ و نشر، سرمایه فکری معنایی بیش از تفکر صرف است و نوعی فرآیند آرمانی است و حرکتی از داشتن دانش و مهارت به سمت استفاده از دانش و مهارت یا به عبارتی مالکیت معنوی است. هرچند برای سرمایه های فکری، تعاریف متعددی ذکر شده است اما به طور خلاصه می توان گفت سرمایه های فکری، دارایی های نامشهودی هستند که باعث خلق ارزش برای واحدهای تجاری و سازمان ها می شوند و یکی از عوامل اصلی در ایجاد مزیت رقابتی برای شرکت ها هستند تا جایی که ادوینسون مغز نامریی را جایگزین استعاره معروف آدام اسمیت از بازار یعنی دست نامریی کرده است هرچند که در ترازنامه ها و سایر صورت های مالی جای خاصی ندارند. آنچه مسلم است در دهه اخیر توجه زیادی پیرامون سرمایه فکری و نقش برجسته آن در عملکرد و پیشرفت سازمان ها شده است.

امروزه محققان حوزه دانشگاهی و حوزه عملی کسب و کار از ظهور یک دوره یا جامعه جدید خبر می دهند و از عبارت هایی همانند اقتصاد موج سوم و عصر اطلاعات استفاده می کنند و از اقتصاد دانش سخن گفته می شود. در اقتصاد دانشی که با شوک آینده و ماشین های هوشمند مشخص می شود، تاثیر دانش بر طیف گسترده ای از صنایع به حدی است از آن به انقلاب دانش یاد می کنند. در اقتصاد مبتنی بر دانش، محصولات و سازمان ها بر اساس دانش زندگی می کنند و موفق ترین سازمان ها، آن هایی هستند که از این دارایی ناملموس به نحو بهتر و سریع تری استفاده می کنند. مطالعات نشان داده است که برخلاف کاهش بازدهی منابع سنتی مثل پول، زمین، ماشین آلات و غیره، دانش واقعا منبعی برای افزایش عملکرد کسب و کار است. از دیدگاه استراتژیک، امروزه از سرمایه فکری به منظور خلق و افزایش ارزش سازمانی استفاده می شود و موفقیت یک سازمان به توانایی اش در مدیریت این منبع کمیاب بستگی دارد. همچنین نتیجه گرایش به سمت محصولات و خدمات دانش محور، منجر به این شده است که ثروت آفرینی را به مثابه یک واقعه ذهنی در نظر بگیریم. در واقع علت اصلی از علاقه به سرمایه فکری در این واقعیت نهفته است که این موضوع بخش عظیمی از ارزش بازاری شرکت را نشان می دهد.

در بسیاری از موارد سرمایه فکری جایگزین ارزش دفتری شرکت می شود. عموما تفاوت بین ارزش بازاری و ارزش دفتری شرکت، به شکاف ارزش نسبت داده می شود. اتفاق نظر بر این است که شکاف ارزش از دید مدیران، مغفول مانده است. بنابراین معرفی اهداف عملکردی برای در نظر گرفتن دارایی های نامشهود نیز یک ضرورت است. در حالی که اهمیت سرمایه فکری به طور گسترده تصدیق می شود، اما هیچ اجماع فکری در باب تشریح آناتومی این پدیده حاصل نشده است.

تعاریف و طبقه بندی های مختلفی از سرمایه فکری وجود دارد که در ادبیات مشهود است. خوشبختانه در بین این رویکردها تشابهاتی وجود دارد که قابل شناسایی است. لیکبود کایش و گیبرت با مرور گسترده ادبیات، برای ترکیب دیدگاه های مختلف درباره سرمایه فکری، یک چارچوب تجربی ارایه کرده اند. بر اساس تحلیل های انجام شده از ساختمان سرمایه فکری (که قبلا از طرف محققان مربوطه طراحی شده است)، ابعاد مشهود و نامشهود آن در قالب چند بلوک طبقه بندی شد. تحلیل ها نشان می دهد که آثار محققان قبلی از حیث واژه شناسی، متجانس نبوده است و باید رویکردهای مختلف از حیث مفهومی، ترکیب و همگرا شوند. تحقیقات نشان می دهند که سرمایه فکری در سه بلوک عمده قرار می گیرد:

- سرمایه انسانی (مهارت ها، قابلیت ها و شایستگی های نیروی سازمان)

- سرمایه درونی (شامل ساز و کارهای حاکمیت درونی و فرهنگ سازمانی است). در واقع آنچه که با رفتن کارمند به منزل در شرکت محو می شود سرمایه درونی نام دارد.

- سرمایه خارجی (روابط مشتریان و شبکه موجود بین شرکای تجاری مربوط و بخش های عمومی و غیرانتفاعی).

امروزه تفکر در حال تکوین سرمایه فکری یک موضوع هیجان انگیز هم برای محققان و هم برای دست اندرکاران سازمانی شده است. سرمایه فکری توسط رشته های مختلفی مفهوم سازی شده است. برای مثال حسابداران علاقمند به اندازه گیری آن در ترازنامه هستند، متخصصان فناوری اطلاعات در صدد کدگذاری آن در سیستم های اطلاعاتی هستند. جامعه شناسان تمایل دارند قدرت را با آن متوازن سازند، روانشناسان تمایل دارند ذهن ها را توسعه دهند، مدیران منابع انسانی تمایل دارند بازدهی سرمایه گذاری را از طریق آن محاسبه کنند و کارکنان آموزش و توسعه تمایل دارند مطمئن شوند که آن ها می توانند آن را در برنامه های توسعه منابع انسانی قرار دهند.

 

 

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

درباره چاپ و نشر

چاپ و نشر ،پرتیراژترین نشریه چاپ کشور

منوی اصلی